Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Mijn Duitse vader die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederland gelegerd was

Naar schatting zijn er in Nederland in en na de Tweede Wereldoorlog ongeveer 14.000 kinderen voortgekomen uit relaties tussen Nederlandse vrouwen en meisjes en Duitse militairen. Ongeveer 5.000 tot 6.000 van hen werden geboren in speciaal daarvoor ingerichte Duitse klinieken. Geboorteaktes werden opgemaakt door de Duitse burgerlijke stand.

Na de oorlog kwamen deze relaties met Duitse soldaten de meeste vrouwen duur te staan. Ze werden opgebracht, uitgescholden, vaak kaal geschoren en opgesloten in afwachting van een proces in het kader van de bijzondere rechtspleging. Toen zij hun leven weer konden oppakken, werd er zelden of nooit meer gesproken over de vader van hun kind. Veel van deze kinderen ontdekten daarom pas op latere leeftijd dat hun vader een Duitse soldaat was. Sommigen konden het hun moeder nog vragen, maar dat gold niet voor iedereen. Voor hen die nu op zoek willen, maar het niet kunnen of willen vragen, is deze onderzoeksgids.

In de onderstaande onderzoeksgids vindt u hoe u bij het Nationaal Archief kunt zoeken naar uw vader. Ook worden er andere instellingen en instanties genoemd die u bij uw onderzoek kunnen helpen. Tenslotte wordt verwezen naar een drietal boeken dat over dit onderwerp is verschenen.

Hoe ga ik te werk?

De archieven waarin bij het Nationaal Archief informatie te vinden is, zijn beperkt openbaar. Dat betekent dat u niet zomaar kunt langskomen, maar dat u eerst een schriftelijk verzoek moet indienen. Hierin verzoekt u inzage in de hieronder beschreven archieven.

CABR

Bij het Nationaal Archief berust het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR). Hierin bevinden zich de dossiers van iedereen naar wie ná mei 1945 een onderzoek werd ingesteld wegens collaboratie, lidmaatschap van de NSB, dienstneming in het vijandelijke leger, verraad en zo meer. Ook de vrouwen die tijdens de oorlog omgang hadden gehad met een Duitse militair, kregen met de bijzondere rechtspleging te maken. Van de meeste van deze vrouwen is een dossier bewaard gebleven met daarin processen–verbaal en verzameld bewijsmateriaal.

In het proces-verbaal kunt u de verklaring van uw moeder zelf en van eventuele getuigen lezen. Hierin kan de naam van uw vader voorkomen. Wanneer uw moeder van het Duitse leger een toelage kreeg, kunnen er bewijzen van de uitbetaling hiervan in het dossier zitten. Daarop staat niet alleen de naam van uw vader, maar ook zijn legernummer. Deze toeslag werd alleen uitgekeerd als uw vader had erkend dat u zijn kind was of wanneer er getuigen waren die dit konden verklaren.

STPD

Verwant aan het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging is het archief van de Stichting Toezicht Politieke Delinquenten (STPD). Deze stichting werkte als een reclasseringsdienst en het was haar taak er voor te zorgen dat vrouwen die omgang hadden gehad met een Duitse soldaat, weer volledig in de maatschappij zouden functioneren. Om dit te bereiken kregen de vrouwen een toezichthouder toegewezen. Deze toezichthouder bracht regelmatig verslag uit. In deze verslagen kan de naam van uw vader voorkomen.

Hoe dien ik een verzoek in?

Wanneer u wilt weten of er op naam van uw moeder dossiers aanwezig zijn, stuurt u een schriftelijk verzoek naar het Nationaal Archief. Dat kan via een speciaal webformulier: http://www.gahetna.nl/cabr 

U kunt u verzoek ook per post sturen naar:

Het Nationaal Archief
Postbus 90520
2509 LM Den Haag 


In uw verzoek om inzage geeft u de volledige naam van uw moeder, haar geboortedatum en geboorteplaats op. Wanneer u weet waar zij tijdens de oorlog woonde, geeft u dat ook aan.

De bovengenoemde archieven zijn beperkt openbaar om de privacy van nog levende personen te beschermen. Wanneer uw moeder nog leeft, heeft u dan ook haar schriftelijke toestemming nodig om de dossiers in te zien. Deze toestemming bestaat uit een door haar ondertekende brief met een kopie van haar legitimatiebewijs waarop haar handtekening goed zichtbaar is.

Wanneer uw moeder is overleden vragen wij daar een bewijs van. Dat kan een kopie van de rouwkaart of –advertentie zijn of een uitreksel uit de burgerlijke stand. Wanneer het geboortejaar van uw moeder langer dan 100 jaar geleden is, hoeft u geen bewijs mee te sturen.

Wanneer er dossiers worden aangetroffen ontvangt u daarvan, ook schriftelijk, bericht. U wordt dan uitgenodigd om de dossiers op onze studiezaal in te zien. Omdat de dossiers beperkt openbaar zijn, worden er geen kopieën verstrekt.

Wanneer uw moeder nog leeft en geen toestemming geeft, kunnen wij u geen inzage geven in haar dossier. Omdat u, onder de Nederlandse wet, het recht om te weten wie uw ouders zijn, zal een medewerker van het Nationaal Archief u laten weten of in het dossier van uw moeder uw vader wordt genoemd. U ontvangt dan een overzicht van alle gegevens die er over hem zijn aangetroffen.

Andere instellingen en instanties

Wanneer u de naam, en wellicht een geboortedatum of legernummer, van uw vader heeft gevonden, kunt u daarmee verder zoeken in Duitsland. De Duitse Dienststelle (WASt) bewaart de kaartenbakken, stamboeken en andere gegevens van Wehrmachtpersoneel en persoonsgegevens met betrekking tot de Luftwaffe, Waffen-SS en Organisation Todt. Informatie over offcieren wordt in Freiburg bewaard bij het Militärarchiv.

Deutsche Dienststelle (WASt)
Eichborndamm 167 - 179
13403 Berlin
Internet: www.dd-wast.de

Bundesarchiv-Militärarchiv
Wiesentalstraße 10
79115 Freiburg/Brsg.
E-mail: militaerarchiv@bundesarchiv.de

Steun en hulp van andere kinderen van Duitse militairen vindt u bij de Contactgroep Kinderen van Duitse Militairen. Deze contactgroep maakt deel uit van de Stichting Herkenning: www.werkgroepherkenning.nl

Literatuur

  • Dekker, Alex, Mijn opa was een Duitser (z.p. 2011)
  • Diederichs, Monika, Kinderen van Duitse militairen in Nederland (Soesterberg 2012)
  • Swillen, G, Koekoekskind. Door de vijand verwekt (Amsterdam/Antwerpen 2009)
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in