Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Naturalisaties 16e eeuw - circa 1950

Naturalisatie betekent in de context van deze onderzoeksgids: het verlenen van het Nederlanderschap aan in Nederland of in de Nederlandse koloniën gevestigde vreemdelingen. In de periode vóór 1795 gaat het om het verlenen van het inboorlingschap van het gewest Holland of het gewest Brabant aan iemand afkomstig uit het buitenland of uit een ander gewest van de Republiek der Verenigde Nederlanden (1572/1588 - 1795).

Wat is er digitaal

Archiefstukken met betrekking tot naturalisatie zijn niet digitaal beschikbaar. U kunt in de studiezaal van het Nationaal Archief in Den Haag onderzoek komen doen.

Wel kunt u, voor de periode 1815-1934, bepalen of en zo ja wanneer een bepaalde persoon genaturaliseerd is. Voor de periode 1815-1849 zie de alfabetische namenlijst. Voor de periode 1850-1934 is er een externe database.

Digitaal zoeken naar de naam van een mogelijk genaturaliseerde in de jaren 1935-1950 gaat wat moeizamer. Aangezien naturalisaties in deze periode bij wet worden verleend, moeten namen van verzoekers terug te vinden zijn in de Handelingen van de Staten-Generaal, zie Staten-Generaal Digitaal.

Relatieve zeldzaamheid van naturalisatie

Door de eeuwen heen heeft een groot aantal buitenlanders ervoor gekozen om zich blijvend in Nederland te vestigen. Maar dat betekent niet dat er ook veel naturalisaties plaats gevonden hebben. Tot circa 1950 is naturalisatie een uitzonderlijk verschijnsel. Een vreemdeling kon in Nederland goed wonen en werken zolang hij in zijn eigen levensonderhoud kon voorzien en niemand tot last was. Naturalisatie was duur en ook onnodig tenzij men in aanmerking wilde komen voor een hogere overheidsfunctie of, in een latere periode, voor kiesrecht. In naturalisatie geïnteresseerde personen waren meestal welgesteld en goed opgeleid, een omstandigheid waaraan pas rond de Eerste Wereldoorlog definitief een einde kwam. Bovendien kregen kinderen van vreemdelingen - tot 1893 - automatisch de Nederlandse nationaliteit bij geboorte op Nederlands grondgebied.

Dit neemt niet weg dat het Nationaal Archief over gegevens beschikt van een kleine 18.000 individuele gevallen van naturalisatie over de periode vanaf de zestiende eeuw tot 1950. Meer dan 14.000 daarvan hebben plaatsgehad in de eerste helft van de twintigste eeuw.

Afgewezen verzoeken

Afgewezen verzoeken zult u, vanwege de nagenoeg ontbrekende belangstelling voor naturalisatie tot in de 20e eeuw, zelden in het archief aantreffen. Pas vanaf de Eerste Wereldoorlog, met de stijging van het aantal verzoeken, wordt ook het aantal afwijzingen groter. Er zijn geen naamlijsten beschikbaar van personen van wie het verzoek is afgewezen. Het opsporen van het verzoekschrift en de ambtsberichten in het archief Ministerie van Justitie gaat op dezelfde manier als bij een wél ingewilligd verzoek, zij het dat het (veel) meer tijd kan kosten. Er is geen Koninklijk Besluit of naturalisatiewet waarvan de datum, die bekend is, als uitgangspunt kan dienen. Bovendien weet men vaak niet zeker óf er ooit een verzoek is ingediend. Is het jaar van indiening van het verzoek of afwijzing (bij benadering) bekend, dan valt het weer mee. De van belang zijnde stukken zijn in de serie verbalen in het archief Ministerie van Justitie vaak opgeborgen op de datum die in de index vermeld wordt bij "afwijzende dispositie".  

Wat levert onderzoek op?

Naturalisatiestukken zijn in te delen in drie categorieën

  1. Verzoekschriften oftewel rekesten van personen die voor naturalisatie in aanmerking willen komen
  2. Ambtsberichten van autoriteiten met inlichtingen over de verzoekers: dit zijn de door Justitie ingewonnen adviezen met betrekking tot het "zedelijk en maatschappelijk gedrag"
  3. Wetten en besluiten waarbij naturalisatie wordt verleend.

Wat voor extra informatie deze stukken kunnen geven over de persoon van de genaturaliseerde, varieert. Niet altijd geeft de verzoeker in zijn verzoekschrift een reden voor zijn wens tot naturalisatie anders dan het feit dat hij langdurig in Nederland verblijft en voornemens is er te blijven wonen. Een geboorteakte kan bij de stukken ontbreken, wat met name voor de periode 1850-1886 geldt. De verklaringen van de autoriteiten bevatten soms weinig meer dan dat de verzoeker "van onbesproken gedrag" is. Er zijn echter ook voorbeelden genoeg waarbij het verzoekschrift of de ambtsberichten (met name van de plaatselijke autoriteiten zoals de burgemeester of de inspecteur van politie) aardige, persoonlijke informatie kan bevatten. Vanaf de jaren 1930 wordt gebruik gemaakt van zeer gedetailleerde vragenformulieren.

Hoe ga ik te werk?

Hoe u stukken betreffende een naturalisatie kunt vinden is afhankelijk van de periode waarin u zoekt.

Naturalisaties vóór 1795

Het verlenen van naturalisatie tot Nederlander, beter gezegd het inboorlingschap van een bepaald gewest van de Republiek, is vóór 1795 een gewestelijke aangelegenheid. Bij het Nationaal Archief zijn naturalisatiestukken aanwezig van het gewest Holland en het gewest Brabant.

Voor onderzoek naar de verlening van het inboorlingschap van de gewesten Groningen, Friesland, Overijssel, Gelderland, Utrecht en Zeeland (met uitzondering van Zeeuws-Vlaanderen) dient u zich te wenden tot de regionaal-historische centra in de provinciehoofdsteden, zie hier voor de contactgegevens.
Brabant, (delen van) Limburg, en Zeeuws-Vlaanderen waren geen zelfstandige gewesten, maar vormden de zogenoemde Generaliteitslanden die bestuurlijk ressorteerden onder de Staten-Generaal. In het archief Staten-Generaal, aanwezig bij het Nationaal Archief, zijn voor zover bekend alleen naturalisaties tot Brabander terug te vinden, waaronder ook inwoners van Maastricht zijn begrepen. 

Naturalisatie tot Hollander

Wanneer u meer wilt weten over het verlenen van naturalisatie oftewel het inboorlingschap van het gewest Holland vóór 1795 maakt u gebruik van het archief Staten van Holland 1572-1795, archiefinventaris 3.01.04.01. Voor de periode 1572 tot 1795 kunt u in de gedrukte indexen zoeken op het trefwoord Naturalisatiën. Deze indexen vindt u in de inventarisnummers 281-298 die op microfilm in de studiezaal raadpleegbaar zijn. Inventarisnummers 1-280 bevatten de resoluties waarnaar de indexen verwijzen.

Periode 1670-1795

Bent u op zoek naar een verleende naturalisatie tot Hollander in de periode 1670-1795 dan is onderzoek tamelijk eenvoudig. Er bestaat een speciaal register van akten van naturalisatie, voorzien van een index op persoonsnamen: inventarisnummer 1763 van het bovengenoemde archief Staten van Holland. Heeft u succes met dit register, dan moet u vervolgens een inventarisnummer uit de serie 1763A-1765A aanvragen. Deze nummers bevatten "minuut-akten van naturalisatie" met daarbij de rekesten, adviezen en eventuele overige bijlagen. Voor deze periode maakt u alleen gebruik van de gedrukte indexen en de resoluties, genoemd in de vorige alinea, als u op zoek bent naar een niet ingewilligd verzoek, of bij wijze van een extra controle in het zeldzame geval dat een naturalisatie niet is opgenomen in inventarisnummer 1763.

Naturalisatie tot Brabander

Naturalisatie tot Brabander was uitsluitend bedoeld voor personen die in een ander gewest van de Republiek waren geboren en die in Brabant een ambt wilden vervullen.
Informatie over deze naturalisaties is deels te vinden met behulp van literatuuronderzoek, deels met archiefonderzoek: het archief Staten-Generaal (archiefinventaris 1.01.02) en het archief Fagel (archiefinventaris 1.10.94). Voor de periode 1576-1625 kunt u bij uw onderzoek volstaan met het raadplegen van de in de studiezaal aanwezige serie Rijksgeschiedkundige Publicatiën (RGP) en dan de onderdelen Resolutiën der Staten-Generaal. Dit zijn de RGP-delen 26, 33, 41, 43, 47, 51, 55, 57, 62, 71, 85, 92, 101, 131, 135, 151, 152, 176, 187, 208 en 223. Alle delen zijn voorzien van een index op persoonsnaam.
Voor de periode vanaf 1626 is archiefinderzoek vereist.

Inventarisnummers voor onderzoek naar naturalisaties tot Brabander 1626-1795
InventarisInventarisnummersArchiefstukPeriode
1.01.023684-3695Meerjarige indexen1626-1699
1.01.023865-3868Meerjarige indexen1700-1749
1.01.0262, 3185-3195 en 3244-3282Resoluties, vaak met jaarlijkse index1626-1670
1.10.94400-432Gedrukte resoluties met jaarlijkse index1671-1704
1.01.023760-3864Gedrukte resoluties met jaarlijkse index1705-1796


In de indexen kan niet op persoonsnaam worden gezocht, maar alleen op trefwoord. Als u helemaal niet weet of en wanneer een naturalisatie(verzoek) tot Brabander heeft plaatsgevonden, dan kunt u het beste in de periode 1626-1749 de meerjarige indexen raadplegen. Als u wel weet wanneer een naturalisatie(verzoek) (ongeveer) heeft plaatsgevonden, vraagt u meteen het deel met de resoluties aan van het desbetreffende jaar of jaren, waarbij meestal een index is bijgebonden.

Heeft u de resolutie gevonden? U kunt dan nog, als laatste stap van uw onderzoek, de serie Aktenboeken van de periode 1589-1794 in het archief Staten-Generaal (archiefinventaris 1.01.02, inv.nrs. 12298-12356) bekijken. Hierin vindt u het afschrift van de verleende akte van naturalisatie tot Brabander. De kans bestaat echter dat de tekst van de akte gelijkluidend is met de resolutie dus dat dit geen extra inhoudelijke informatie oplevert.

 

Naturalisaties 1795-1813

Voor zover bekend werden in de jaren 1795-1810 slechts de volgende negen personen genaturaliseerd:

J.B. Auffmorth, C.F. Kaempf, J.H. Strup, C.C. Pahlig, J.B. Dumonceau, A. Bruno, J.J. Tarayre, E.J. Travers en A.M.C. Gillet Ducoudray.

Wilt u meer te weten wilt komen over deze naturalisaties, bekijkt u dan de onderzoeksaanwijzingen in de Naturalisatiegids, genoemd onder Literatuur. In de periode 1810-1813 was Nederland ingelijfd bij Frankrijk en is naturalisatie tot Nederlander daarom niet aan de orde. 

Naturalisaties 1815-1849

Koninklijke Besluiten 1815-1849


In de periode 1815-1849 wordt naturalisatie verleend bij Koninklijk Besluit (KB). Zie de alfabetische namenlijst van genaturaliseerden, voorzien van datum en dagnummer van het KB (uit Jaarboek van het Centraal Bureau voor Genealogie (CBG), deel 46 (1992) pag. 220-243). Hiermee kunt u in het archief Staatssecretarie 1815-1840 (archiefinventaris 2.02.01) en het archief Kabinet des Konings 1841-1849 (archiefinventaris 2.02.04) het betreffende KB terugvinden.
KB's van vóór 11 november 1815 bevinden zich in het archief Staatssecretarie in het Algemeen Rijksarchief te Brussel.

Periode 1815 - juni 1832

Gaat het om een Koninklijk Besluit uit de jaren 1815 - juni 1832 dan kunt u ervoor kiezen om alleen onderzoek te doen naar het KB. In deze periode zou het KB namelijk als bijlage het ingediende verzoekschrift moeten bevatten. In de periode daarna is het verzoekschrift uitsluitend te vinden in het archief Ministerie van Justitie, wat meer ingewikkeld archiefonderzoek vereist. 

Onderzoek in het archief Ministerie van Justitie 1815-1849: namenklapper - index - verbaal

De volgende stap is het opzoeken van de onderliggende naturalisatiestukken in het archief Ministerie van Justitie, archiefinventaris 2.09.01: het verzoekschrift uit de periode 16 sept. 1832 - 1849, en de ambtsberichten van 1815-1849. U vraagt tegelijkertijd de namenklapper en de index aan van het jaar waarin de naturalisatieaanvraag is afgedaan.
In de periode 1815-1823 is er nog niet het systematisch onderscheid tussen klappers en indexen zoals dat vanaf 1823 tot ver in de 20e eeuw in gebruik zal zijn. Zie voor deze beginjaren in het bijzonder de inventarisnummers 234, 240, 250, 270-271, 294, 314, 335, 356, 377, 398, 425-427, 433, 441, 443-452.
Bij de serie indexen vanaf 1823 vraagt u altijd de index aan waarin de letter B voorkomt. De verbalen (de inhoudelijke stukken) kunt u pas aanvragen als u namenklapper en index geraadpleegd heeft.

U begint met de namenklapper. Komt de naam er niet in voor? Vraagt u dan de namenklapper (en meteen ook de index) van het voorafgaande jaar aan.

Verbaalgegevens in de index

Een naam in de namenklapper van een bepaald jaar verwijst naar 1. een rubriek in de index van dat jaar 2. naar een subrubriek binnen die rubriek en 3. naar het volgnummer binnen de subrubriek. Bij naturalisatie gaat het om de rubriek Bijzondere Individuele Belangen, subrubriek Naturalisatiën (meestal afgekort tot B.I.Bel.Natur.). U zoekt rubriek, subrubriek en volgnummer in de index op en u ziet vervolgens vermeldingen van gewisselde stukken. De data en nummers in de tweede kolom, ter linkerzijde van de vermeldingen, zijn de verbaalgegevens die u noteert. Soms ziet u in de rechterkolom een verwijzing naar een eerder of later volgnummer van dezelfde subrubriek. U zoekt dan verder in de index, om bij dat andere volgnummer ook weer de verbaalgegevens te noteren. Ook wordt in de index soms verwezen naar de index van een voorafgaand of volgend jaar. Dan moet u ook nog de index van dat jaar aanvragen.

Heeft u alle verbaaldata en bijbehorende nummers genoteerd, dan zoekt u in de series verbalen de inventarisnummers op die betrekking hebben op de door u genoteerde data en u vraagt deze inventarisnummers aan. Bij sommige van deze data zult u, als u binnen de datum zoekt op het bijbehorende nummer, inderdaad stukken aantreffen, bij andere niet. 

 

Inventarisnummers voor onderzoek naar naturalisaties 1815-1849
ArchiefinventarisInventarisnummersArchiefstukPeriode
2.02.0166-1850Koninklijke Besluiten1815-1823
2.09.01234 en volgendeKlappers en indexen1815-1823
2.09.0113-190Verbalen1815-1823
2.02.011570-4656Koninklijke Besluiten1823-1840
2.02.041-591Koninklijke Besluiten1841-1849
2.09.014258-4378Klappers en Indexen
(Vraag de indexen waarin de letter B voorkomt)
1823-1849
2.09.01517-1327Verbalen1823-1849


Let op: inventarisnummer 4859 van het archief Ministerie van Justitie 2.09.01 bevat een pak buiten verbaal gehouden naturalisatiestukken van de periode 1816-1849(1851). Heeft u onderzoek gedaan volgens de bovenstaande aanwijzingen naar het verzoekschrift uit 1832-1849 en de ambtsberichten 1816-1849 en heeft u niets of maar weinig relevants gevonden, dan kan het zin hebben om dit inventarisnummer alsnog te bekijken. 

Naturalisaties 1851-1950

In deze periode wordt naturalisatie verleend bij wet. U zoekt eerst de naturalisatiewet op in het Staatsblad. Vervolgens doet u onderzoek in het archief Ministerie van Justitie naar het ingediende verzoekschrift en naar de ambtsberichten met inlichtingen over de verzoeker.

Beperkte openbaarheid van stukken jonger dan 75 jaar

Het archief Ministerie van Justitie is beperkt openbaar voor zover het gaat om stukken jonger dan 75 jaar. Dit betekent dat u - anno 2015 - wel in de studiezaal inzage kunt krijgen in de stukken van het jaar 1940 en van de periode eind 1946-1950 maar dat dit uitsluitend mogelijk is als u van te voren een verzoek bij het Nationaal Archief indient. (N.B. Tijdens de Tweede Wereldoorlog en de eerste anderhalf jaar daarna, ligt de naturalisatieverlening stil - met uitzondering van een aantal staatloos geworden oud-Nederlanders door de Nederlandse regering in Londen in 1944.) Het Nationaal Archief doet kosteloos het benodigde vooronderzoek om de naturalisatiestukken te traceren en laat u het resultaat weten, waarna u een afspraak voor inzage kunt maken. Gaat het om iemand die langer dan 100 jaar geleden geboren is? Dan hebben wij de volledige naam en geboortedatum nodig, en het jaar van naturalisatie. Is hij korter dan 100 jaar geleden geboren, dan hebben wij ook nog ofwel een bewijs van overlijden nodig ofwel toestemming van de betrokkene indien nog in leven.

De openbaarheid schuift ieder jaar één jaar op. Hoewel per 1 januari 2015 het jaar 1939 van het archief Ministerie van Justitie openbaar is geworden, is er voor het archiefonderzoek een gecombineerde namenklapper-index nodig die de periode 1936-1940 bestrijkt. Vanwege het nog niet openbare jaar 1940 is de gehele klapper-index 1936-1940 beperkt openbaar. Dit heeft tot gevolg dat, tot 1 januari 2016, deze klapper-index niet door u geraadpleegd kan worden. Samenvattend: voor het traceren van naturalisatiestukken in de periode 1936-1950 dient in alle gevallen eerst een verzoek aan het Nationaal Archief gericht te worden.   


Naturalisatiewet in het Staatsblad, vanaf 1851

In de periode 1851-1953 wordt naturalisatie altijd verleend bij wet. Zoals iedere andere wet wordt ook een naturalisatiewet gepubliceerd in het Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden. Zie de database Naturalisaties 1851-1934 voor persoonsgegevens en de datum van de naturalisatiewet. U kunt, eventueel ter controle, voor de periode 1851-1924 ook het Register Luttenberg raadplegen (aanwezig in de studiezaal van het Nationaal Archief onder code S19 C1). Aan de hand van de datum kunt u de tekst van de wet opzoeken in het Staatsblad. Na 1934 kunt u jaarlijkse naamlijsten van genaturaliseerden vinden in alfabetische registers die in de staatsbladen in de rubriek Naturalisatie (en Nederlanderschap) zijn opgenomen (soms verspreid over de verschillend delen van het Staatsblad van hetzelfde jaar).
Staatsbladen zijn niet aanwezig in de studiezaal maar wel in het bibliotheekdepot van het Nationaal Archief onder code V1011. Ze kunnen in de studiezaal voor raadpleging aangevraagd worden. Staatsbladen zijn overigens ook elders in Nederland bij universiteitsbibliotheken te bekijken.

Noteer de eerste naam in het Staatsblad!

U noteert de naam van de eerste persoon die op diezelfde dag is genaturaliseerd of - in de periode 1922-1950 - de naam van de eerste persoon van elk groepje (van circa 20 mensen) dat die dag is genaturaliseerd. Dit gegeven is van belang omdat u, als u geïnteresseerd bent in de onderliggende naturalisatiestukken, in de studiezaal een of meer van de jaarlijkse indexen uit het archief Ministerie van Justitie moet doorzoeken, waar u na een aantal doorverwijzingen vaak uw eigen persoon "verliest". U heeft dan alleen nog houvast aan de naam van de eerste genaturaliseerde van die dag of - vanaf 1922 - de eerste naam van het groepje waartoe de door u gezochte genaturaliseerde behoort, of van een ander groepje van die dag.


Onderzoek in de archieven Ministerie van Justitie 1851-1950: namenklapper - index - verbaal

U heeft de naturalisatiewet in het Staatsblad gevonden en eventueel gekopieerd en nu wilt u het verzoekschrift en de ambtsberichten van de autoriteiten achterhalen. Dat gaat via het archief Ministerie van Justitie (archiefinventarissen 2.09.01, 2.09.05, 2.09.22). Het onderzoek verloopt in drie stappen: namenklapper – index – verbaal. U begint met het tegelijk aanvragen van de namenklapper en de index van het jaar waarin de naturalisatie heeft plaats gevonden. U zoekt eerst in de namenklapper naar de achternaam. Vaak zal dan blijken dat u de naam niet aantreft omdat het verzoekschrift een of twee jaar eerder is ingediend. Dan vraagt u de namenklapper en de index van het voorafgaande jaar/de voorafgaande twee jaar aan.

Namen van de naturalisatierubrieken in de indexen 1851-1950

Wanneer u de naam heeft gevonden in de namenklapper, ziet u achter de naam een verwijzing naar een rubriek, in de periode 1851-1885 ook nog naar een subrubriek, en een volgnummer. De naam van de naturalisatierubriek in de indexen varieert door de jaren heen.
Tot en met 1884 is het Bijzondere Individuele Belangen, subrubriek Naturalisatie, meestal afgekort tot B.I.Bel.Natur.
In het jaar 1885 is het Bijzondere Belangen, subrubriek Naturalisatie etc., meestal afgekort tot Bbel.Natur.
In de periode 1886-1893 is het Burgerlijke en burgerschapsrechten, meestal afgekort tot Burg.Rechten.
In de periode 1894-1907 is het Nederlanderschap, ingezetenschap, naturalisatie, meestal afgekort tot Nederl.
In de periode 1908-1920 is het Naturalisatie, Nederlanderschap, ingezetenschap, meestal afgekort tot Ned.
In het jaar 1921 is het Naturalisatie, Nederlanderschap enz., meestal afgekort tot Ned.
In het jaar 1922 is het Letter I, naturalisatie, afgekort tot: Letter I.
In de periode 1923-1931 is het Letter I. 
In de periode 1932-1950: niet van toepassing.

Zoeken in de index 1851-1931

U zoekt in de index (van hetzelfde jaar als de namenklapper) achtereenvolgens op: de rubriek, in de periode 1851-1885 de subrubriek en binnen de (sub)rubriek het volgnummer. U ziet daar vermeldingen van gewisselde stukken, voorzien van data. Soms ziet u in de rechterkolom een verwijzing naar een hoger volgnummer in dezelfde index, of een volgnummer in de index van het jaar daarna. Bij alle volgnummers vindt u vermeldingen van gewisselde stukken. U zoekt net zo lang tot de term "executie" of "geexecuteerd" opduikt. Naturalisatiedossiers zijn opgeborgen in de serie verbalen op datum van de executie (= ambtelijke tenuitvoerlegging van de naturalisatiewet).

 

Uitzondering: naturalisatiedossiers 1851-1876

In het algemeen zitten naturalisatiedossiers en -stukken verspreid in het archief Ministerie van Justitie, tussen allerlei andere onderwerpen in die ook tot het taakgebied van het ministerie horen. In de jaren 1851-1876 echter is het, voor wat naturalisaties betreft, anders ingericht: de naturalisatiedossiers zijn allemaal bij elkaar opgeborgen in één grote serie, op volgorde van de executiedatum (deze datum is dicht in de buurt van de datum van de naturalisatiewet dus houdt u die datum aan). Zie voor deze serie inventarisnummers 4860-4876 van archiefinventaris 2.09.01. In principe hoeft u dus niet eerst in namenklappers en indexen te gaan zoeken, wat het onderzoek een stuk gemakkelijker maakt.

Vat u de term "dossier" overigens niet te strikt op. In het algemeen zullen bij elkaar behorende stukken in deze serie wel voorzien zijn van een omslagje. Maar er zitten ook losse stukken in de pakken. Kijkt u daarom het pak voor de zekerheid in zijn geheel door. 

Echter, vindt u in deze serie niet het dossier dat u zoekt of alleen stukken met betrekking tot de parlementaire behandeling zoals het ontwerp van wet of de memorie van toelichting? Dan zult u alsnog moeten zoeken in de klappers en indexen, zoals hierboven beschreven, en daarna in de verbalen. U heeft daarvoor nodig archiefinventaris 2.09.01. De inventarisnummers van de namenklappers en indexen zijn 4384-4565. De indexen moeten de letter B bevatten. De inventarisnummers van de verbalen zijn 1367-2896.

Klappers en indexen 1932-1950

In de periode 1932-1950 gaat het onderzoek naar de onderliggende naturalisatiestukken (het verzoekschrift en de ambtsberichten) iets anders. In deze jaren zijn namenklappers en indexen gecombineerd in één deel dat meerdere jaren bestrijkt. U vraagt tegelijk aan: 1. de klapper-index waarin de eerste letter van de naam van de betrokkene voorkomt en 2. de klapper-index waarin de letter W voorkomt.
U begint met zoeken naar de naam van de gezochte persoon. Bij deze naam vindt u vervolgens een aantal vermeldingen van gewisselde stukken, waaronder de aanduiding ‘wetten’ met daarachter een volgnummer. Vervolgens raadpleegt u de klapper-index waarin de letter W voorkomt. U zoekt hierin de rubriek "Wet" op en binnen deze rubriek het aangegeven volgnummer. Hier ziet u de term "executie" opduiken. Het naturalisatiedossier van de betrokkene zit in de serie verbalen opgeborgen op datum van de executie.
Zoekt u een naturalisatie van 1936 of recenter? Zie Beperkte openbaarheid

Inventarisnummers bij onderzoek naar naturalisaties 1850-1950

Inventarisnummers bij onderzoek naar naturalisaties 1850-1950
ArchiefinventarisInventarisnummersArchiefstukPeriode
2.09.014859-4876Naturalisatiedossiers1851-1876
2.09.051453-1497Klappers1876-1906
2.09.051404-1452Indexen1876-1906
2.09.055931-5938Klappers 1907-1914 
2.09.055921-5930 Indexen 1907-1914 
2.09.05581A-1275Verbalen1876-1906 
2.09.05 4903-5854 Verbalen 1906-1914
2.09.22 14716-14723Klappers 1915-1922 
2.09.22 14679-14689 Indexen 1915-1922 
2.09.22 6701-7278 Verbalen1915-1922 
2.09.2214724-14729 Klappers 1923-1931 
2.09.22 14691, 14694 en 14699 Indexen 1923-1931 
2.09.227278-9485Verbalen 1923-1931 
2.09.2214739-14744 Klappers-Indexen1932-1940 
2.09.2214413-14418Klappers-Indexen1941-1950 
2.09.22 9485-13538 Verbalen 1932-1950 


Naturalisaties vanaf circa 1950

Naturalisatiedossiers vanaf circa 1950 zijn nog niet overgebracht naar het Nationaal Archief. U kunt nader informeren bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), Postbus 5800, 2280 HV Rijswijk. Contactpersoon is de heer Cees Rooijackers (email: CR.Rooijackers@ind.minvenj.nl.). De IND beschikt overigens ook over een overzicht van alle genaturaliseerden dat terug gaat tot 1850.

Vanaf 1985 vinden naturalisaties uitsluitend plaats bij Koninklijk Besluit. Bij het Nationaal Archief is het archief Kabinet der Koningin van de periode 1976-1988, archiefinventaris 2.02.30, bevattende alle KB's uit deze periode. Van belang voor naturalisaties is dus de periode 1985-1988. U kunt inzage krijgen in de studiezaal. Reproducties zijn alleen mogelijk als u het KB aantoonbaar nodig heeft voor een juridische procedure. Voor alle duidelijkheid: het gaat alleen om het KB en niet om de onderliggende stukken zoals verzoekschrift en ambtsberichten. Deze bevinden zich in de dossiers bij de IND.         


Verlies van Nederlanderschap (door Duitse krijgsdienst)

De meeste genaturaliseerden in de 19e en de 20e eeuw zijn van oorsprong vreemdelingen. Zogeheten oud-Nederlanders vormen echter ook een belangrijke groep. Zij hebben hun Nederlanderschap verloren door langdurig verblijf in het buitenland, doordat men zich in het buitenland heeft laten naturaliseren of doordat men, zonder toestemming van de Nederlandse overheid, in buitenlandse staats- of krijgsdienst is getreden.
De laatste categorie betreft met name de Nederlanders die gedurende de Tweede Wereldoorlog in Duitse krijgsdienst zijn gegaan. Zij hebben daardoor automatisch hun Nederlanderschap verloren. In de periode 1953-1975 hebben elfduizend naturalisaties krachtens wet (door de minister van Justitie zonder tussenkomst van het parlement) betrekking op deze "Nederlandse wapendragers". Elke verlening in dit kader werd bekend gemaakt in de Nederlandse Staatscourant. De Staatscourant is een openbare overheidspublicatie: de hierin genoemde namen van deze categorie genaturaliseerden, met geboortedatum, zijn opgenomen in een externe database

Archiefstukken met betrekking tot deze naturalisaties zijn nog bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Wel zijn er bij het Nationaal Archief, in het bestand Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging, dossiers van de meeste personen die in Duitse krijgsdienst zijn gegaan. Zie voor de mogelijkheden voor inzage www.gahetna.nl/vraagbaak/onderzoeksgids/tweede-wereldoorlog-centraal-archief-bijzondere-rechtspleging-cabr.

 

Literatuur

  • N.M. Brandt, M.C. van Leeuwen-Canneman, V. van den Bergh, R.J.B. Hageman (eindred.), Naturalisatiegids: Gids voor het archiefonderzoek naar naturalisaties in het Algemeen Rijksarchief ('s-Gravenhage 2000). Aanwezig in onze studiezaal onder code S11 A28.
  • Eric Heijs, Van vreemdeling tot Nederlander. De verlening van het Nederlanderschap aan vreemdelingen, 1813-1992 (Amsterdam 1995). Aanwezig in onze studiezaal onder code S12 D30.

Heeft u aanvullende vragen, bijvoorbeeld over de mogelijkheden van vrouwen om zich te laten naturaliseren, de positie van minderjarige kinderen, naturalisatie van oud-Nederlanders, etc.? Het is aan u om via de bovenstaande publicaties meer te weten te komen. Stuit u bij het archiefonderzoek op problemen? Met name onderzoek in circa 1920-1950 kan lastig zijn. Maakt u dan gebruik van de Naturalisatiegids waarin u uitgebreide uitleg en onderzoeksvoorbeelden vindt.

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in