Ik zoek een militair van na 1813

In het Nationaal Archief zijn de militaire stamboeken aanwezig van onderofficieren en minderen bij de landmacht vanaf 1813. In archiefinventaris 2.13.09 staan die stamboeken beschreven. In deze inventaris is ook een overzicht van diverse legeronderdelen, met een verwijzing naar de bladzijde waar deze onderdelen worden beschreven en per onderdeel een overzicht van de garnizoenen.

In de stamboeken vindt u naast de staat van dienst van de militair ook zijn geboortedatum en plaats, zijn signalement, de namen van zijn ouders en zijn laatste woonplaats. De stamboeken zijn ingedeeld op legeronderdeel, tot op het regiment nauwkeurig. Om de stamboekinschrijving te vinden van de militair over wie u meer wilt weten, is het noodzakelijk te weten bij welk regiment de gezochte persoon diende.

Hoe ga ik te werk?

U zoekt in de archiefinventaris 2.13.09 het regiment op met behulp van de inhoudsopgave en/of het overzicht op legeronderdelen. De nummers achter de namen verwijzen naar de paginanummers in de toegang. Als u het regiment gevonden heeft, vraagt u de bijbehorende klapper aan, meestal het laatste inventarisnummer in de serie. De namen zijn alleen alfabetisch op de eerste letter van de naam geordend. Wanneer u de naam heeft gevonden kunt u het stamboek aanvragen waarnaar de klapper verwijst.

Voorbeeld

U bent op zoek naar Jacob Stalman, 8e regiment infanterie, lichting 1835. In archiefinventaris 2.13.09 zoekt u in het overzicht op legeronderdelen. Bij Infanterie/8e afdeling/regiment infanterie wordt verwezen naar bladzijde 57. Op deze en volgende bladzijden worden de stamboeken van het 8e regiment beschreven. De klapper op de lichting 1835 bevindt zich in inventarisnummer 252B. U vraagt aan met de computer: archiefinventaris 2.13.09 inventarisnummer 252B.
Wanneer u de klapper in bezit hebt, kijkt u bij de letter S, jaar 1835 en u vindt: 25430 Stalman Jacob. Nu pakt u de inventaris er weer bij en zoekt u op in welke serie stamboeknummers het nummer 25430 valt. Op bladzijde 58 ziet u dat de serie 24353-25431 zich bevindt in inventarisnummer 244. U vraagt aan met de computer: Archiefinventaris 2.13.09, inventarisnummer 244. In het stamboek kunt u dan vervolgens de inschrijving van Jacob Stalman opzoeken.

1904-1923

Voor gegevens over Onderofficieren en manschappen van de Landmacht in Nederland in het eerste kwart van de twintigste eeuw is er nog een tweede bron die u kunt raadplegen: het bestand Controlelijsten van Militair Personeel van de Landmacht over de periode 1904 – 1923 (-1939), archiefinventaris 2.13.66. Dit zijn losbladige stamboekinschrijvingen, per legeronderdeel alfabetisch-lexicografisch op namen en voornamen gerangschikt. Ze bieden vaak meer gedetailleerde informatie dan de stamboeken zelf, en zijn via de vermeldingen van stamboeknummers erin daarmee ook vrij gemakkelijk te vergelijken. Vaak vindt men bij de controlelijst ook een straflijst gevoegd, waaraan ook nog wel eens informatie over legeringsplekken te ontlenen valt.

Na 1924

Wanneer u op zoekt bent naar onderofficieren en minderen ná 1924 kunt u zich richten tot:
Het Ministerie van Defensie
DG Personeel/ Bureau RIOP
Postbus 7000
6460 NV Kerkrade

Hoe kom ik erachter bij welk regiment  de militair diende?

• Een methode om hierachter te komen is via de huwelijksbijlagen. Deze zijn aanwezig óf bij het rijksarchief/regionaal historisch centrum in de betreffende provinciehoofdstad, óf bij de betreffende gemeente- of streekarchiefdienst. Bij deze huwelijksbijlagen kan zich een verklaring bevinden, afgegeven door de gouverneur/commissaris des konings van de betrokken provincie, dat de bruidegom is ingeschreven in het Nationale Militieregister, met vermelding van het lichtingsjaar en - als hij ingeloot is - het regiment waarin hij gediend heeft of nog dient.
• Is de gezochte militair volgens de verklaring wel in dienst geweest, maar wordt het regiment niet vermeld, dan bestaat de mogelijkheid om het regiment te achterhalen aan de hand van de militieregisters. Wanneer de militair woonachtig – en dus ingeschreven – is in een gemeente in Zuid Holland en zijn lichtingsjaar 1881 of later is, kunt u de lotingregisters van de Nationale Militie raadplegen. De inventaris van de militieregisters vindt u in de studiezaal onder archiefinventaris 3.02.25. U kunt de militieregisters ook raadplegen wanneer u niet beschikt over een verklaring van de Nationale Militie, vooropgesteld dar de woonplaats en het geboortejaar bekend zijn. U telt twintig jaar op bij het geboortejaar (denk eraan dat u op 1881 of hoger moet uitkomen) en u vraagt het desbetreffende register aan. Achter ieder lotingregister zit een alfabetsche naamlijst bijgebonden.

Voorbeeld:

Uw voorvader Maarten van Bodegraven is ingeschreven in het inschrijvingsregister van de gemeente Rotterdam van het jaar 1882, lotingnummer 22. Eerst zoekt u in de inventaris op bladzijden 13-15 op in welk militiekanton de gemeente Rotterdam valt; dit blijkt op blz.13 het 6emilitiekanton te zijn. Vervolgens zoekt u in de inventaris het lichtingsjaar 1882 op en u ziet op bladzijde 20 dat het 6ekanton zich moet bevinden in inventarisnummer 34.

U vraagt aan met de computer: Archiefinventaris 3.02.25 Inventarisnummer 34. Als u het register hebt ontvangen, vindt u achter nummer 22 de inschrijving van Maarten van Bodegraven.

• Als u er niet in slaagt om via de huwelijks of de militieregisters het regiment te achterhalen, maar beschikt u wel over dienstjaar en legeringplaats, dan kunt u met behulp van het boek van H. Ringoir,     Vredesgarnizoenen van 1715 tot 1795 en 1815 tot 1940 te weten komen welke regimenten er in dat betreffende jaar in die betreffende plaats in garnizoen lagen. Dit boek is in te zien bij de informatiebalie van het Nationaal Archief
• Is de door u gezochte militair omstreeks het jaar 1830 in dienst geweest, dan kunt u nog de klapper op de metalen kruizen en bronzen medailles raadplegen. Deze eretekens werden uitgereikt aan hen die aan de Tiendaagse Veldtocht van augustus 1831 hadden deelgenomen. De alfabetische naamlijst van personen die voor een dergelijke onderscheiding in aanmerking kwamen, vindt u in de studiezaal in archiefinventaris 2.13.42. Als de door u gezochte naam in deze klapper voorkomt, kunt u het desbetreffende stuk aanvragen en hierin het regiment achterhalen.