Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Militairen: Officieren bij het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) 1815-1950

Het Nationaal Archief bewaart stamboeken van KNIL-officieren waarin loopbaangegevens en persoonsgegevens geregistreerd staan. Voorts zijn er nog enige aanvullende archiefbestanden.

Wat is er digitaal

Stamboekinschrijvingen van KNIL-officieren zijn nog niet online te raadplegen. U kunt de archiefstukken bekijken in onze studiezaal. 

Er is voor de periode 1815-1940 wel een digitale naamindex KNIL-officieren die verwijst naar paginanummers van een of meer papieren stamboeken (serie 1).

Voorts zijn er nog enkele digitale indexen die verwijzen naar kleinere papieren bestanden, zowel stamboeken als pensioenregistraties, van beperkte periodes. U kunt op achternaam van de officier zoeken in de Indexen. U krijgt dan een lijst met indexen te zien waarin de achternaam voorkomt. Indexen die beginnen met “Oost-Indië: …..” betreffen onder meer bestanden van KNIL-officieren.

Japanse interneringskaarten krijgsgevangenen zijn online te bekijken voor zover het gaat om personen die langer dan 100 jaar geleden geboren zijn of die hun krijgsgevangenschap niet overleefd hebben.

Wat kan ik aantreffen in een stamboekinschrijving van een KNIL-officier

Stamboeken zijn registers waarin, naast persoonsgegevens, de staat van dienst van een militair is opgetekend. Voor iedere militair is er een (gedeelte van een) linker- en een rechterpagina in het stamboek gebruikt. Er is geen persoonsdossier. Ook zijn er geen foto’s. 

Persoonsgegevens

  • Naam
  • Voornamen
  • Namen van de ouders
  • Geboortedatum en –plaats
  • Laatste woonplaats vóór het in militaire dienst treden
  • Eventueel ook vermelding van huwelijk(en) met persoonsgegevens echtgenote(s) en soms opgaven over kinderen (al of niet uit die huwelijken)

Loopbaangegevens

  • Plaatsingen/benoemingen
  • Overplaatsing naar een ander legeronderdeel
  • Bevorderingen
  • Deelname aan militaire acties
  • Opgelopen verwondingen
  • Toegekende onderscheidingen

Legeringsplaatsen worden niet vermeld, zie hiervoor de Officiersboekjes.

Van veel militairen bestaan meerdere stamboekinschrijvingen. Als de inschrijving een van de volgende vermeldingen bevat:

  • (Eervol) ontslag uit militaire dienst
  • Pensionering
  • Overlijden in actieve dienst

dan weet u dat u de meest recente inschrijving te pakken heeft.

Om welke officieren gaat het

  • Beroepsofficieren
  • Europese of daarmee gelijkstelde officieren
  • Vanaf 1942 ook reserve-officieren en dienstplichtige officieren

Het gaat niet om officieren van de Koninklijke Landmacht uit de periode 1945-1949, zie Officieren naar Indië uitgezonden in het kader van de politionele acties.

Hoe ga ik te werk

Er zijn bij het Nationaal Archief drie belangrijke series papieren stamboeken Officieren KNIL.

Serie 1. Stamboeken KNIL-Officieren van het Ministerie van Oorlog, periode 1815-1940, voorzien van een digitale naamindex KNIL-officieren.

Serie 2. Stamboeken KNIL-Officieren van het Ministerie van Koloniën, periode 1815-1950, voorzien van destijds gemaakte naamindexen. Deze papieren indexen zijn archiefstukken die voor inzage in de studiezaal aangevraagd moeten worden. 

Serie 3. Stamboekextracten KNIL-Officieren vanaf circa 1830.
Er is geen naamindex op dit bestand. U kunt een stamboekextract traceren als u in een stamboekinschrijving uit serie 2 een verwijzing naar een extract aantreft.

Het kan zijn dat een officier voorkomt in alle drie de series. Heeft het zin voor u om deze allemaal te bekijken? Bent u in de studiezaal en wilt u zoveel mogelijk over hem te weten komen, dan zou u dat kunnen doen. Serie 1 bevat soms de Indische staat van dienst. Serie 2 bevat altijd de Indische staat van dienst. Serie 3 geeft in sommige gevallen de meeste informatie.

SERIE 1 

1815-1940

Archiefbestand: Stamboeken Officieren KNIL (en Landmacht Nederland) van het Ministerie van Oorlog.

Betreft KNIL-officieren die in Nederland als zodanig zijn aangesteld.

De stamboeken zijn beschreven in archiefinventaris 2.13.04. Inventarisnummers 383-415, 437-438 en 614-695 betreffen KNIL-officieren. U zult de archiefinventaris in de meeste gevallen niet nodig hebben want u kunt meteen naar de digitale naamindex KNIL-officieren.

Bij de gezochte naam vindt u een of meer verwijzingen naar het inventarisnummer van het stamboek, gevolgd door het nummer van de bladzijde in het stamboek waarop gegevens van de officier zijn ingeschreven.

U klikt de naam aan en dan kunt u:

  • Het stamboek reserveren voor inzage in de studiezaal van het Nationaal Archief. Tijdens uw studiezaalbezoek kunt u scans bestellen of zelf fotograferen.
  • Vanuit de digitale index kunt u ook meteen een scan van de stamboekinschrijving bestellen met behulp van het winkelwagentje, dus zonder naar de studiezaal te komen. Het Nationaal Archief kan niet van te voren in het depot gaan kijken of het om de goede persoon gaat.

Wat moet ik doen als er meerdere verwijzingen zijn bij één officier

Het aantal registraties in de digitale index voor een en dezelfde officier kan variëren van 1 t/m 3. In alle gevallen begint de staat van dienst waarnaar de registratie verwijst, met het allereerste militaire dienstverband in Nederland.

  • Inventarisnummers 665–695: Alleen informatie tot en met vertrek naar Indië.
  • Inventarisnummers 383-415 en 437-438: Informatie tot en met vertrek naar Indië; soms ook informatie over de Indische staat van dienst.
  • Inventarisnummers 614-664: Deze stamboeken zijn het meest volledig, vergeleken met de twee hiervoor genoemde bestanden: ze zijn opgemaakt in Indië en geven de meeste informatie over de Indische staat van dienst. Een paar inventarisnummers uit deze serie zijn in een slechte staat en worden niet ter inzage gegeven, zie Wanneer is onderzoek in de studiezaal zinvol.

Bent u in of gaat u naar de studiezaal van het Nationaal Archief en wilt u alles over een bepaalde KNIL-officier te weten komen, dan kunt u eventueel alle stamboekinschrijvingen bekijken. Want ook als de inschrijvingen dezelfde periode betreffen kunnen er soms toch kleine verschillen zijn. Bestelt u vanuit huis een scan dan kunt u zich – vanwege de kosten - het beste beperken tot een inventarisnummer uit de serie 614-664, dan zit u altijd goed. Vooropgesteld dat er een verwijzing is naar een nummer uit deze serie.

Hoe komt het dat ik de gezochte KNIL-officier niet in de digitale index aantref

  • Het betreft een Europese (of daarmee gelijkgestelde) KNIL-officier die niet in Nederland als zodanig is aangesteld maar in Oost-Indië. Denkt u aan een militair die beneden de rang van officier vanuit Nederland naar Indië is gegaan en pas (na enige tijd) in Indië tot officier is benoemd. Het kan ook gaan om een militair die geboren is in Oost-Indië.
  • Het gaat om een KNIL-officier in de periode 1940-1950.

Ga voor bovenstaande gevallen naar Serie 2.

  • Het gaat niet om een officier, maar wellicht om een onderofficier? Zie de onderzoeksgids 'Onderofficieren en soldaten bij het KNIL'.
  • Het gaat om een Officier van Gezondheid die aangesteld is in de periode 1862-1871. Deze stamboekinschrijvingen zijn verloren gegaan; er is geen alternatief: serie 2 komt niet in aanmerking.

Wanneer is onderzoek in de studiezaal van het Nationaal Archief zinvol

  • Als de naam van de gezochte officier wel in de digitale index voorkomt, maar er is niet met zekerheid een verwijzing naar de Indische staat van dienst waar uw interesse nu juist naar uitgaat (dus geen verwijzing naar een inventarisnummer uit de serie 614-664).
  • Als u een scan van de stamboekinschrijving zou willen bestellen en er verschijnt, bij het aanklikken van de link bij de naam in de digitale index, de mededeling “niet raadpleegbaar”. Deze aanduiding wil zeggen dat het stamboek, vanwege de slechte staat, niet in de studiezaal geraadpleegd kan worden en dat er ook geen kopieën uit besteld kunnen worden. 
  • Als de naam van gezochte persoon niet in de digitale index voorkomt terwijl u zeker weet dat hij KNIL-officier is geweest.
  • Als het gaat om een KNIL-officier uit de periode 1940-1950. Denkt u eraan dat officieren van de Koninklijke Landmacht die in de periode 1945-1949 vanuit Nederland uitgezonden zijn, geen onderdeel uitmaken van het KNIL. Zie Officieren naar Indië uitgezonden in het kader van de politionele acties.
  • Als u zoveel mogelijk over de officier te weten wilt komen.

Zie voor al deze gevallen Serie 2.

SERIE 2

1815-1950

Archiefbestand: Stamboeken en pensioenregisters van het Ministerie van Koloniën betreffende militairen Oost-Indië (en West-Indië).

Dit archiefbestand bevat stamboeken, in dit verband Controleboeken geheten, van Europese en daarmee gelijkgestelde KNIL-officieren, zowel aangesteld in Nederland als in Nederlands-Indië, in de periode 1815-1949. Deze serie stamboeken bevat in alle gevallen de staat van dienst in Indië en indien van toepassing ook de militaire loopbaan vóór het vertrek naar Nederlands-Indië.

De stamboeken en namenklappers (=naamindexen) zijn beschreven in archiefinventaris 2.10.50, inventarisnummers 1 t/m 44. 

Volgorde van uw onderzoek in de studiezaal:

  • U bepaalt de in aanmerking komende namenklapper uit de serie inventarisnummers 38-44, waarbij u uitgaat van het tijdstip van benoeming tot officier. Heeft u succes, dan vindt u de naam met een of meer verwijzingen naar een bladzijde/folionummer van het stamboek waarop gegevens van de betreffende officier zijn ingeschreven.
  • Vervolgens vraagt u het in aanmerking komende inventarisnummer aan uit de serie stamboeken, inventarisnummers 1-37. Deze stamboeken zijn ter inzage bij het Nationaal Archief.

Als u de stamboekinschrijving aan het bekijken bent, let u dan op het eventueel voorkomen van (een afkorting van) de term stamboekextract met een nummerverwijzing. Zie hier meteen onder Serie 3. Tevens kan er een verwijzing naar een pensioenregistratie zijn, zie onze aparte pagina over Pensioenen.

SERIE 3

Vanaf circa 1830

Archiefbestand: Stamboekextracten KNIL-militairen van het Ministerie van Koloniën, inventaris 2.10.50.02, inventarisnummers 86-299.

Er is geen naamindex op deze serie. U moet hiervoor de stamboekinschrijving uit bestand 2.10.50 (serie 2) bekijken. Heeft u hierin een of meer keren de aanduiding “extract stamboek” (Extr.Stb., Extr.Off.), gevolgd door een nummer, aangetroffen? Of in de meer recente periode de aanduiding “volledig stamboek” (V.S., Voll.Stb.)? In dat geval kunt u een of meer stamboekextracten raadplegen. Bepaalt u, aan de hand van de inventaris, in welk inventarisnummer uit de serie 86-215 het betreffende extractnummer valt. Als het extractnummer eindigt met de letter a, gaat het om de inventarisnummers 216-299.

Een extract-stamboek is een volledig afschrift van de in Nederlands-Indië bijgehouden stamboekinschrijving. Na beëindiging van het dienstverband, of bij een belangrijke tussentijdse wijziging zoals een bevordering of verlof naar Nederland, werd zo'n afschrift van de inschrijving naar het Ministerie van Koloniën in Den Haag verzonden. Na de oorlog waren de staten extra van belang: in de periode 1950-1996 was er grote behoefte aan volledige (soms gereconstrueerde) dienststaten in verband met pensioenverstrekkingen.

Als er per persoon meerdere extracten zijn, dan is het meest recente exemplaar te beschouwen als de meest volledige stamboekinschrijving van een bepaalde officier. Het is overigens niet bij voorbaat gezegd dat u in het extract-stamboek méér informatie zult vinden dan u al heeft, maar het gaat in ieder geval om losbladige registraties met een overzichtelijke indeling in een duidelijk handschrift.

Vindt u in de stamboekinschrijving geen verwijzing naar een extract-stamboek of een volledig stamboek? Of vindt u wel een verwijzing maar met een nummer dat niet te herleiden is tot een inventarisnummer in de series 86-215 of 216-299 van inventaris 2.10.50.02? Dan lijkt het erop dat uw onderzoek dood loopt, althans voor wat betreft de stamboekextracten. U kunt nog het bestand kaartenbakken raadplegen: inventarisnummers 1-27 en 28-85 van 2.10.50.02 betreffen beide zowel KNIL-officieren als de lagere rangen. De incomplete kaartsystemen bevatten onder meer verwijzingen naar stamboekextracten maar zijn zeker geen allesomvattende toegang hierop. Voor wat andere verwijzingen op de kaartjes betreft: deze hebben weinig zin als u de aanwijzingen genoemd onder serie 1, 2 en 3 in deze onderzoeksgids heeft gevolgd. Bovendien zijn er kaartjes met verwijzingen als "ari", "pers" en "fin" die verwarring opleveren: ze verwijzen naar vernietigde dossiers.

Afkortingen en termen in stamboeken

Bent u een stamboekinschrijving aan het bekijken en kunt u bepaalde afkortingen en termen daarin niet thuisbrengen? Zie Militaire Stamboeken: Afkortingen en Verklaringen.

Vermeldingen van besluiten en correspondentie die u vindt in een stamboekinschrijving

Zie voor een uitgebreide uitleg, met voorbeelden, de speciale pagina over verwijzingen.

Enkele extra onderzoeksmogelijkheden voor met name de (vroegere) 19e eeuw

Raadpleeg de digitale indexen, zie Wat is er digitaal.

Bekijk de beschrijvingen in inventaris 2.10.50 met name de inventarisnummers 47-79.

Archiefbestand Koninklijke Landmacht: Expeditionaire Afdeling naar Java 1826-1830, inventaris 2.13.13.26
In verband met de Java-oorlog (1825-1830) is in de jaren 1826-1827 ook nog een speciale Nederlandse troepenmacht naar Nederlands-Indië gezonden. In dit archief vindt men ook aan aantal stamboek- en andere registraties betreffende de tot deze legermacht behorende officieren. Het kan zijn dat dergelijke officieren later in een dienstverband bij het eigenlijke Indische leger zijn overgegaan, en in de desbetreffende archiefbronnen breder worden vermeld. Inventarisnummers betreffende officieren vindt u verspreid over de inventaris.

Voor stamboekinschrijvingen met betrekking tot de Java-oorlog zie ook nog inv.nrs. 54-57 van archiefinventaris 2.10.50.

Zie ook nog de digitale index Officieren met bestemming Oost-Indië voor de periode 1815-1829 (inv.nr. 45 van 2.10.50). Het gaat om stamboekextracten met loopbaangegevens tot aan het moment van inscheping voor Indië.

Extra onderzoeksmogelijkheden voor de periode vanaf 1940

  • Archief Stamboekregistraties KNIL, aangelegd vanaf 1942 (vermoedelijk beginnend in Australië), zie archiefinventaris 2.10.50.03 inventarisnummers 1-416.

Betreft militairen die de krijgsgevangenschap overleefd hebben en die na de oorlog in dienst zijn gebleven, en militairen die aan het begin van de oorlog uitgeweken zijn naar Australië. Bevat ook inschrijvingen van reserve-officieren en dienstplichtige officieren. Er is geen naamindex; de losbladige stamboekinschrijvingen zitten in alfabetische volgorde. Soms zijn er in deze staten van dienst ook (enige) gegevens over de militaire loopbaan van vóór de Japanse bezetting opgenomen. Onzeker is of het om een compleet bestand gaat.
Het archiefbestand is beperkt openbaar maar inzage in de studiezaal is altijd mogelijk, zij het dat er geen kopieëen gemaakt worden. Zie voor meer informatie Beperkt openbaar archief, onder het kopje A-beperking.

De kaarten zijn online beschikbaar voor zover het gaat om:

  1. krijgsgevangenen die de oorlog niet overleefd hebben
  2. krijgsgevangenen die langer dan 100 jaar geleden zijn geboren.

Gaat het om een krijgsgevangene die korter dan 100 jaar geleden is geboren, dan kunt u per e-mail info@nationaalarchief.nl een verzoek indienen om een kosteloze scan van de interneringskaart. U moet dan wel bij het verzoek een bewijs van overlijden van de betrokken persoon bijsluiten.

Is de betrokkene nog in leven of wilt u om een andere reden de papieren kaarten zien, dan kunt u inzage krijgen in de studiezaal. Zie archiefinventaris 2.10.50.03, inventarisnummers 417-464. Het betreffende inventarisnummer kan tijdens uw bezoek in de studiezaal voor u aangevraagd worden door de medewerker van de informatiebalie. Het bestand is niet geheel compleet. Het (laten) maken van reproducties van de kaarten die u bekijkt in de studiezaal is niet toegestaan, ook niet als het gaat om een kaart van iemand die langer dan 100 jaar geleden geboren is.

  • Archief Commissie Gedragingen en Commissie Onderscheidingen van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger met betrekking tot de Tweede Wereldoorlog, Kabinet Legercommandant, 1945-1952, archiefinventaris 2.10.58.

Dit archiefbestand is beperkt openbaar maar inzage in de studiezaal is altijd mogelijk. Zie voor nadere bijzonderheden het infoblad Inzage in beperkt openbaar archief onder het kopje A-beperking.

Namen van KNIL-militairen die een onderscheiding hebben gekregen omdat zij zich tijdens de Tweede Wereldoorlog bijzonder verdienstelijk hebben gemaakt vindt u, met inventarisnummer, in de bovenstaande inventaris 2.10.58, inv.nrs. 644-1033. Het betreffende inventarisnummer kan tijdens uw bezoek door de medewerker van de informatiebalie voor u worden aangevraagd.

Namen van officieren naar wie, na de oorlog, een nader onderzoek is ingesteld vanwege hun verondersteld “onwaardig gedrag, rekening houdend met de door hen beklede rang” tijdens de Tweede Wereldoorlog worden vanwege privacybescherming niet in de inventaris vermeld. Heeft u redenen om aan te nemen dat de door u gezochte officier tot deze categorie behoort dan kunt u, ruim vóór uw komst naar de studiezaal, per e-mail info@nationaalarchief.nl informeren of hij op de lijst voorkomt. Zo ja, dan kunt u naar de studiezaal komen en het betreffende inventarisnummer door de medewerker van de informatiebalie laten aanvragen, waarna u binnen een half uur inzage krijgt.

Ten slotte
ArchiefinventarisBeschrijvingPeriodeInv.nrs
2.10.50Rapporten en publicaties betreffende het overlijden van KNIL-militairen, opgemaakt door de Nederlandse War-Graves Registration te Yokohama, Japan.  Geen index. Alfabetisch geordend alleen op beginletter van de achternaam1946-1950843-846
2.10.50Stamboekinschrijvingen van (aspirant-)officieren, in Indië in kort verband regeling in dienst getreden bij het KNIL (2 deeltjes)1947-1949818-819
2.10.50.01Uittreksels uit het Register van besluiten van de Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië, van de Hoge Vertegenwoordiger van de Kroon in Indonesië, beschikkingen van het Ministerie van Koloniën te Londen en beschikkingen van het KNIL betreffende benoeming, bevordering en ontslag van KNIL-officieren1940, 1942-1949128-140
2.10.50.02Twee kaartsystemen inv.nrs. 1-27 respectievelijk 28-85, beide betreffende zowel officieren als militairen beneden rang van officier. Kunnen verwijzingen bevatten naar stamboekextracten, maar vormen daarop zeker geen allesomvattende toegang. Zie serie stamboekextracten vanaf circa 1830. Voor het overige heeft u niet veel aan deze kaartsystemen. Met verwijzingen op de kaartjes als 'ari', 'pers' en 'fin' kan bij het Nationaal Archief niets gedaan worden.-1-27 en 28-85

Aanvullende bestanden met betrekking tot gesneuvelde KNIL-militiaren vanaf 1940

In het volledig stamboekextract (serie 3) vindt u de vermelding van het sneuvelen van de KNIL-officier. Er is nog een aantal bestanden dat mogelijk enige extra informatie kan opleveren. Ondezoek kan tijdrovend zijn en aangezien het niet om het complete bestand gensneuvelde KNIL-militairen gaat, is succes niet verzekerd.

gesneuvelden
ArchiefinventarisBeschrijvingInv.nrs
2.10.50Stamboeken en pensioenregisters van het ministerie van Koloniën betreffende militairen in Oost-Indië (en West-Indië). Na de oorlog opgemaakte naamlijsten met bijzonderheden en rapporten van tijdens de oorlog overleden, gedode, gesneuvelde, vermiste KNIL-militairen. Er is geen naamindex. De rapporten zijn - onnauwkeurig - alfabetisch geordend alleen op beginletter van de achternaam.842-846
2.10.49Archief Commissariaat Indische Zaken 1927-1949. Stukken betreffende het verstrekken van inlichtingen aan familieleden van KNIL-militairen die in Indië zijn gesneuveld, omgekomen bij een ongeval of ernstig gewond zijn geraakt. 1945-1949.3326-3332 en 3036
2.10.35.06Archief Ministerie van Overzeese Rijksdelen, afd. Militaire Personeelszaken. Mededelingen aan nabestaanden en betrokken instanties met betrekking tot in de oorlog overleden/vermiste KNIL-militairen.106-107
2.13.132Archief Strijdkrachten Nederlands-Indië. Zoektermen in de inventaris kunnen zijn: gesneuveld; overleden. Het archief bevat - zonder daarmee in dit opzicht volledig te zijn - een flink aantal processen-verbaal en andere stukken met betrekking tot gesneuvelde of gewonde militairen in de periode 1945-1949. Deze processen-verbaal zijn openbaar dus u kunt zelf in de studiezaal op zoek gaan. Het is in de meeste gevallen niet mogelijk om uit de inventaris op te maken of het om een KL (= Koninklijke Landmacht) militair uit Nederland gaat of om een KNIL-militair.-

Officieren naar Indië uitgezonden in het kader van de politionele acties

Let op: In de periode 1945-1949 zijn er, in verband met de onafhankelijkheidsstrijd in Nederlands-Indië, ook vanuit Nederland troepeneenheden van de Nederlandse landmacht uitgezonden, met daaraan verbonden officieren. Dit zijn géén KNIL-officieren. Zoekt u op naam in de indexen indien geboren vóór 1900/1905 of gaat u naar het persoonsarchief van het Ministerie van Defensie, Commando Dienstencentra indien recenter geboren dan 1900/1905.

Legeringsplaatsen vermeld in Officiersboekjes

Legeringsplaatsen oftewel garnizoensplaatsen worden in KNIL-stamboeken niet genoemd. Wel kunt u, als u het legeronderdeel van de officier weet, raadplegen de Officiersboekjes:

Naam- (en rang)lijst der Officieren, jaarlijks uitgegeven vanaf 1830

De boekjes bieden vanaf 1848 informatie over de legeringsplaatsen van de bataljons Infanterie en andere legeronderdelen in Nederlands-Indië.
Bibliotheekdepot Nationaal Archief V159 – alleen te raadplegen in de studiezaal van het Nationaal Archief.

Stamboeken officieren in opleiding

Archiefbestand: Stamboeken van Onderofficieren en Manschappen van de Landmacht in Nederland van de periode 1813-1924. archiefinventaris 2.13.09, zie in de inventaris de rubriek: Militair Onderwijs, blz. 180-181.

Betreft stamboeken van cadetten van de periode 1814-1923 van de Artillerie- en Genieschool, van de Koninklijke Militaire Academie en van de Cadettenschool; met een aantal namenklappers. Mogelijk bevat dit bestand een (klein) gedeelte van de KNIL-officieren in opleiding.

U kunt nog voor enige achtergrondinformatie de inventarissen bekijken van onze archieven Koninklijke Militaire Academie 2.13.22 en Hogere Krijgsschool 2.13.53.

Officiersopleiding In Nederlands-Indië

Termen:

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in