gahetNA in het Nationaal Archief

Notariële akten

Sinds 1811 zijn in heel Nederland notarissen actief. Een notaris is een openbaar ambtenaar die belast is met het opmaken van rechtsgeldige aktes en andere door de wet opgedragen werkzaamheden. Uitsluitend een notaris is bevoegd om op verzoek van belanghebbenden authentieke aktes op te maken. De notaris verricht zijn bezigheden binnen het gebied van een rechtbank.

Wat is notarieel archief?

Een notaris heeft de plicht om de oorspronkelijke door hem opgemaakte aktes en minuten te bewaren. Deze bewaarde aktes vormen samen het notariële protocol, ofwel het notarieel archief. Deze archieven worden bewaard bij de notarissen zelf of bij de Arrondissementsrechtbanken. Na 75 jaar worden ze overgedragen aan archiefdiensten.

De laatste overdracht betrof de periode 1916-1925. Notarieel archief van na 1925 vindt u dus nog niet bij de archiefdiensten. Een groot deel van de notariële archieven berusten bij gemeente- en streekarchieven. Het Nationaal Archief beheert de archieven van notarissen van een aantal Zuid-Hollandse gemeenten. Hier vindt u een overzicht van de notariële archieven bij het Nationaal Archief.

Notariële archieven zijn een rijke bron voor persoonsonderzoek. De meest voorkomende aktes zijn testamenten, transport of overdracht van onroerend goed, schuldbekentenissen onder hypotheek, schenkingen, huwelijksvoorwaarden, boedelinventarissen en –scheidingen en publieke veiling. Partijen die bij het opmaken van een akte ontvangen een authentiek afschrift of grosse van de akte. Ook worden op verzoek gewone afschriften en uittreksels verstrekt. Notariële aktes zijn altijd door de betrokken partijen, eventuele getuigen en de notaris ondertekend. 

Hoe ga ik te werk?

Om een akte in een notarieel archief te vinden moet u eerst weten door welke notaris en wanneer de akte is opgemaakt. Als u de naam van de notaris niet weet, er in een bepaalde gemeente maar één notaris was en is het jaar van de akte bekend is, dan is het de moeite waard om alle aktes van dat jaar door te kijken. Met meerdere notarissen tegelijkertijd in functie, levert deze methode heel veel werk op. Hieronder vindt u voor de periode vóór en ná 1811 hoe het beste kunt zoeken naar de gezochte aktes.

Notarieel archief vóór 1811

Notarieel archief ná 1811

In notariële archieven worden veel vaktermen gebruikt. Om u te helpen de aktes te ontcijferen, is hier een woordenlijst voor het gebruik van notariële archieven toegevoegd.


Meer informatie over notarieel archief

Literatuur

F.L. Hartong, Register der protocollen van notarissen in Nederland; samengesteld in opdracht van de Broederschap der Notarissen in Nederland van plm. 1550 tot heden, Rotterdam 1916. 

J.E. Kasdorp, Protocollenregister, register van de protocollen der notarissen die in de periode 1916-1993 in Nederland in functie waren, Amsterdam 1993 Fl. Gehlen, Notariële akten uit de 17e en 18e eeuw. Handleiding voor de gebruiker, Zutphen 1986.

W. Heersink, Register Notariorum: Notarissen van het Hof van Holland, 1525-1811, Den Haag 1999.

Websites

Op de websites van het gemeentearchief Rotterdam en het Regionaal Historisch Centrum Bergen op Zoom kunt u online zoeken in Notariële Akten

www.gemeentearchief.rotterdam.nl

www.archboz.nl
Het Meertens Instituut beschikt over een databank waarin de gegevens uit zo'n 3.000 boedelinventarissen integraal zijn opgenomen. Hierin kunt u ook zoeken op naam.

www.meertens.nl/boedelstek/index.htm


Periode vóór 1811

De notariële archieven bij het Nationaal Archief uit de periode vóór 1811 zijn slecht toegankelijk. Incidenteel komt voorin of achterin het register van akten een summier lijstje van comparanten voor. Een enkele keer bestaat er een afzonderlijke index op familienaam. Die staan dan beschreven in de inventaris. Staat er niets, dan betekent dit dat u de hele stapel van begin tot eind moet doorkijken. Rond 1800 is de kans op een alfabetische toegang groter. 

Akten van verkoop van onroerend goed, hypothecatie etc. zijn ook te vinden in de zogenoemde oud-rechterlijke archieven van de Provincie Zuid-Holland. Een groot deel van deze archieven is overgedragen aan gemeente- en streekarchieven, maar een deel is nog in het Nationaal Archief aanwezig. 

Bij de informatiebalie in de studiezaal is de zogenaamde Klapper Paludanus aanwezig. Dit is een gebrekkige toegang op notarieel en oud-rechterlijk archief van een aantal Zuid-Hollandse gemeenten. Door onderzoekers in de studiezaal van het Nationaal Archief is een aantal nadere toegangen gemaakt op enkele Zuid-Hollandse notariële en oud-rechterlijke archieven, zoals indexen op familienamen. Deze serie Nadere Toegangen Zuid-Holland vindt u in de studiezaal zelfbediening. 

Periode na 1811

Memories van Successie

Voor de periode 1818-1889 kunt u door middel van de memories van successie achterhalen of iemand een testament heeft achtergelaten en door welke notaris dit testament is opgemaakt. In deze memories vindt u ook huwelijksvoorwaarden en boedelscheidingen uit de periode 1818-1921, met daarbij de naam van de notaris en de datum van de akte vermeld. Meestal is er ook een uittreksel van de akte aanwezig. Hoe u Memories van Successie zoekt, vindt u hier: Ik zoek een Memorie van Successie

Centraal Testamenten Register

Voor de periode 1890-1973 kunt u de registratie van testamenten achterhalen met behulp van het Centraal Testamenten Register. Ook hier vindt u door welke notaris het testament is opgesteld met daarbij het nummer en de datum van de akte. Dit register geldt voor heel Nederland. Hoe u zoekt in het Centraal Testamenten register vindt u hier: Ik zoek een testament

Kadaster

Wanneer u op zoekt bent naar de overdracht van onroerend goed, kunt u zoeken in de Kadasterarchieven. Het Kadaster registreert de overdracht van eigendom of andere zakelijke rechten op onroerend goed. Kadastergegevens berusten grotendeels bij het Kadaster zelf. Wat betreft de provincie Zuid-Holland is een deel van de gegevens bij het Nationaal Archief aanwezig. 

Repertoires of repertoria vanaf circa 1812

In de toegangen op notariële archieven (link naar zoektopdracht notarieel archief) vindt u, volgend op de beschrijving van de aktes, repertoires of repertoria beschreven staan. Een repertoire geeft in chronologische volgorde een korte inhoudsopgave van de aktes met de vermelding van de partijen. De aktes zijn doorlopend genummerd en worden in volgorde van nummering bewaard. Het nummer vindt u in de eerste kolom van het repertorium. De derde kolom is onderverdeeld in twee kolommen: brevet en minuut. Wanneer een akte onder de kolom ‘minuut’ wordt vermeld, is deze ook nog aanwezig in het archief van de notaris. Van de akten die vermeld worden onder de kolom ‘brevet’ of ‘originali ‘, is dat archief geen minuut meer aanwezig. 

Woordenlijst voor het gebruik van notarieel archief

  • Admitteren: toegang verlenen bijvoorbeeld tot de uitoefening van een ambt
  • Akte: rechtsgeldig bewijs van het daarin vermelde
  • Attestatie: schriftelijke verklaring die als getuigenis moet dienen
  • Boedelscheiding: verdeling van de boedel onder erfgenamen
  • Bodemerij: geldlening onder verband van schip of lading
  • Codicil: onderhandse uiterste wilsbeschikking over een beperkt aantal zaken 
  • Comparant: iemand die voor de notaris of rechter verschijnt
  • Compareren:  verschijnen voor notaris of rechter
  • Concept: ontwerp van een geschrift, bijvoorbeeld van een testament
  • Decreet: verordening
  • Delibereren: beraadslagen, overleggen
  • Disponeren: beschikken, regelen
  • Donaties: inter vivos giften onder de levenden
  • Jaar en dag: wettige termijn van bezit, verjaringstermijn
  • Kadaster: openbaar register van onroerende goederen
  • Kusting: rente op onroerend goed, hypotheek 
  • Memorie van successie: de door erfgenamen gedane aangifte van de nalatenschap
  • Minuut: goedgekeurd en vastgesteld concept van een akte
  • Naasting: recht van de naaste bloedverwanten van de verkoper om in het recht van de koper te treden
  • Nakoop: recht van naasting
  • Opdracht: overdracht, transport van onroerende zaken
  • Persisteren: doorgaan met, volhouden, handhaven, volharden
  • Proces-verbaal: woordelijk verslag van een handeling
  • Procuratie: volmacht om namens een ander op te treden
  • Rekest: tot de overheid gericht verzoekschrift
  • Rekestrant: iemand die een verzoekschrift heeft ingediend
  • Renuncieeren: afstand doen
  • Requirant: eiser, lastgever
  • Requisitie: eis, vordering
  • Seclusie: uitsluiting
  • Solemneel: plechtig, zeer feestelijk
  • Transport:  overdracht van de eigendom van een onroerend goed

Overzicht van archieven van notarissen aanwezig in het Nationaal Archief (1590-1915)

PlaatsPeriodeArchiefinventaris
Gorinchem1926-19353.04.13
Katwijk1702-18423.04.01
Katwijk1843-18953.04.02.22
Katwijk1896-19053.04.08.17
Katwijk1906-19153.04.09.36
Katwijk1916-19253.04.11.25
Katwijk1926-19353.04.15.02
Leerdam1812-18423.04.01
Leerdam1843-18953.04.02.25
Leerdam1896-19053.04.08.19
Leerdam1906-19153.04.09.10
Leerdam1916-19253.04.11.10
Leerdam1926-19353.04.13
Lexmond1681-16973.04.01
Lisse1708-18423.04.01
Lisse1843-18953.04.02.27
Lisse1896-19053.04.08.21
Lisse1906-19153.04.09.38
Lisse1916-1925 3.04.11.26
Lisse1926-19353.04.19
Meerkerk1832-18423.04.01
Meerkerk1843-18953.04.02.30
Meerkerk1896-19053.04.08.24
Meerkerk1906-19153.04.09.13
Meerkerk1916-19253.04.11.11
Meerkerk1926-19353.04.13
Nieuwland1800-18073.04.01
Noordwijkerhout1731-18123.04.01
Oud-Beijerland1605-18423.04.01
Oud-Beijerland1843-18953.04.02.39
Oud-Beijerland1896-19053.04.08.30
Oud-Beijerland1906-19153.04.09.18
Oud-Beijerland1916-19253.04.11.14
Oud-Beijerland1926-19353.04.13
Suriname1699-18281.05.11.14
Valkenburg1753-18193.04.01

Termen:

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in