Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Uithuisplaatsing in de provincie Zuid-Holland

Minderjarigen staan onder gezag. Dit gezag wordt in vrijwel alle gevallen uitgeoefend door de ouders. Van overheidswege zijn er maatregelen mogelijk als het gezag niet (meer) op de juiste wijze door de ouders wordt uitgeoefend. De rechter kan ingrijpen in de juridische verhouding tussen ouders en minderjarige kinderen. Het Burgerlijk Wetboek voorziet in vier maatregelen van kinderbescherming: de voorlopige toevertrouwing (tegenwoordig voorlopige voogdij), de ondertoezichtstelling (OTS) en de ontheffing respectievelijk ontzetting van de ouderlijke macht. Deze maatregelen kunnen verstrekkende gevolgen hebben voor het kind en het gezin, bijvoorbeeld de uithuisplaatsing van de minderjarige. De rechter zal hiertoe dan ook alleen besluiten als de in de wet omschreven gronden aanwezig zijn en hij de maatregelen bovendien in het belang van het kind acht. Vaak is er dan al een traject van vrijwillige hulpverlening aan vooraf gegaan.

Hoe ga ik te werk?

Wanneer u informatie over uw uithuisplaatsing in Zuid-Holland wilt verkrijgen, zijn er verschillende bronnen die u kunt raadplegen. Hieronder vindt u, per bron, uitgelegd wat u daarin kunt vinden. Onderaan deze onderzoeksgids vindt u meer informatie over OTS, voorlopige toevertrouwing/voogdij, ontzetting en ontheffing van de ouderlijke macht.

Verzoek indienen

Houdt u er rekening mee dat documenten over uithuisplaatsingen, in verband met de bescherming van de privacy van betrokkenen, beperkt openbaar zijn. Dat geldt zowel voor de dossiers van de arrondissementsrechtbank als voor de dossiers van de kinderbescherming (voor zover deze laatste dossiers bewaard gebleven zijn). Dit betekent dat u niet zomaar naar de studiezaal kunt komen om de archiefstukken te bekijken die op u betrekking hebben. U dient altijd van te voren een verzoek in te dienen. Gaat het om uw uithuisplaatsing in de provincie Zuid-Holland, dan kunt u bij het Nationaal Archief terecht. Uw e-mail of brief dient de volgende informatie te bevatten:

  • Uw naam, volledige voornamen, geboorteplaats, geboortedatum en een kopie van uw geldige legitimatiebewijs.
  • Namen, volledige voornamen, geboorteplaats en geboortedatum van uw ouders.
  • Bij voorkeur een kopie van uw voogdijregisterkaart. Bent u opgegroeid in Zuid-Holland maar niet in Zuid-Holland geboren, dan is meesturen van een kopie van uw voogdijregisterkaart een vereiste.
  • Gaat het u niet om inzage in de studiezaal maar om kopieën van de stukken? Geeft u dit aan in uw verzoek. Let op: kopieën zijn alléén mogelijk als u kunt aantonen dat u ze nodig heeft als juridisch bewijsdocument, bijvoorbeeld ten behoeve van het Schadefonds Geweldsmisdrijven. De vermelding daarvan in uw verzoek is niet voldoende: u dient dit met een mee te sturen kopie of scan van een document te bewijzen. 

U kunt u verzoek sturen aan info@nationaalarchief.nl. Of eventueel per brief naar:

Nationaal Archief
Afdeling Dienstverlening
Postbus 90520
2509 LM Den Haag
Doet u uw verzoek per brief, wilt u dan zo mogelijk een e-mailadres in uw brief vermelden. Is dit onmogelijk voor u, dan hebben wij ten minste uw telefoonnummer nodig.

Het vooronderzoek naar documenten over uw uithuisplaatsing wordt binnen maximaal 6 weken uitgevoerd door een medewerker van de sectie Onderzoek van het Nationaal Archief. U ontvangt schriftelijk bericht van de uitkomst van dit vooronderzoek, dat wil zeggen u krijgt een opgave van de inventarisnummers van aangetroffen archiefstukken maar geen inhoudelijke informatie. U kunt dan vervolgens een afspraak maken voor inzage van deze inventarisnummers in de studiezaal. In de studiezaal kunt u aantekeningen maken met potlood en papier / hiervoor gebruik maken van uw laptop of tablet.

Uithuisplaatsing in een andere provincie

In iedere provinciehoofdstad is een Regionaal Historisch Centrum waarmee u contact kunt opnemen.  

Voogdijregisterkaart

Voor iedereen die onder voogdij wordt gesteld, wordt een voogdijregisterkaart aangemaakt. Op deze kaart staat genoteerd welke gerechtelijke beslissingen, met datum en nummer, er zijn genomen die gevolgen hebben voor het gezag over de minderjarige. De kaarten worden, op jaar van meerderjarigheid, bewaard bij het kantongerecht waaronder uw geboorteplaats valt. Voogdijregisterkaarten zijn openbaar.

Archieven van kantongerechten worden na verloop van tijd overgedragen aan de archiefdienst in de hoofdstad van de desbetreffende provincie. Voor kantongerechten in Zuid-Holland is dat het Nationaal Archief. Zie voor het onderzoek doen naar voogdijregisterkaarten, de onderzoeksgids Voogdijregisterkaarten van geborenen in de periode circa 1909 tot circa 1971(1958) in de provincie Zuid-Holland.

Kinderbescherming

De Raad voor de Kinderbescherming heeft als taken het adviseren van de rechter en het opvangen van kinderen. Vanaf de oprichting van de Voogdijraad (voorloper van de Raad voor de Kinderbescherming) is er sprake van dossiervorming. Een deel van de archieven van de voogdijraden en de kinderbescherming Zuid-Holland is overgedragen aan het Nationaal Archief. Het gaat dan om archieven tot uiterlijk 2002. In deze archieven bevinden zich dossiers over kinderen die door de voogdijraden of de Raad voor de Kinderbescherming in Zuid-Holland zijn opgevangen of over wie deze raden aan de rechtbank advies hebben uitgebracht.

Houdt u er rekening mee dat de meeste dossiers zijn vernietigd. De archieven die nog bestaan, bevatten slechts een anonieme steekproef voor wetenschappelijk onderzoek (zoals hiervoor al is aangegeven, is inzage in uw eigen kinderbeschermingsdossier mogelijk, uiteraard voor zover het gaat om een dossier dat behoort tot de kleine categorie van de niet-vernietigde dossiers). Tot 1956 is 1 op de 5 dossiers bewaard gebleven. Met betrekking tot de meer recente periode is slechts 1 op de 10 dossiers bewaard gebleven. 

Het is mogelijk dat de Raad voor de Kinderbescherming zelf ook nog informatie heeft over uw uithuisplaatsing. Wij raden u daarom aan om ook contact op te nemen met de afdeling van de Raad in uw regio. Onderaan deze gids vindt u de adressen voor de afdeling van Zuid-Holland.

Bij het Nationaal Archief zijn de volgende Zuid-Hollandse archieven te vinden:

Voogdijraden

  • Den Haag dossiers 1935-1950 archiefinventaris 3.05.18.01
  • Den Haag A-dossiers 1935-1950 archiefinventaris 3.05.18.02
  • Dordrecht 1930-1949 archiefinventaris 3.05.19
  • Rotterdam 1906-1950(1980) archiefinventaris 3.05.17

Raden voor de Kinderbescherming

  • Den Haag 1963-2003 archiefinventaris 3.05.32
  • Rotterdam 1983-2002 archiefinventaris 3.05.31 
  • Dordrecht 2001-2002 archiefinventaris 3.05.33

Arrondissementsrechtbank

De voorlopige toevertrouwing aan de kinderbescherming bij crisissituaties, ontzetting en ontheffing van de ouderlijke macht en het officieel onder toezicht stellen, zijn allemaal beslissingen die door de arrondissementsrechtbank worden genomen. De betreffende stukken moeten in principe terug te vinden zijn in het archief van de de arrondissementsrechtbank.

Het Nationaal Archief beheert de archieven van de arrondissementsrechtbanken in de provincie Zuid-Holland tot en met 1989. Recenter materiaal is nog niet overgedragen. Voor rechtbankarchieven van andere provincies dient u zich te wenden tot de archiefdienst in de betreffende provinciehoofdstad.

In de archieven van de rechtbank kunnen uitgebreide dossiers met betrekking tot uw uithuisplaatsing te vinden zijn. Het is echter ook mogelijk dat er alleen nog een verzoekschrift en de beschikking van de rechtbank op dat verzoek, aanwezig zijn.

Wanneer er sprake was van ontzetting of ontheffing uit de ouderlijke macht of OTS, is de kans groot dat er een dossier aanwezig is. Ook uit deze dossiers is echter veel verwijderd en vernietigd. Vaak zijn alleen de stukken die de rechtbank zelf heeft opgesteld, bewaard gebleven. Bij de rechtbank zijn ingekomen stukken van bijvoorbeeld de kinderbescherming dan niet meer in het dossier aanwezig.

 

Meer informatie over OTS, voorlopige toevertrouwing/voogdij, ontzetting en ontheffing van de ouderlijke macht

Ondertoezichtstelling (OTS)

Sinds 1921 bestaat de mogelijkheid om een kind onder toezicht te stellen. Gevallen waarbij OTS wordt uitgesproken worden gekenmerkt door een complexe problematiek: gedrags- en opvoedingsstoornissen, kindermishandeling, verslaving, crimineel gedrag, ernstige problemen van de ouders die hun weerslag op de kinderen hebben.
De OTS wordt uitgesproken door de kinderrechter, telkens voor ten hoogste 1 jaar. Tot 1995 was de kinderrechter tevens eindverantwoordelijk voor de uitvoering.
Bij een OTS blijft de formele verhouding tussen ouders en kinderen ongewijzigd, maar wijst een kinderrechter een gezinsvoogd (tegenwoordig een voogdijinstelling) aan. De gezinsvoogd houdt toezicht op de ontwikkeling van het kind, zorgt voor hulp en steun en geeft de ouders aanwijzingen over de verdere opvoeding en verzorging. De ouders zijn verplicht deze aanwijzingen op te volgen. Bij conflicten tussen ouders en gezinsvoogd, beslist de kinderrechter. Eigen aan OTS is dat de gezinsvoogd de gezinsband tussen de ouders en de jongere bevordert. In principe blijft het kind tijdens de OTS zo veel mogelijk in het eigen gezin. Uithuisplaatsing is mogelijk, maar heeft een tijdelijk karakter.

Voorlopige toevertrouwing of voorlopige voogdij

Soms komt het voor dat er sprake is van een dusdanige crisissituatie in een gezin dat het niet verantwoord is de kinderen daar nog langer te laten. In deze gevallen is het mogelijk om zeer snel in te grijpen met een voorlopige maatregel, zonodig zelfs binnen enkele uren. De officier van justitie kan deze maatregel vorderen, daardoor kunnen kinderen aan de macht van hun ouders onttrokken worden en in een pleeggezin geplaatst worden.

Ontheffing en ontzetting uit ouderlijk gezag

De rechtbank kan tegen een of beide ouders maatregelen uitspreken om hen het gezag dat zij over hun minderjarige kind hebben, te ontnemen. Deze maatregelen zijn ontheffing en ontzetting uit de ouderlijke macht. Dit zijn zeer ingrijpende maatregelen, gericht op het verbreken van de gezagsrelatie en de feitelijke band. Het kind wordt buiten het gezin opgevoed en er wordt een voogd benoemd. De familierechtelijke betrekking blijft bestaan. De ouders blijven onderhoudsplichtig. Deze inbreuken op het ouderlijk gezag zijn slechts geoorloofd als vaststaat dat het belang van het kind er méér mee is gediend dat het gezag wordt aangetast, dan dat het in stand gehouden wordt.
Ontheffing en ontzetting uit het ouderlijk gezag is niet onherroepelijk. Als de rechtbank ervan overtuigd is dat een kind weer aan zijn ouders mag worden toevertrouwd, kan hij hen weer in hun gezag herstellen.

Ontheffing

De maatregel van ontheffing wordt uitgesproken als sprake is van onmacht of ongeschiktheid tot de verzorging en opvoeding bij de ouders. Kenmerkend is dat er geen sprake is van onwil of verwijtbaar gedrag bij de ouders. In principe wordt de ontheffing niet uitgesproken tegen de wil van degene die van het gezag wordt ontheven. In enkele gevallen is gedwongen ontheffing wel mogelijk, bijvoorbeeld wanneer de geestesvermogens van de ouder zodanig gestoord zijn dat hij of zij niet in staat is zijn/haar wil te bepalen of de betekenis van zijn/haar verklaring te begrijpen.

Ontzetting

Bij ontzetting uit het ouderlijk gezag is er sprake van verwijtbaar gedrag van de ouder. Deze heeft zich misdragen en die misdragingen kunnen hem of haar ook worden toegerekend (een geestelijk gestoorde ouder zal daarom niet snel uit het ouderlijk gezag ontzet worden: in dat geval zal voor de gedwongen ontheffing gekozen worden). Vanwege het ingrijpende karakter van de ontzetting worden in het Burgerlijk Wetboek de gronden voor ontzetting expliciet beschreven, zoals grove verwaarlozing van de verzorging en opvoeding.

Adressen

Nationaal Archief
Postbus 90520
2509 LM Den Haag

De adressen van arrondissementsrechtbanken vindt u op rechtspraak.nl

Raad voor de Kinderbescherming te Den Haag
Postbus 97745
2509 GC Den Haag
070-3742300

Raad voor de Kinderbescherming te Rotterdam
Postbus 1983
3000 BZ Rotterdam
010-4431100

Raad voor de Kinderbescherming te Dordrecht
Postbus 855
3300 AW Dordrecht
078-6484444

Termen:

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in