Sorry, you need to enable JavaScript to visit this website.

Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Naamsverandering of naamsaanneming

Het Nationaal Archief bewaart archiefstukken over naamsaanneming in Zuid-Holland in het eerste kwart van de 19 eeuw, en over wijziging van geslachtsnamen in heel Nederland tot circa 1950. In deze onderzoeksgids vindt u aanwijzingen voor onderzoek.

 

Registers van Naamsaanneming in Zuid-Holland 1811-1812 en 1826-1827

In de provincie Zuid-Holland had ten tijde van de inlijving van Nederland bij Frankrijk (1810-1813) bijna iedereen al een vaste achternaam. Degenen in Nederland die dat nog niet hadden, werden bij keizerlijk decreet van 18 augustus 1811 verplicht alsnog een familienaam aan te nemen en deze vast te laten leggen bij de Burgerlijke Stand. In 1825 werd door Koning Willem I nogmaals een besluit uitgevaardigd voor degenen die zich nog steeds aan deze bepaling onttrokken hadden. 

Bij het Nationaal Archief wordt een klein bestand aan Registers van Naamsaanneming Zuid-Holland bewaard, zie de archiefinventaris 3.04.12. Het gaat om registers van slechts circa twintig gemeentes die bijna uitsluitend enkele Joodse families betreffen.

Wanneer u op zoek bent naar een naamsaanneming in een andere provincie, kunt u hiervoor terecht bij de Regionaal-Historische Centra in de provinciehoofdsteden, zie voor websites www.nationaalarchief.nl/organisatie/regionaal-historische-centra. Met name in de noordelijke provincies, waar velen in 1811 nog geen vaste achternaam hadden, zijn de registers een rijke genealogische bron.

Wijziging van de geslachtsnaam

procedure

Een wijziging van de geslachtsnaam (familienaam, achternaam) kan bestaan uit de verandering van de geslachtsnaam zonder meer dan wel uit een toevoeging. Het verzoek tot naamswijziging wordt gericht aan de Koningin. Het benodigde onderzoek en de administratieve behandeling van het verzoek geschiedt door het Ministerie van Justitie: er worden inlichtingen ingewonnen bij autoriteiten en het Provinciaal Gerechtshof geeft een advies.
Naamswijzing verloopt vervolgens in twee fasen. Er is eerst een voorlopige dispositie oftewel beschikking waarbij het verzoek om de gewenste naam in beginsel voor inwilliging vatbaar is. Meteen een afwijzende beschikking is overigens ook mogelijk. Is er een voorlopige beschikking, dan moet de gewenste naam gepubliceerd worden in de Staatscourant of in een andere krant, waardoor derden in de gelegenheid gesteld worden om gedurende één jaar bezwaren in te dienen. Verloopt deze termijn zonder problemen, dan wordt door de verzoeker een nader rekest om een eindbeslissing ingediend, vergezeld van de bewijscourant. Nu kan de voorlopige beschikking een definitieve worden. De naamswijziging wordt per Koninklijk Besluit verleend.

Hoe vind ik het jaar waarin de naamsverandering is goedgekeurd?

Voor het onderzoek naar de naamsverandering maakt u vooral gebruik van de archieven van het Ministerie van Justitie. Dit archief is opgeknipt in drie periodes. Voor elke periode wordt hieronder uitgelegd hoe u de gezochte naamswijziging kunt vinden. 

Onderzoek naar een naamsverandering in de periode 1820-1876
Onderzoek naar een naamsverandering in de periode 1876-1914
Onderzoek naar een naamsverandering in de periode 1915-1950
Onderzoek naar een naamsverandering in Nederlands-Indië

De archieven betreffende naamsveranderingen ná 1950 zijn door het Ministerie van Justitie nog niet aan ons overgedragen. Wanneer u hieruit informatie wilt ontvangen, kunt u contact opnemen met het ministerie via het contactformulier van de Rijksoverheid.

Als u het Koninklijk Besluit van een naamsverandering wilt vinden, kunt u daarvoor gebruik maken van de archieven van het Kabinet der Koningin. Wanneer de datum en het nummer van het besluit u bekend is, kunt u het besluit meteen opzoeken. Tijdens uw zoektocht in het archief van het Ministerie van Justitie komt u de datum ook tegen. Meer informatie over het zoeken naar Koninklijke Besluiten, vindt u in de onderzoeksgids Ik zoek een Koninklijk Besluit

Meer informatie

Procedure voor het wijzigen van de geslachtsnaam

Meer informatie over naamsveranderingen vindt u op de site van het Ministerie van Veiligheid en Justitie, dienst Justis.

Meer informatie over achternamen in Nederland vindt u op de website van het Meertens Instituut.

Hoe vind ik het jaar waarin de naamsverandering is goedgekeurd?

U kunt dit jaartal bijvoorbeeld vinden in de geboorteregisters van de burgerlijke stand. Daarin werden de naamswijzigingen ingeschreven. Houdt u er wel rekening mee dat de wijzigingen werden ingeschreven in het lopende register. Wanneer iemand, geboren in 1815, in 1830 van naam veranderde, werd dat ingeschreven in het register van 1830. Het is echter mogelijk dat van deze naamswijziging ook een kanttekening is gemaakt bij de inschrijving van de geboorte.

Om het jaar te vinden kunt u ook gebruik maken van de Staatscourant. Hierin werden alle voorlopige beslissingen betreffende naamsverandering gepubliceerd. De Koninklijke Bibliotheek wil deze publicatie van 1814 tot 1950 digitaal beschikbaar maken via de Databank Digitale Dagbladen. Het is nog niet bekend vanaf wanneer hier gebruik van kan worden gemaakt. 

Onderzoek naar een naamsverandering in de periode 1820-1876

Voor het onderzoek naar naamsverandering in de periode 1813-1876 maakt u gebruik van het archief van het Ministerie van Justitie over deze periode: 2.09.01. Dit archief is een zogenaamd verbaalarchief. Dat houdt in dat de stukken zijn opgeborgen op de datum van afdoening, de zogenaamde executiedatum. Dit geldt echter niet voor de dossiers over naamsverandering. Deze zijn uit het verbaal gehaald en apart opgeborgen in de inventarisnummers 5452-5484. Deze serie is op jaar geordend.

Let op: van 1820 tot 1826 zijn de ingediende rekesten tot naamsverandering opgeborgen bij het Koninklijk Besluit. Deze vindt u dan ook niet bij de overige stukken in het archief van het Ministerie van Justitie.

Er zijn twee manieren om het juiste dossier te vinden. U kunt allereerst uit de serie 5452-5484 het inventarisnummer van het jaar van de naamswijziging aanvragen. Vervolgens zoekt u in het pak het juiste dossier op. Wanneer dit niets oplevert, kunt u de methode van het verbaalsysteem volgen: klapper, index, dossier. 

  1. U maakt eerst gebruik van de namenklapper van het jaar waarin het rekest is ingediend. Dat is meestal een of twee jaar voordat de naamswijzing is goedgekeurd, maar kan ook hetzelfde jaar of eerder zijn. Wanneer u de naam vindt, vindt u daarbij een verwijzing naar de index. Er wordt meestal verwezen naar de rubriek Bijzondere Individuele Belangen en de sub-rubiek Naamsaannemingen. Het eerste half jaar van 1920 is een uitzondering, dan wordt er verwezen naar de Rubriek Naamsaannemingen. Bij de verwijzing vindt u ook een nummer. U noteert zowel de rubriek als het gevonden nummer.
  2. U vraagt de index van hetzelfde jaar op. Van sommige jaren past de volledige index in één deel. In andere jaren is de index alfabetisch gesplitst. Dat vraagt u het deel aan waar de rubrieken die beginnen met een B onder vallen. Vervolgens zoekt u de  rubriek Bijzondere Individuele Belangen op en de sub-rubriek Naamsaannemingen. In deze sub-rubriek zoekt u het nummer op dat u in de namenklapper hebt gevonden. Hier vindt u de inschrijvingen van alle stukken die te maken hebben met de naamswijziging die u zoekt. Deze hebben allemaal een datum en een nummer. In de meeste gevallen zijn de stukken opgeborgen onder de executiedatum. Vanaf 1840 werden de ingediende rekesten echter bewaard op de datum van de voorlopige dispositie. In de index aangeduid met de afkorting vrl. disp. Mocht u onder beide data niets vinden, kunnen de stukken op een andere datum zijn opgeborgen. Noteert u voor de zekerheid dan ook alle gevonden data en nummers. Hier vindt u ook de datum en het nummer van het Koninklijk Besluit.
  3. U vraagt uit de serie 5452-5484 het inventarisnummer van het jaar van de naamsverandering aan. Hierin zoekt u op de executiedatum en het gevonden nummer.  Hier horen alle stukken betreffende de naamswijziging zich te bevinden. Wanneer dit niet het geval is, probeert u dan de andere data en nummers. Wanneer u nog steeds niets vindt, kunt u op deze data in het verbaalarchief (inventarisnummers 13-190 en 517-2896) zoeken.  Kijk ook goed of in de index niet vermeld staat dat er nog meer stukken over deze zaak op een andere pagina te vinden zijn.

Overzicht van de relevante inventarisnummers uit het archief van het Ministerie van Justitie 1813-1876 (2.09.01)

Soort archiefstukPeriodeInventarisnummers
Namenklappers1820 (eerste halfjaar)444
Namenklappers1820 (tweede halfjaar)-1823 (nov.)446-452
Namenklappers1823 (dec) - 18764261-4562
Indexen1820-1823 (nov.)444-451
Indexen1823 (dec.)-18764258-4557
Verbalen1820-1823 (nov.)59-190
Verbalen1823 (dec.)-1876517-2896
Dossiers betreffende naamsverandering1815-18765482-5484

Onderzoek naar een naamsverandering in de periode 1876-1914

Voor het onderzoek naar naamswijzigingen in de periode 1876-1914 maakt u gebruik van het archief van het Ministerie van Justitie over deze periode: 2.09.05. Dit archief is een zogenaamd verbaalarchief. Dat houdt in dat de stukken zijn opgeborgen op de datum van afdoening, de zogenaamde executiedatum. Dit geldt ook voor de stukken over de naamswijziging.

Wanneer u de executiedatum weet, kunt u meteen de verbalen van die datum aanvragen en de stukken opzoeken. Wanneer u die datum niet weet, kunt u deze opzoeken door gebruik te maken door de naamklappers en indexen op het archief. Dat gaat als volgt in zijn werk:

  1. U maakt eerst gebruik van de namenklapper van het jaar waarin het rekest is ingediend. Dat kan hetzelfde jaar zijn als het jaar waarin de naamsverandering is goedgekeurd, maar meestal ligt dit jaar één of twee jaar eerder. Wanneer u de naam vindt, vindt u daarbij een verwijzing naar de index en een nummer. Van 1876 tot en met 1884 wordt verwezen naar de rubriek Bijzondere Individuele Belangen en de sub-rubriek naamsaanneming en naamsverandering. In 1885 heet de hoofdrubriek Bijzondere Belangen en vanaf 1886 is er een aparte rubriek Naamsverandering.
  2. U vraagt de index van hetzelfde jaar op. Van sommige jaren past de volledige index in één deel. In andere jaren is de index alfabetisch gesplitst. Dat vraagt u het deel aan waar de B van Bijzondere belangen, of vanaf 1886 de N van Naamswijzigingen, onder valt. Vervolgens zoekt u de gevonden rubriek (en tot 1885 de sub-rubriek) op en daarna het gevonden nummer. Hier vindt u de inschrijvingen van alle stukken die te maken hebben met de naamswijziging die u zoekt. Al deze inschrijvingen hebben een datum en een nummer. In de meeste gevallen zijn de stukken opgeborgen onder de executiedatum. Noteert u voor de zekerheid echter alle gevonden data en nummers. Hier vindt u ook de datum en het nummer van het Koninklijk Besluit. 
  3. U zoekt in het verbaalarchief de executiedatum op en vraagt het bijbehorende inventarisnummer aan. Vervolgens zoekt u naar het nummer dat bij de executiedatum stond vermeld. Hier horen alle stukken betreffende de naamswijziging zich te bevinden. Wanneer dit niet het geval is, probeert u dan de andere data en nummers. Kijk ook goed of in de index niet vermeld staat dat er nog meer stukken over deze zaak op een andere pagina te vinden zijn.

Overzicht van de relevante inventarisnummers uit het archief van het Ministerie van Justitie 1876-1914 (2.09.05)

Soort archiefstukPeriodeInventarisnummers
Namenklappers1876-19141453-5938
Indexen1876-19061404-1452
Indexen1907-19145921-5930
Verbalen1876-1906581A-1275
Verbalen1906-19144903-5854


Onderzoek naar een naamsverandering in de periode 1915-1950

Voor het onderzoek naar naamswijzigingen in de periode 1915-1950 maakt u gebruik van het archief van het Ministerie van Justitie over deze periode: 2.09.22. Dit archief is een zogenaamd verbaalarchief. Dat houdt in dat de stukken zijn opgeborgen op de datum van afdoening, de zogenaamde executiedatum. Dit geldt ook voor de stukken over de naamswijziging.

Wanneer u de executiedatum weet, kunt u meteen de verbalen van die datum aanvragen en de stukken opzoeken. Wanneer u die datum niet weet, kunt u deze opzoeken door gebruik te maken door de naamklappers en indexen op het archief. Dat gaat als volgt in zijn werk:

  1. Over de periode 1915-1931 maakt u eerst gebruik van de namenklapper van het jaar waarin het rekest is ingediend. Dat kan hetzelfde jaar zijn als het jaar waarin de naamsverandering is goedgekeurd, maar meestal ligt dit jaar één of twee jaar eerder. Wanneer u de naam vindt, vindt u daarbij een verwijzing naar de index (Rubriek Naamswijziging) en een nummer. Vervolgens vraagt u de index van dat jaar op. Die zijn opgeborgen onder de 1e afdeling, Bureau C. Let op dat u de index aanvraagt waaronder de N van Naamsverandering valt. In de rubriek Naamsverandering zoekt u het gevonden nummer op.
  2. Vanaf 1932 tot en met 1950 zijn er gecombineerde namenklappers en indexen. Dat betekent dat u, nadat u de naam heeft gevonden, in hetzelfde inventarisnummers de inschrijving van de stukken in de index kunt vinden.
  3. In de index vindt u onder het nummer dat u in de namenklapper heeft gevonden, de inschrijvingen van alle stukken die te maken hebben met de naamswijziging die u zoekt. Alle inschrijvingen zijn voorzien van een datum en een nummer. In de meeste gevallen zijn de stukken opgeborgen onder de executiedatum. Noteert u voor de zekerheid echter alle gevonden data en nummers. Hier vindt u ook de datum en het nummer van het Koninklijk Besluit.
  4. U zoekt in het verbaalarchief de executiedatum op en vraagt het bijbehorende inventarisnummer aan. Vervolgens zoekt u naar het nummer dat bij de executiedatum stond vermeld. Hier horen alle stukken betreffende de naamswijziging zich te bevinden. Wanneer dit niet het geval is, probeert u dan de andere data en nummers. Kijk ook goed of in de index niet vermeld staat dat er nog meer stukken over deze zaak op een andere pagina te vinden zijn.

Overzicht van de relevante inventarisnummers uit het archief van het Ministerie van Justitie 1915-1955 (2.09.22)

Soort archiefstukPeriodeInventarisnummers
Namenklappers1915-193114716-14729
Indexen1915-193114679-14698
Gecombineerde klappers en indexen1932-194014737 en 14738
Gecombineerde klappers en indexen1941-195014410-14412
Verbalen1915-19296701-8786
Verbalen1930-19398787-11841
Verbalen1940-195011842-13583

Wijziging van de geslachtsnaam in Nederlands-Indië

Verzoeken om het wijzigen van de geslachtsnaam in Nederlands Indië, meestal het toevoegen van een naam aan de al gebruikte geslachtsnaam, werden behandeld door de Gouverneur Generaal van Nederlands Indië. Het archief van de Gouverneur Generaal bevindt zich in Indonesië. In het archief van het Ministerie van Koloniën 1850-1900 2.10.02 bevinden zich in de serie Oost-Indische Besluiten echter wel afschriften van de genomen besluiten. U vindt deze besluiten in de inventarisnummers 7105-9028. Let op: deze lopen door tot 1932. In de publicatie Indische familienamen van D.A. Visker (Den Haag 1983) staat een lijst gepubliceerd van de veranderde namen met daarbij de datum en het nummer van het Gouvernementsbesluit. Deze publicatie is aanwezig in de bibliotheek van het Nationaal Archief onder signatuur 135 A 31. Wanneer u onderzoek doet naar Indische familienamen, kunt u ook gebruik maken van de Oost-Indische bronnen van het Centraal Bureau voor Genealogie.

Verandering van voornaam

Verandering of toevoeging van voornamen geschiedt bij beschikking van de arrondissementsrechtbank waar de woonplaats van de betrokkene onder valt. De naamsverandering wordt in het lopende geboorteregister van de geboorteplaats van de betrokkene ingeschreven, waarmee de voornaamswijziging daadwerkelijk tot stand komt. Voor buiten Nederland geborenen vindt die inschrijving in Den Haag plaats.

Procedure voor het wijzigen van de geslachtsnaam

Wie zijn of haar geslachtsnaam wil wijzigen, diende hiertoe een rekest (verzoek) in bij het Ministerie van Justitie. Het Ministerie won vervolgens eerst inlichtingen in over de verzoeker, zijn of haar naam en persoonlijke situatie bij het Provinciaal Gerechtshof. Dit gerechtshof adviseerde vervolgens positief of negatief op het rekest.

Op basis van het advies van het Provinciaal Gerechtshof nam het ministerie een voorlopige beslissing waarvan de verzoeker op de hoogte werd gebracht. Deze beslissing werd gepubliceerd in de Staatscourant. Na publicatie had een ieder een jaar de tijd om bezwaar te maken tegen de naamsverandering. Om de verandering definitief te maken diende de verzoeker, nadat het jaar om was, een nader rekest in om een eindbeslissing.

Na ontvangst van dit nadere rekest werd door het ministerie een rapport (voordracht) aan de Koningin opgesteld. Op basis van dit rapport werd het Koninklijk Besluit genomen voor de naamsverandering. De uitvoering van de Koninklijk Besluit, de zogenaamde executie, was in handen van het Ministerie van Justitie. Alle stukken werden samen opgeborgen op de datum van deze executie. Let op: tot 1840 werd het eerste rekest opgebogen op de datum van de voorlopige dispositie.

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in