Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Nederlandse Beheersinstituut (NBI)

Het Nederlandse Beheersinstituut (NBI) was na de Tweede Wereldoorlog belast met het beheer, bestuur of bewind van vermogens. De vermogens waren onder meer van politieke delinquenten en niet teruggekeerde joden.

In dit archief zijn de dossiers van dit vermogensbeheer te vinden. Ze zijn gesteld op naam van de persoon en op naam van het bedrijf waarvan het vermogen werd beheerd.

Wat heb ik nodig voor ik begin met zoeken?

De inventaris van het NBI is op achternaam of bedrijfsnaam te doorzoeken. Door middel van initialen kunt u de zoekopdracht verfijnen. Een zoekopdracht naar een Jan Jansen vergt veel werk omdat er veel dossiers op naam van een J. Jansen staan. Pas na bestudering van de dossiers zelf is vast te stellen of u de juiste gevonden heeft. Bijvoorbeeld door het aantreffen van het juiste adres of de geboortedatum.

In de inventaris worden ook plaatsnamen genoemd. Dit zijn de plaatsen waar NBI-kantoren gevestigd waren. Ieder vermogen werd door één kantoor beheerd. Dat kantoor stond meestal in de buurt van de woonplaats van de persoon waarvan het vermogen werd beheerd. Wanneer u deze woonplaats weet, kunt u dit gebruiken in uw zoektocht naar het juiste dossier.

Hoe kan ik zoeken in dit archief?

Bepaal de juiste inventaris op basis van de eerste letter van de achternaam van de persoon of van het gezochte bedrijf.

Overzicht van archiefinventarisnummers met beginletters van de dossiers
Archiefinventarisnummerdossiers beginnend met letter
2.09.16.01A
2.09.16.02B
2.09.16.03C en D
2.09.16.04E en F
2.09.16.05G
2.09.16.06H
2.09.16.07I en J
2.09.16.08K
2.09.16.09L
2.09.16.10M
2.09.16.11N, O en P
2.09.16.12Q en R
2.09.16.13S
2.09.16.14T en U
2.09.16.15V
2.09.16.16W
2.09.16.17X, Y en Z

Alle namen staan in de inventaris in alfabetische volgorde. Als u de juiste persoon of het juiste bedrijf heeft gevonden, noteert u het inventarisnummer. Indien er tussen vierkante haken een dossiernummer staat vermeld, noteert u dit ook. Als er meerdere dossiers over de door u gezochte persoon gaan noteer deze dan allemaal.

Vraag vervolgens het gevonden inventarisnummer aan. Als er een dossiernummer in de inventaris wordt vermeld, betekent dit dat het inventarisnummer dossiers over verschillende mensen bevat. Met het dossiernummer kunt u bepalen welk dossier u binnen het inventarisnummer nodig heeft. Wanneer er geen dossiernummer staat vermeld, bevat het inventarisnummer slechts 1 dossier.

Het kan zijn dat u geen dossier aantreft onder het gevonden nummer. Vaak is dit dan samengevoegd met een ander dossier van dezelfde persoon.

Wat kan ik verwachten van de omvang en inhoud van een NBI dossier?

De omvang van de dossiers varieert sterk. Voor bedrijven en vermogende personen kan het om zeer omvangrijke dossiers gaan. Deze bevatten dan grote hoeveelheden inbeslaggenomen stukken met betrekking tot de (bedrijfs-)administratie en het vermogen en gedetailleerde accountsrapporten zodat het NBI de vermogenspositie van bedrijven of vermogende particulieren zo goed mogelijk kon inschatten. Van personen met weinig of geen vermogen zijn de dossiers vaak een stuk dunner. Ze bevatten vaak wel gedetailleerde inventarisaties van de inboedel van huizen.

NBI dossiers bevatten de correspondentie tussen de onder beheer gestelde of zijn of haar familieleden met de beheerder en het NBI. Onderlinge correspondentie tussen de beheerder en het NBI of tussen verschillende bureaus van het NBI kan ook onderdeel zijn van een dossier. Ook van mogelijke schuldeisers, zowel van de overheid als particulier, kunnen stukken worden aangetroffen. In de regel bevatten NBI dossiers weinig correspondentie van persoonlijke aard.

In de dossiers kunt u ook stukken van de Bijzondere Rechtspleging aantreffen, zoals vonnissen van tribunalen en bijzondere gerechtshoven. Stukken van andere archiefvormers die ook vaak aangetroffen worden in NBI dossiers zijn stukken van de Raad voor het Rechtsherstel, het Directoraat Generaal Bijzondere Rechtspleging, lokale overheden en lokale schade enquête commissies.

De afhandeling van het beheer was niet zelden een langdurige kwestie. In NBI dossiers kunt u dan ook stukken aantreffen uit de jaren vijftig en zestig. Het archief is in 1968 afgesloten.

Operatie Black Tulip

Een bijzondere categorie personen die ook voorkomt in het NBI archief zijn personen met de Duitse nationaliteit of personen die getrouwd waren met Duitsers. In het kader van Operatie Black Tulip werden deze personen opgeroepen om zich te melden voor uitzetting naar Duitsland. Een groot aantal van deze personen werd geïnterneerd in het Kamp Mariënbosch bij Nijmegen. NBI dossiers van deze personen bevatten bijvoorbeeld een afschrift van de oproepbrief. Omdat andere archieven vaak weinig informatie bevatten over deze personen kan het NBI archief een interessante aanvulling zijn.

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in