Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Voogdijregisterkaarten van geborenen in de periode ca. 1909 – ca. 1971(1958) in de provincie Zuid-Holland

Voogdij is het wettelijk gezag over minderjarigen die niet (meer) onder de ouderlijke macht staan. Voogdij wordt uitgeoefend door een voogd(es), die door de rechter of bij testament wordt benoemd.

Voogdijregisterkaarten in kantongerechtarchieven

Onderzoek doen naar een voogdijregisterkaart

Bij het Nationaal Archief aanwezige kantongerechtarchieven

Voorbeeld onderzoek

Voogdijregisterkaarten in kantongerechtarchieven

Vanaf 1909 wordt bij ieder kantongerecht een speciaal voogdijregister bijgehouden. Op 1 juli 1930 is dit vastbladige register vervangen door losse voogdijregisterkaarten. Een voogdijregisterkaart wordt opgemaakt van iedere minderjarige die onder voogdij wordt gesteld en bevat datum (en nummer) van alle gerechtelijke beslissingen die consequenties hebben voor het gezag over het kind. Bovenaan op de kaart staat het jaar van meerderjarigheid genoteerd.

Bij het Nationaal Archief zijn aanwezig de kantongerecht-archieven van de provincie Zuid-Holland die in de meeste gevallen doorlopen tot en met 1989. De voogdijregisterkaarten die zich hierin bevinden betreffen uitsluitend geborenen in de periode circa 1909-circa 1971 in deze provincie. Ook als het kind meteen na de geboorte of in latere jaren buiten Zuid-Holland terecht is gekomen, blijft zijn voogdijregisterkaart bewaard bij het oorspronkelijke Zuid-Hollandse kantongerechtarchief. De kaart is in dit archief opgeborgen op jaar van meerderjarigheid van het kind en daarbinnen alfabetisch op achternaam.

Wanneer wordt een kind onder voogdij gesteld

• Bij echtscheiding van de ouders (in de meeste gevallen zijn het de ouders die tot voogd en toeziend voogd worden benoemd)

• Bij overlijden van een ouder

• Bij de geboorte van een natuurlijk kind (een kind zonder wettige vader)

• Als een of beide ouders worden ontzet of ontheven van de ouderlijke macht

• Een geadopteerd kind (ook een kind uit het buitenland) heeft altijd, voorafgaand aan zijn adoptie, een bepaalde tijd onder voogdij gestaan van een of allebei de toekomstige adoptie-ouders.

In deze gevallen wordt er een voogd en/of een toeziend voogd benoemd. De voogd kan ook een van rijkswege gesteunde vereniging of instelling zijn.

• Als een kind onder toezicht wordt gesteld (OTS). In dit geval wordt er een gezinsvoogd benoemd.

Wat kunt u vinden op een voogdijregisterkaart

• Naam, voornamen, geboorteplaats en geboortedatum van het kind; uit de kaart is af te leiden welke achternamen het kind heeft gehad: bij de geboorte, eventueel daarna een andere achternaam als gevolg van erkenning/wettiging/adoptie of een naamsverandering bij Koninklijk Besluit. Ook de eventuele verandering van een voornaam is zichtbaar.

• Naam, voornamen en woonplaats van de ouders, vaak het adres.

• Naam, voornamen en woonplaats van alleen de moeder, vaak het adres.

• Indien van toepassing: plaats en datum van overlijden van de ouder.

• Namen en woonadressen van voogden, toeziend voogden, gezinsvoogden.

• Een opsomming van beschikkingen, door welke instantie (“autoriteit”) genomen, voorzien van datum en (vaak) het nummer. Hier vindt u een overzicht van mogelijke beschikkingen.

Uit de gegevens op de kaart is af te leiden wat de reden is van de onder voogdijstelling.

Onderzoek doen naar een voogdijregisterkaart

U kunt zelf in de studiezaal van het Nationaal Archief een voogdijregisterkaart van een geborene in Zuid-Holland opzoeken in de archieven van de kantongerechten van Zuid-Holland. Voogdijregisterkaarten zijn openbaar, of het nu gaat om uw eigen kaart, de kaart van een familielid of van een willekeurig ander iemand. U kunt beginnen met de onderstaande uitleg door te lezen of u kunt meteen de aanwijzingen volgen in het Voorbeeld onderzoek.

Gaat het u om een kaart van een kind geboren in een andere provincie, ga dan naar de archiefinstelling in de hoofdstad van de desbetreffende provincie, zie Regionaal-Historische Centra.

Rechtbanken en kantongerechten in heel Nederland

Er wordt op de voogdijregisterkaart niet alleen verwezen naar beschikkingen van rechtscolleges in Zuid-Holland maar ook naar die van andere provincies: een kind dat geboren is in Zuid-Holland kan later in een andere provincie terecht zijn gekomen.

Namen van instellingen/pleegouders waar het kind verbleven heeft

Als het gaat om ontzetting/ontheffing van de ouderlijke macht wordt een kind uit huis geplaatst. Dit is iets anders als een ondertoezichtstelling. Maar ook daarbij kan het kind soms – tijdelijk – uit huis geplaatst worden. Vermelding van de naam van het tehuis waarin het kind is opgenomen treft men op een voogdijregisterkaart zelden aan. Namen van pleegouders worden niet vermeld. Als een echtpaar genoemd wordt als voogd en toeziend voogd zal het in veel gevallen om pleegouders gaan waar het kind in huis is.

Bij het Nationaal Archief aanwezige kantongerechtarchieven

Kijkt u voor een volledig overzicht bij Kantongerechtarchieven bij het Nationaal Archief. Zie eventueel Voogdijgegevens van 1909 tot circa 1930.

Niet alle kantongerechtarchieven bij het Nationaal Archief lopen door tot en met 1989 (geboortejaren van onder voogdij gestelde kinderen t/m 1971).
• De kantongerechtarchieven van Brielle, Schiedam en Sommelsdijk van de periode 1980-1989 zijn wel bij het Nationaal Archief aanwezig maar er kan nog geen onderzoek worden gedaan in de studiezaal naar een voogdijregisterkaart. Neemt u, al het gaat om een kaart van een persoon die meerderjarig is geworden in 1980-1989 en van wie de voogdijregisterkaart zou moeten zitten in een van deze drie kantongerechtarchieven, van te voren contact op met het Nationaal Archief.
• De kantongerechten Ridderkerk, Schoonhoven en Sliedrecht zijn in 1934 opgeheven.
Ook begint de serie voogdijregisterkaarten niet in alle kantongerechtarchieven in 1930/1931. En als dat wel zo is, kunnen er hiaten zijn, met name in de jaren dertig. 

Geboortejaar 1969 kan ontbreken

Voogdijregisterkaarten van geborenen in het jaar 1969 ontbreken in de kantongerechtarchieven 1980-1989 van Den Haag, Leiden, Gouda, Gorinchem (een klein aantal kaarten met geboortejaar 1969 is wél aanwezig in dit laatste archief). Hiervoor kunt u dus niet terecht bij het Nationaal Archief. Het ontbreken is een gevolg van de verlaging van het jaar van meerderjarigheid van 21 jaar naar 18 jaar in 1988. Sommige kantongerechten hebben er kennelijk voor gekozen om de kaarten van geborenen in 1969 toe te voegen aan het archiefblok 1990-1999. Deze blokken zijn nog niet aan het Nationaal Archief overgedragen.

Hoe weet u welk kantongerechtarchief u nodig heeft

• Als een kind geboren is in een van de plaatsen genoemd in de lijst met kantongerechtarchieven, ligt het in aanmerking komende kantongerechtarchief voor de hand.
• Gaat het om een andere gemeente in Zuid-Holland? Zoekt u het kanton op via deze site.
Gaat het om een kleine plaats die hier niet in voorkomt, probeert u dan een grotere plaats het dichtst in de buurt. Bent u in de studiezaal van het Nationaal Archief, dan kunt u nog raadplegen het Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden van A.J. van der Aa (informatiecentrum Nationaal Archief S14 B1-14). Weliswaar een publicatie uit 1839-1851 maar het arrondissement en het kanton dat bij iedere gemeente genoemd wordt, klopt in de meeste gevallen nog steeds.

Voorbeeld onderzoek

U zoekt de voogdijregisterkaart van een kind geboren op 2 januari 1963 in Leerdam.
Een voogdijregisterkaart van een kind wordt, op jaar van meerderjarigheid, bewaard in het archief van het gerecht van het kanton waar de geboorteplaats onder valt.

1. U begint met het Overzicht van kantongerechtarchieven in Zuid-Holland. Hierin wordt Leerdam niet genoemd. Leerdam heeft dus geen eigen kantongerechtarchief.
U vindt vervolgens via deze site dat Leerdam valt onder het kanton Gorinchem.

2. Er zijn meerdere kantongerechtarchieven van een bepaalde plaats, zo ook van Gorinchem. U bepaalt, aan de hand van het geboortejaar 1963, welke archiefinventaris van Gorinchem u nodig heeft via Overzicht van kantongerechtarchieven in Zuid-Holland. De een na laatste kolom betreft geboortejaren.
Het geboortejaar 1963 valt in archiefinventaris 3.03.5294. U maakt een notitie van de bijbehorende inventarisnummers: 3-6. Deze inventarisnummers betreffen jaren van meerderjarigheid.

3. U bepaalt het jaar van meerderjarigheid. Dit is het geboortejaar plus 21 (tot 1988 werd men meerderjarig met 21 jaar; daarna is het 18 jaar geworden). In dit voorbeeld is het jaar van meerderjarigheid 1963 + 21 = het jaar 1984.

4. U klikt archiefinventaris 3.03.5294 aan en zoekt hierin de serie inventarisnummers 3-6 op (zie blz. 11 van de inventaris). Inventarisnummer 4 betreft de periode 1983-1985. U kunt inventarisnummer 4 uit archiefinventaris 3.03.5294 reserveren voor inzage in de studiezaal via Direct reserveren.

Jaar van meerderjarigheid

Een voogdijregisterkaart is in een kantongerechtarchief opgeborgen op het jaar van meerderjarigheid. Vóór 1988 was men met 21 jaar meerderjarig. Vanaf 1988 is het 18 jaar geworden. Dit kan het zoeken naar voogdijregisterkaarten rond de periode 1968-1970 (geboortejaren) wat ingewikkelder maken. Daarom zijn in de inventarissen van de archiefjaren 1980-1989 de geboortejaren erbij vermeld.

Enkele voorbeelden:
Een voogdijregisterkaart van een geborene in 1930 is opgeborgen in het kantongerechtarchief op het jaar 1951 (= 1930 + 21).

Geboren in 1967kaart opgeborgen in het jaar 1988 (1967 + 21)
Geboren in 1968, 1969, 1970kan variëren al naar gelang het betreffende kantongerechtarchief
Geboren in 1971kaart opgeborgen in het jaar 1989 (1971 + 18)
Geboren in 1972

kaart opgeborgen in het jaar 1990 (nog niet aan het Nationaal Archief overgedragen)


Zie soms ontbreekt het geboortejaar 1969.

Nog niet overgedragen archieven

De Zuid-Hollandse kantongerechtarchieven van de jaren 1990-1999 zijn nog niet aan het Nationaal Archief overgedragen. U kunt echter wel in aanmerking komen voor een reproductie van de voogdijregisterkaart op uw naam, voor zover u geboren bent in de provincie Zuid-Holland en meerderjarig bent geworden in de jaren 90. Neemt u daarvoor contact op met de locatie ressorterende onder de rechtbank, zie hiervoor www.rechtspraak.nl.
Dat geldt ook als in het betrokken kantongerechtarchief het geboortejaar 1969 ontbreekt. Dit jaar zal dan vermoedelijk eveneens deel uitmaken van het nog niet overgebrachte archiefblok 1990-1999.

Voogdijregisterkaarten van kinderen geboren in andere provincies en in het buitenland

Voor de voogdijregisterkaarten van kinderen geboren in andere provincies dient u contact op te nemen met de archiefinstelling in de hoofdstad van de betreffende provincie, zie regionaal-historische centra in de provinciehoofdsteden.

Gaat het om een kind dat in het buitenland geboren is vóór 1972, informeert u dan bij het Noord-Hollands Archief te Haarlem. Daar wordt bewaard het kantongerechtarchief van Amsterdam, waarin voogdijregisterkaarten van kinderen, geboren in het buitenland, zijn opgenomen. Informeert u ook bij het Noord-Hollands Archief waar u moet zijn als het gaat om een voogdijregisterkaart van een kind afkomstig uit het buitenland, geboren in 1972 en recenter.

Onderzoek naar voogdijregisterkaarten jaren dertig (jaren van meerderjarigheid)
Onderzoek in de begintijd (de jaren 30) van de voogdijregisterkaarten (geboortejaren 1909-1930 en later) kan wat lastiger zijn. In principe vindt u de voogdijregisterkaart op jaar van meerderjarigheid.

Treft u geen kaart aan, probeert u dan via het voogdijregister meer te weten te komen. Vanaf 1909 tot circa 1930 zijn er namelijk bij ieder kantongerecht vastbladige voogdijregisters in gebruik. In zo’n voogdijregister worden alle voogdij-uitspraken vermeld met betrekking tot kinderen die binnen de grenzen van het kanton zijn geboren. Vaak is een klapper (= index) op namen van de kinderen voorhanden.

Een overzicht van inventarissen van kantongerechtarchieven van vóór 1930 vindt u in de onderzoeksgids Voogdij in Zuid-Holland. Zoekterm in de inventaris: voogdijregister of eventueel voogdij register (met een spatie). In dit geval gaat het niet om het jaar van meerderjarigheid maar om de data van de beschikkingen die genomen zijn ten aanzien van het onder voogdij gestelde kind.

Ook komt het wel voor dat er een serie kaarten is waarbij meerdere kinderen uit één gezin op een losse kaart geregistreerd staan. De kaart is dan opgeborgen op het jaar van geboorte van het jongste kind.

Kortom: in deze gevallen moet u zelf de in aanmerking komende inventarissen goed bekijken.

archief Commissie voor Oorlogspleegkinderen

De noodzaak voor de zorg voor oorlogswezen leidde tot de oprichting op 8 mei 1945 van de Commissie voor Oorlogspleegkinderen, ook genoemd Commissie OPK, Voogdijcommissie voor Oorlogspleegkinderen, ressorterende onder de 7e afdeling van het Ministerie van Justitie. De commissie diende met betrekking tot de voogdijregeling van ieder oorlogspleegkind advies uit te brengen aan de arrondissementsrechtbank. Het betrof overigens niet alleen wezen. Kinderen van personen die niet in staat werden geacht de ouderlijke macht 'behoorlijk' uit te oefenen, werden voorlopig eveneens toevertrouwd aan de commissie.
 
Tot 'oorlogspleegkinderen' werden gerekend: minderjarigen over wie, in verband met de oorlogsomstandigheden, de ouderlijke macht of de voogdij gedurende een termijn van tenminste drie maanden in feite niet was uitgeoefend, alsmede minderjarigen van wie de identiteit niet vaststond. Het betrof voornamelijk joodse kinderen, maar ook rooms-katholieke en protestantse kinderen van wie de ouders waren omgekomen bij een bombardement en een aantal kinderen van wie de ouders in Nederlands-Indië waren omgekomen.

Bij het Noord-Hollands Archief te Haarlem zijn de persoonsdossiers van oorlogspleegkinderen van het archief Commissie voor Oorlogspleegkinderen aanwezig. Er is een database met namen van kinderen en ouders. Het betreft geheel Nederland. 

 

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in