Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Militairen: Onderofficieren en soldaten bij het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL) 1815-1950

Registraties

Bij het Nationaal Archief worden de stamboekregistraties van onderofficieren en manschappen van het KNIL in Oost-Indië bewaard. De registraties betreffen in principe alleen het Europees of daarmee gelijkgesteld beroepspersoneel. Daarnaast zijn er nog registraties van de uit Afrika aangeworven militairen.

Registraties van Europees of daarmee gelijkgesteld dienstplichtig personeel (vanaf 1918) en reservepersoneel en ook van inheemse militairen zijn alleen in Indië zelf bijgehouden en niet naar Nederland overgezonden. Bestanden bij het Nationaal Archief waarin ook registraties van deze categorieën kunnen voorkomen, dateren pas vanaf 1942. Ten slotte, wellicht ten overvloede: marinepersoneel valt niet onder het KNIL.

Militairen, behorende tot de eenheden van het Nederlandse leger, die in 1945-1949 zijn uitgezonden in het kader van de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd behoren niet tot het KNIL. Zie de paragraaf Uitgezonden militairen 1945-1949 verderop.

Wat vind ik in een stamboekregistratie?

Een stamboekregistratie bevat de staat van dienst van een militair. Hierin zijn opgenomen: indiensttreding, overplaatsingen, bevorderingen, krijgshandelingen, verwondingen, onderscheidingen en een van de drie manieren waarop het dienstverband is beëindigd: eervol ontslag, pensioen of overlijden. Plaatsen waar de militair in garnizoen is geweest, worden niet vermeld.

Naast de staat van dienst bevat de registratie een aantal persoonsgegevens, zoals de geboorteplaats en -datum van de militair en de namen van zijn ouders. Namen van echtgenote en/of kinderen treft men slechts incidenteel aan. Er zijn geen foto’s.

Krijgsgevangenschap, gegevens over de periode tijdens en na de Tweede Wereldoorlog 

Gegevens over krijgsgevangenschap tijdens de Tweede Wereldoorlog worden in de stamboeken summier aangegeven: alleen begin- en einddatum van de internering en aanduiding van het kamp. Voor aanvullende informatie zie de Japanse interneringskaarten krijgsgevangenen die online beschikbaar zijn voor zover betrokkenen langer dan 100 jaar geleden zijn geboren. 

Voorts is er het archiefbestand Stamboekregistraties KNIL-militairen vanaf 1942, archiefinventaris 2.10.50.03, inventarisnummers 1-418. Het betreft losbladige stamboekregistraties, in alfabetische volgorde, van militairen die de oorlog overleefd hebben en die terug zijn in reguliere militaire dienst. Vrij vaak is er ook enige informatie van vóór en tijdens de oorlog in te vinden. Ook zij die niet in krijgsgevangenschap zijn geraakt, bijvoorbeeld uitgewekenen naar Australië, kunnen in dit bestand voorkomen. Er is geen naamindex. Het Nationaal Archief kan niet garanderen dat de stamboekregistratie van de door u gezochte KNIL-militair aanwezig is. Het archief is beperkt openbaar maar inzage in de studiezaal is altijd mogelijk, zij het dat er enige beperkingen zijn: zie www.gahetna.nl/vraagbaak/onderzoeksgids/inzage-beperkt-openbaar-archief onder het kopje A-beperking.

Hoe ga ik te werk?

Er zijn bij het Nationaal Archief verschillende series stamboeken met verschillende benamingen. Zo zijn er de Suppletiefolio’s, de stamboeken Koloniale Reserve, de Controleboeken en het Oost-Indisch Boek. Deze stamboeken worden vermeld in de gedigitaliseerde archiefinventaris 2.10.50; scans van de stamboekinschrijvingen en de namenklappers zijn via de website beschikbaar zodat u dit onderzoek volledig thuis kunt doen. Voorts zijn er nog twee bestanden die mogelijk enige aanvullende informatie kunnen geven: het Algemeen Stamboek Indië, beschreven in 2.10.50.01, en het Volledig Stamboek in 2.10.50.02. Deze twee laatste bestanden kunnen voorlopig nog alleen in de studiezaal bekeken worden.

Overzicht van stamboeken van KNIL-militairen

Series StamboekenAangenomen inVertrekjaar/Jaar dienstneming
ControleboekenNederland (Harderwijk)1815-1817
Suppletiefolio'sNederland (Harderwijk, vanaf 1909 Nijmegen)1817-1949
Stamboeken Koloniale ReserveNederland (Nijmegen)1890-1909
Oost-Indisch BoekOost-Indië1815-1949

De namenklapper van de Koloniale Reserve moet u in eerste instantie alleen raadplegen als u zeker weet dat de militair in de periode 1890-1909 via Nijmegen is vertrokken.

U zoekt op de website de  namenklapper in het jaar/de periode waarvan u weet of vermoedt dat de militair in dienst is getreden. Militairen waren minimaal zestien jaar oud.

Let bij het zoeken op de alfabetisering in de namenklappers. Soms is de selectie alleen gemaakt op de eerste letter van de achternaam. Vaak ziet u echter een combinatie van twee letters. Het gaat dan altijd om de eerste letter van de achternaam, gevolgd door de eerste klinker. Voor Visser kijkt u bij Vi, voor Schröder bij So, voor Van Blijswijk bij By, voor Elkhuizen bij Eu. Een naam als Van der Olst heeft na de eerste letter geen "eerste klinker" en is opgenomen bij Oo.

Stappenplannen

KNIL-militair in Nederland aangenomen

U begint uw zoektocht naar een KNIL-militair op de website van het Nationaal Archief door te zoeken in het archiefinventaris 2.10.50. Vervolgens selecteert u Landmacht Oost-Indië. Omdat u op zoek bent naar een KNIL-militair in de rang van onderofficier of minderen, klikt u op onderofficieren en minderen. 

Vervolgens is het belangrijk dat u weet wanneer de door u gezochte persoon is aangenomen. U kunt nadat u dit heeft vastgesteld, zoeken in drie verschillende inventarissen:

Is de militair in Nederland (Harderwijk) aangenomen in de periode 1815-1817 ?

  1. Klik op inventarisnummers 80-86. Kies daarna voor namenklapper onder inventarisnummer 86.
  2. Bekijk de scans en zoek de betreffende KNIL militair op.
  3. Noteer het inschrijvingsnummer/folionummer dat u bij de betrokken militair in de namenklapper aantreft. 
  4. Kijk in archiefinventaris 2.10.50, inventarisnummers 80-85, serie Controleboeken. Bepaal in welk inventarisnummer het door u gevonden inschrijvingsnummer voorkomt. 
  5. Zoek vervolgens de juiste scan op binnen het door u gekozen inventarisnummer. 

Is de militair in Nederland (Harderwijk, vanaf 1909 Nijmegen) aangenomen in de periode 1817-1949 ?

  1. Klik op de inventarisnummers 87-330.  Kies vervolgens voor inventarisnummer 318-331 namenklappers op de ‘Suppletiefolio’s van onderofficieren en minderen, 1817- ca 1949.
  2. Bekijk de scans en zoek de betreffende KNIL militair op.
  3. Noteer het folionummer dat u bij de betrokken militair in de namenklapper aantreft. 
  4. Kijk in archiefinventaris 2.10.50, inventarisnummers 87-317, serie Suppletiefolio’s. Bepaal in welk inventarisnummer het door u gevonden folionummer voorkomt. 
  5. Zoek vervolgens de juiste scan op binnen het door u gekozen inventarisnummer.

Is de militair in Nederland aangenomen in de periode 1890-1909 maar heeft u zijn naam niet kunnen vinden in de namenklapper op de Suppletiefolio’s?
Hij zal dan in deze periode (1890-1909) niet via Harderwijk, maar via Nijmegen vertrokken zijn.

  1. Klik op de inventarisnummers 496-512. Klik vervolgens op inventarisnummer 510-512 voor de namenklappers. 1890-1909.
  2. Bekijk de scans en zoek de betreffende KNIL militair op.
  3. Noteer het folionummer dat u bij de betrokken militair op de scan aantreft.. 
  4. Kijk in archiefinventaris 2.10.50, inventarisnummers 496-509, serie stamboeken Koloniale reserve. Bepaal in welk inventarisnummer het door u gevonden folionummer voorkomt. 
  5. Zoek vervolgens de juiste scan op binnen het door u gekozen inventarisnummer.

Weet u niet wanneer de door u gezochte KNIL-militair is aangenomen? Dan kunt u alle boven genoemde klappers raadplegen.

KNIL-militair in Nederlands-Indië aangenomen

Is de militair in Oost-Indië aangenomen in de periode 1832-1949?

Voor militairen die zijn aangenomen in Oost-Indië in de periode 1832-1949, kunnen dezelfde richtlijnen aangehouden worden als bij KNIL-militairen die zijn aangenomen in Nederland.

  1. Kijk in archief 2.10.50, inventarisnummer 444-448, serie Oost-Indisch boek en vervolgens Namenklapper.
  1. Bekijk de scans en zoek de betreffende KNIL militair op.
  2. Noteer het folionummer dat u bij de betrokken militair in de namenklapper aantreft. 
  3. Kijk in archiefinventaris 2.10.50, inventarisnummers 334-448, serie Oost-Indisch Boek. Bepaal in welk inventarisnummer het door u gevonden folionummer voorkomt. 
  4. Zoek vervolgens de juiste scan op binnen het door u gekozen inventarisnummer.

Is de militair in Oost-Indië aangenomen in de periode 1815-1831?

Alleen als de betrokken militair nog in dienst was in 1832, kunt u zijn militaire registratie vinden. U volgt de aanwijzingen op die hierboven staan bij “Is de militair in Oost-Indië aangenomen in de periode 1832-1949”. U zoekt echter bij de verschillende inventarisnummer het juiste jaartal op, waarbij u de scans van de namenklappers en de stamboeken te zien krijgt. Registraties van de Indische staat van dienst van militairen die in 1832 al overleden zijn of van wie de dienst op een andere manier al eerder beëindigd is, zijn onbekend.

Doorverwijzingen in de stamboeken zelf

In een stamboekregistratie kunnen doorverwijzingen vermeld staan naar nog andere stamboekregistraties met betrekking tot dezelfde militair:

  • naar een eerder of later dienstverband in de serie Suppletiefolio’s:
    afkorting S of Sf plus folionummer. 
  • naar een eerder of later dienstverband in de serie Oost-Indisch Boek:
    afkorting OIB plus folionummer. 
  • naar het Algemeen Stamboek Indië:
    afkorting A.S. of Alg.Stb. of Present nr. plus inschrijvingsnummer. 
  • naar het Volledig Stamboek:
    afkorting V.S. of Voll.Stamb. of Extr(act).St. plus volgnummer.

In de stamboekregistraties komen vermoedelijk nog meer afkortingen en voor u onbekende termen voor. Zie voor uitleg de uitgebreide lijst Afkortingen en termen in stamboekregistraties.

Algemeen Stamboek Indië

Soms vindt u in de eigenlijke stamboekregistratie in de Suppletiefolio's of in het Oost-Indisch Boek de aanduiding A.S. of Alg.Stb. of Present nr. vermeld staan, met een inschrijvingsnummer. Dit betekent dat u ook nog een andere stamboekregistratie (in het Algemeen Stamboek Indië) kunt bekijken. Dit kan echter alleen als de vertrekdatum vóór 31 maart 1898 is geweest. Een registratie in het Algemeen Stamboek kan extra informatie geven over de Indische staat van dienst.

Zie daarvoor archiefinventaris 2.10.50.01: “Algemeen Stamboek Indië”. Bepaal in welk inventarisnummer het door u aangetroffen algemeen stamboeknummer voorkomt. 

Het Algemeen Stamboek Indië van de periode 1898-1949 is nooit naar Nederland overgebracht. Of het in Indonesië nog aanwezig is, is onbekend. Voorts zijn er in de serie van vóór 1898 nogal wat hiaten, zie daarvoor archiefinventaris 2.10.50.01.

Volledig Stamboek

Soms vindt u in de eigenlijke stamboekregistratie in de Suppletiefolio's of in het Oost-Indisch Boek de afkorting Extr(act).St. of V.S. of Voll.Stamb. vermeld staan, met een volgnummer. Dit betekent dat u ook nog een andere stamboekregistratie (in het Volledig Stamboek) kunt bekijken, die meer informatie zou kunnen geven, met name ook over de periode in Indië zelf. Wat zijn de voordelen vergeleken met het Algemeen Stamboek?

Hoewel de gegevens in beide series kunnen overeenkomen, geeft het Volledig Stamboek soms meer informatie. Zo worden af en toe echtgenote en kinderen vermeld. Bovendien gaat het om een veel ruimere periode: de periode recenter dan 1898 is óók aanwezig. Voorts kan men de stukken in origineel inzien in de studiezaal van het Nationaal Archief, dat maakt het lezen makkelijker.

Het Volledig Stamboek staat beschreven in archiefinventaris 2.10.50.02. Kijkt u bij de inventarisnummers 300-630 en bepaal in welk van die inventarisnummers het door u aangetroffen volgnummer voorkomt. Vraag dit inventarisnummer aan.

Meer informatie

Voor uitgebreidere onderzoeksaanwijzingen en onderzoeksvoorbeelden kunt u deze publicatie raadplegen:

Liesbeth Beelen en Geert de Kinkelder, Soldaten Overzee, aanwijzingen voor het doen van onderzoek naar officieren en personeel van het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL) en het leger in West-Indië (1815-1949), herziene versie Den Haag 2010 (Informatiecentrum Nationaal Archief S11 A42)

Zie voor de periode Tweede Wereldoorlog ook nog hoofdstuk 22 van De Oorlogsgids, (eindredactie Jan H. Kompagnie), Den Haag 2005: Hoe verging het de militairen van de land- en luchtstrijdkrachten in Nederlands-Indië? (Informatiecentrum Nationaal Archief S11 A46)

Heeft u vragen over het KNIL en zijn militairen die u niet direct met archiefbestanden of publicaties kunt beantwoorden? Museum Bronbeek is via loket.ktomm.bronbeek@mindef.nl graag bereid om hulp te verlenen.

Uitgezonden militairen 1945-1949

Voor gegevens over militairen behorende tot de eenheden van het Nederlandse leger, uitgezonden in het kader van de naoorlogse Indonesische onafhankelijkheidsstrijd (politionele acties), kunt u zich wenden tot het Ministerie van Defensie: www.defensie.nl/onderwerpen/archief/inhoud/persoonsarchief
Voor het daadwerkelijk aanvragen van informatie maakt u daar gebruik van het formulier op de pagina 'privacyrechten': www.defensie.nl/onderwerpen/privacyrechten/privacyrechten-bij-defensie 

Termen:

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in