Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Voogdij in Zuid-Holland

Voogdij is het wettelijk gezag over minderjarigen die niet (meer) onder de ouderlijke macht staan. Voogdij wordt uitgeoefend door een voogd, die door de rechter of bij testament wordt aangewezen. Kinderen die uit een huwelijk worden geboren staan tot hun meerderjarigheid onder het gezag van beide ouders. Als één van de ouders overlijdt is de overgebleven ouder van rechtswege de voogd. In geval van voogdij, wordt ook altijd een toeziend voogd benoemd. Deze ziet met name toe op het bewind van de voogd over het vermogen van de minderjarigen.

Wanneer er zich problemen voordoen met de voogdij van beide ouders, zoals bij echtscheiding, ontzetting of ontheffing uit de ouderlijke macht, vondelingen of onwettige kinderen, wordt er bij rechtelijke uitspraak een voogd of een toeziend voogd aangewezen. Bij het Nationaal Archief kunt u deze uitspraken terugvinden, mits deze door een rechtbank in Zuid-Holland zijn uitgesproken. Voor andere provincies kunt u zich richten tot het provinciaal archief van de betreffende provincie.

Hoe ga ik te werk?

Hoe u te werk gaat is afhankelijk van de periode waarin u naar voogdijgegevens zoekt. Hieronder vindt u de stappenplannen voor de periodes vóór 1811, van 1811-1838 en ná 1838. Ook kunt u hier een overzicht vinden alle rechtbankarchieven bij het Nationaal Archief waarin u gegevens over voogdijzaken kunt vinden.

Overzicht van rechtbankarchieven waarin u voogdijzaken kunt vinden


Openbaarheid

Het voogdijregister en de voogdijregisterkaarten zijn openbaar. Dat geldt niet voor de stukken in de voogdijdossiers zelf. Wanneer u inzage wilt in verzoekschriften, notulen van de raadkamer en beschikkingen die jonger zijn dan 75 jaar, dient u bij het Nationaal Archief een verzoek in. Hierbij moet u aantonen dat de betreffende persoon overleden is. Wanneer u inzage wilt in uw eigen dossier, dient u een kopie van uw legitimatiebewijs mee te sturen. U krijgt binnen drie weken naar ontvangst van uw verzoek een reactie.
Bij voogdijzaken spelen de Raden voor de Kinderbescherming en hun voorgangers dikwijls een rol. Slechts een klein deel van de archieven van die instellingen is bewaard gebleven. Deze dossiers zijn niet ter inzage voor individuele gevallen.

Voogdij vóór 1811

In deze periode werd de regeling van voogdij niet altijd vastgelegd. De zorg voor minderjarige kinderen werd vaak onderling door de familie geregeld. Voogdijgegevens die wel vastgelegd zijn, vindt u terug in de rechterlijke archieven van vóór 1811. Dit zijn de oud-rechterlijke of schepenbankarchieven gevormd door de schepenbank of het schoutsgerecht van een dorp of een stad.
In steden en dorpen van enige omvang hield de Wees- of Momberkamer (moboirkamer/Mombaerkamer) toezicht op het beheer van het vermogen van de (half) wezen. Maar niet overal was een Weeskamer gevestigd. In dat geval werden de weeszaken door de schepenbank afgehandeld. Omdat in de weeskamer alleen zaken betreffende het goederenbeheer te vinden zijn, is het verstandig voor weeszaken ook altijd in de registers van het oud-rechterlijk archief te zoeken. In deze archieven zult u maar zelden een apart register van weeszaken aantreffen. U zult moeten zoeken in registers of protocollen van civiele dingboeken, scabinale akten, resolutieboeken en registers van allerhande zaken. Zoekt u ook in registers van transporten, testamenten en boedelrekeningen. Op deze regsiters bestaat geen index op achternamen. Een enkele keer kunt u een summier lijstje voornamen aantreffen.
Raadpleeg bij het zoeken in oud-rechterlijke en weeskamerarchieven het overzicht op indexen van de grijze serie nadere toegangen in de Studiezaal Zelfbediening.

Weeskamers zijn iets anders dan weeshuizen. Weeshuizen zorgen voor de kinderen. De weeskamers beheren hun vermogen of zien toe op het beheer. De archieven van weeskamers en schepenbanken berusten bij een gemeentearchief of bij een streekarchief. Bij afwezigheid hiervan, bij het Provinciaal Archief in de hoofdstad van de betreffende provincie.

Voogdij 1811-1838

Voor de periode 1811-1838 kunt u in de archieven van de vredegerechten voogdijaktes opzoeken met behulp van het zogenaamde repertorium. Dit is een chronologische lijst van aktes die de rechter in een jaar behandeld heeft. Van alle aktes worden, in aparte kolommen, de datum, namen van de partijen, woonplaats en het registratienummer opgegeven. De eerste kolom vermeldt het volgnummer van de akte. Zoek in het repertorium in de derde kolom naar voogdij of familieraad en in de vierde kolom naar de gezochte namen om de voogdijakte te achterhalen. Wanneer u deze heeft gevonden, noteer dan het nummer van de akte uit de eerste kolom. In de serie aktes wijst dit volgnummer u de weg naar de gezochte akte van voogdij.

Voogdij ná 1838

Voor de periode 1838 tot 1909 zoekt u in de archieven van het Kantongerecht. Voogdijbeschikkingen van de Kantonrechter vindt u onder de rubriek Burgerlijke Zaken in serie van aktes en beschikkingen. U kunt de gezochte akte vinden met behulp van het zogenaamde repertorium. Dit is een chronologische lijst van aktes die de rechter in een jaar behandeld heeft. Van alle aktes worden, in aparte kolommen, de datum, namen van de partijen, woonplaats en het registratienummer opgegeven. De eerste kolom vermeldt het volgnummer van de akte. Zoek in het repertorium in de derde kolom naar voogdij of familieraad en in de vierde kolom naar de gezochte namen om de voogdijakte te achterhalen. Wanneer u deze heeft gevonden, noteer dan het nummer van de akte uit de eerste kolom. In de serie aktes wijst dit volgnummer u de weg naar de gezochte akte van voogdij.

Vanaf 1909 wordt bij ieder kantongerecht een speciaal voogdijregister bijgehouden. Dit register is toegankelijk door middel van een klapper op naam van de kinderen. In dit register staan alle voogdijuitspraken vermeld van kinderen die binnen de grenzen van het kanton zijn geboren. Later is dit register vervangen door de voogdijregisterkaarten. Deze kaarten zijn opgeborgen op jaar van meerderjarigheid. De voogdijkaart van iemand die in 1912 is geboren vindt u daarom bij het jaar (1912+21) 1933. 

De voogdijregisters en de voogdijregisterkaarten vindt u in de inventaris van het kantongerecht onder de rubriek Buitengerechtelijke Zaken. Houdt u er rekening mee dat de kinderen worden ingeschreven in het register van het kanton waaronder hun geboorteplaats valt. In het register en op de kaarten wordt verwezen naar het kantongerecht of de arrondissementsrechtbank waar de voogdijvoorziening werd geregeld. In het archief van de rechtbank vindt u in de rubriek Burgerlijke Zaken in de serie aktes en beschikkingen de originele stukken.

Voogdijregisterkaarten

Voogdijregisterkaarten zijn opgemaakt voor ieder kind waarover een voogdijbeslissing is genomen, zoals kinderen waarvan de ouders zijn gescheiden, waarvan een ouder is overleden, kinderen die uit huis zijn geplaatst of waarvan de ouders uit de ouderlijke macht zijn gezet of ontheven. Deze kaarten zijn te vinden in het archief van het kantongerecht waar de geboorteplaats van het kind onder valt. De kaarten zijn opgeborgen op jaar van meerderjarigheid. Let wel op, tot 1988 was men in Nederland pas met 21 jaar volwassen.

Op de kaart vindt u de naam, de geboortedatum en de geboorteplaats van kind en de namen van zijn of haar ouders. Op de kaart is bijgehouden op welke datum er een beslissing is genomen met betrekking tot de voogdij, wat die beslissing inhield, wie deze beslissing nam en of deze beslissing ook een nummer heeft. Zo kunt u bijvoorbeeld aantreffen dat op 2 februari 1965 de Kinderrechter van Den Haag een Onder Toezichtstelling heeft uitgesproken of een voogd heeft benoemd. Ook verlengingen en opheffingen van dit soort maatregelen zijn op de kaart bijgeschreven. De namen van benoemde (toeziend) voogden zijn altijd opgenomen. Informatie over tehuizen waarin een kind is geplaatst is zelden of nooit op de kaart te vinden. 

Met de informatie over de genomen beslissingen, kan in de archieven van de rechtbank waar die beslissingen zijn gemaakt, verder onderzoek worden gedaan. Gaat het om een rechtbank in Zuid-Holland? Dan berusten die archieven bij het Nationaal Archief. Wanneer er een dossier is, kan daarin wel informatie staan over tehuizen waar het kind heeft verbleven.

Meerderjarigheid

Voogdijkaarten zijn opgeborgen op jaar van meerderjarigheid. Voordat u op zoek gaat naar een kaart, dient u dan ook eerst te bepalen in welk jaar iemand meerderjarig werd. Voor iedereen die tot en met 1966 is geboren geldt dat zij met het bereiken van de leeftijd van 21 meerderjarig werden. De kaart is dan opgeborgen op het geboortejaar plus 21 jaar. Wie geboren is in 1967, 1968 of 1969 werd op 1 januari 1988 meerderjarig. Iedereen die in 1970 of later is geboren, mocht zich vanaf zijn 18e verjaardag meerderjarig noemen. Vanaf dat moment telt u dan ook 18 jaar op bij het geboortejaar om de juiste kaart te kunnen vinden.

Ontzetting en ontheffing ouderlijke macht

Voogdijregelingen via echtscheidingsvonnissen of verzoeken van ontzetting of ontheffing van de ouderlijke macht vindt u in de archieven van de arrondissementsrechtbanken. Deze aktes vindt u in de rubriek Burgelijke Zaken aan de hand van een repertorium van een bepaald jaar. In de archieven van arrondissmentsrechtbanken zijn over voogdijzaken meestal meerdere stukken bewaard gebleven. Naast het rekest (verzoek) en de beschikking, kunt u ook het verslag van de beraadslagingen in de raadkamer aantreffen.

In het buitenland geboren

De voogdijregisterkaarten van kinderen die in het buitenland zijn geboren, worden bijgehouden door het kantongerecht Amsterdam. Wanneer de gezochte persoon in het buitenland is geboren en vóór 1989 21 is geworden kunt u een kopie van de voogdijregisterkaart aanvragen bij het Noord-Hollands Archief te Haarlem. Wanneer u op zoek bent naar uw eigen kaart maar u ná 1989 21 bent geworden, kunt u terecht bij bij het kantongerecht te Amsterdam. 

Overzicht van rechtbankarchieven bij het Nationaal Archief waarin u voogdijzaken kunt vinden

Vredegerechten

VredegerechtPeriodeArchiefinventarisPlaatsen binnen het kanton
Alphen en Rietveld1811-18313.03.18.01Alphen, Bodegraven, Hazerswoud en Zwammerdam. Vanaf 1824 ook Nieuwveen en Zevenhoven
Brielle1811-18383.03.18.02Abbenbroek, Brielle, Geervliet, Hellevoetsluis, Nieuw-Helvoet, Nieuwenhoorn, Oostvoorne, Oudenhoorn, Rockanje, Spijkenise, Zuidland en Zwartewaal
Delft, kanton I en II1811-18383.03.58Abtsrecht, Ackersdijk en Vrouwenrecht, Biesland, Delft, Delfshaven, Nootdorp, Overschie, Pijnacker, Ruyven, Tempel, Vrijenban en 't Woud
Dordrecht, 2 kantons1811-18383.03.18.03 
Goedereede1811-18393.03.18.04Dirksland, Goedereede, Ouddorp, Nieuwe Tonge en Oude Tonge
Gorinchem1811-18383.03.18.05Ameide, Hoog-Blokland, Giessen-Nieuwkerk, Gorinchem, Hardinxveld, Kedichem en Meerkerk
Gouda (met Politiegerecht)1811-18383.03.18.24Boskoop, Gouda, Reeuwijk en Sluipwijk
's-Gravenhage, Wassenaar en Zuidwijk1811-18383.03.51.04 
Haastrecht1811-18383.03.18.06berkenwoude, Gouderak, Haastrecht, Bergambacht, Stolwijk, Ouderkerk aan den Ijssel, Krimpen aan de Lek en Lekkerkerk
Hillegersberg1811-18383.03.59Bergschenhoek, Berkel, Bleiswijk, Capelle aan den Ijssel, Hillegersberg, Moordrecht, Nieuwerkerk aan de Ijssel, Zevenhuizen en Waddinxveen
Katwijk18113.03.18.07 
Leiden1811-18383.03.18.21 
Lisse18113.03.18.08 
Naaldwijk1812-18383.03.18.09's-Gravenzande, De Lier, Loosduinen, Monster, Naaldwijk, Schipluiden en Wateringen
Noordwijk1812-18383.03.18.10Hillegom en Vennip, Lisse, de beide Noordwijken, Noordwijkerhout, Rijnsburg, Oegstgeest, Sassenheim en Warmond
Oud-Beijerland1811-18383.03.18.11Heinenoord, Klaaswaal, Korendijk, Nieuw-Beijerland, Numansdorp, Oud-Beijerland en Zuid-Beijerland
Ridderkerk1811-18383.03.18.12Barendrecht, Charlois, Pernis, Poortugaal, Ridderkerk, Rhoon en Ijsselmonde
Rotterdam, kantons II en IV1811-18383.03.18.23 
Schiedam1812-18383.03.18.22 
Schoonhoven (met rechtbank Enkele Politie)1811-18383.03.18.13Jaarsveld, Lopik, Oudewater, Schoonhoven en Polsbroek
Sliedrecht1811-18383.03.18.14Alblasserdam, Bleskensgraaf, Giessendam, Goudriaan, Molenaarsgraf, Nieuwpport, Noordeloos, Oud-Alblas, Papendrecht, Sliedrecht, Streefkerk en Nieuw-Lekkerland
Sommelsdijk1811-18383.03.18.15Den Bommel, Middelharnis, Ooltgensplaat en Sommelsdijk
Strijen (met rechtbank Enkele Politie)1811-18383.03.18.16's-Gravendeel, Maasdam, Mijnsheerenland van Moerkerken, Puttershoek en Strijen
Vianen1811-18383.03.18.17Achthoven, Asperen, Boeikop, Everdingen, Hagesteinm Heikop, Heukelum, Lakerveld, Leerdam, lexmond, Schoonrewoerd, Tienhoven, Vianen en Zijderveld.
Vlaardingen1812-18363.03.18.20 
Voorburg1811-18383.03.18.18Leidschendam, Rijswijk, Voorburg, Zegwaard en Zoetermeer
Wassenaar (bij vredegerecht 's-Gravenhage)1811-18383.03.51.04 
Woubrugge1811-18373.03.18.19Ter Aar, Aarlanderveen, Alkemade, Oudshoorn, Rijnsaterwoude en Woubrugge

Kantongerechten 

KantongerechtPeriodeArchiefinventarisSpecifieke inventarisnummers met betrekking tot voogdij
Alphen aan den Rijn1891-19303.03.20.0123-33

Alphen aan den Rijn

1930-19393.03.20.02 

Alphen aan den Rijn

1940-19793.03.20.03

Alphen aan den Rijn

1980-19893.03.86
Brielle1838-19793.03.65 
Delft1839-19203.03.22.01408-413, 435, 444-450 en 527 (III-6/7)
Delft1930-19393.03.22.0232
Delft1940-19793.03.22.03
Delft1980-19893.03.84
Dordrecht1839-19293.03.23.01310-313
Dordrecht1930-19393.03.23.0244-56
Dordrecht1940-19493.03.23.0332 en 82-84
Dordrecht1950-19593.03.23.0465-70
Dordrecht1960-19693.03.7377-83
Dordrecht1970-19793.03.23.06
Dordrecht1980-19893.03.5292
Gorinchem1838-19293.03.24.0194-96
Gorinchem1930-19393.03.24.0226-33
Gorinchem1940-19493.03.24.0323-32
Gorinchem1950-19593.03.24.0457-58
Gorinchem1960-19693.03.7568-71
Gorinchem1970-19793.03.24.06
Gouda1838-19793.03.71
Gouda1980-19893.03.87 
's-Gravendeel1841-18773.03.26 
's-Gravenhage1838-19393.03.272365-2497
's-Gravenhage1940-19493.03.61
's-Gravenhage1950-19793.03.76
's-Gravenhage1980-19893.03.90
Hillegersberg1838-18773.03.69 
Leiden1838-19293.03.29.0231 en 32
Leiden1930-19393.03.29.02
Leiden1940-19793.03.29.03
Leiden1980-19893.03.88
Naaldwijk1838-18773.03.30 
Noordwjk1842-18763.03.31 
Oud-Beijerland1839-19393.03.32.01147
Oud-Beijerland1940-19493.03.32.0229-38
Oud-Beijerland1950-19593.03.32.0350, 50A en 51
Oud-Beijerland1960-19693.03.74
Oud-Beijerland1970-19793.03.32.05
Oud-Beijerland1980-19893.03.5293
Ridderkerk1839-19333.03.68170-177
Rotterdam1838-19793.03.63 
Rotterdam1980-19853.03.85
Schiedam1839-19793.03.64 
Schoonhoven1839-19333.03.67 
Sliedrecht1839-19333.03.37228
Sommelsdijk1839-19793.03.66 
Vlaardingen1840-18763.03.40 
Voorburg1838-18753.03.52 
Woerden1847-19343.03.41 

 Arrondissementsrechtbanken

RechtbankPeriodeArchiefinventarisBijzonderheden
Brielle1838-18773.03.11.01In 1877 opgeheven. De kantons Brielle en Sommelsdijk vallen sindsdien onder het arrondissement Rotterdam
Dordrecht1838-19393.03.12.01 
Dordrecht1940-19493.03.12.03 
Dordrecht1950-19593.03.12.04 
Dordrecht1960-19693.03.72 
Dordrecht1970-19793.03.12.06 
Gorinchem1838-18773.03.14.01In 1877 opgeheven. Gorinchem en Sliedrecht vallen sindsdien onder het arrondissement Dordrecht en Vianen bij het arrondissement Tiel
's-Gravenhage1938-19393.03.15.01Alle stukken betreffende burgerlijke zaken zijn bij het bombardement van 3 maart 1945 verloren gegaan
's-Gravenhage1940-19493.03.15.03 
's-Gravenhage1950-19593.03.15.06 
's-Gravenhage1960-19793.03.79 
Leiden1838-18773.03.16In 1877 opgeheven. Het kanton Leiden valt sindsdien onder het arrondissement Den Haag. Alle stukken betreffende burgerlijke zaken zijn bij het bombardement van 3 maart 1945 verloren gegaan
Rotterdam1838-19393.03.17.01 
Rotterdam1940-19493.03.77 
Rotterdam1950-19793.03.78.01 
Rotterdam1980-19893.03.91 

Termen:

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in