Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Proclamatie van Prins Willem Frederik

Tijdbalk: Tijdbalk Nederlandse geschiedenis (500 - 2009)
Date: 1/13/1813

In 1795 vlucht de stadhouderlijke familie ijlings naar Groot-Brittannië voor de binnenkomende Franse troepen. Het gezin bestaat uit de voormalige stadhouder Willem V en zijn vrouw Wilhelmina van Pruisen en drie kinderen: Louise, Willem en Frederik.

 

Zowel Willem als Frederik strijden in de daaropvolgende jaren op het Europese continent. Beiden hadden zich in 1793 en 1794 al verzet tegen de Fransen. Frederik gaat in 1796 in Oostenrijkse dienst en wordt in 1798 opperbevelhebber in Italië. Daarin, in Padua, overlijdt hij in 1799. Willem neemt in 1799 deel aan de Engelse invasie bij Den Helder. Later treedt hij, net als zijn broer, in Oostenrijkse dienst. Bij Wagram raakt hij in 1809 gewond.

 

Een aantal jaren wonen Willem en Wilhelmina in de vroegere appartementen van Frederik de Grote in Berlijn. Daar worden hun kinderen Frederik (1797), Paulina (1800) en later Marianne (1810) geboren. De oudste zoon Willem was in 1792 in Den Haag geboren.

Enkele jaren in Duitse landen

In 1801 verhuist het stadhouderlijk gezin naar de Nassause landen. Vanuit het daar gelegen Oranienstein houdt vader Willem contact met vooraanstaande Oranje-aanhangers in de Bataafse republiek. Zoon Willem verwerft -door bemiddeling van Pruisen en met goedvinden van Napoleon- in 1802 enkele Duitse territoria, waarvan het voornaamste het prins-bisschoppelijke Fulda is. Willem doet daar als regerend vorst zijn bestuurlijke ervaring op. In 1806 veroveren Franse troepen zijn kleine vorstendom echter. Willem houdt met zijn gezin hof in Berlijn, maar richt zich op Engeland, dat hem moet helpen de belangen van zijn dynastie te behartigen. Zijn oudste zoon laat hij in 1808 in Oxford studeren, want wellicht is er een kans op een huwelijk met een dochter uit het Britse koningshuis.

Terugkeer naar Nederland; de landing op Scheveningen

Hoewel Willem steeds herstel van de macht in Nederland voor ogen heeft gehad, moet hij tot 1813 wachten voor daarop reële kansen komen. Als Napoleon grote nederlagen leidt op de Europese slagvelden, laat hij de Britse eerste minister Castlereagh weten bereid te zijn de regering in Nederland te aanvaarden. Wanneer dan vanuit Den Haag, waar Van Hogendorp en Van der Duyn van Maasdam hem tot 'Hooge Overheid' hebben uitgeroepen, het verzoek komt om over te steken, wordt het geduld van Willem eindelijk beloond. Op 30 november 1813 zet hij in Scheveningen voet aan wal. De eerste regel van zijn Proclamatie drukt zijn gevoelens uit: 'Na eene scheiding van negentien jaaren, en na zo veele rampen, heb Ik het onuitspreeklyk genoegen dat Ik door Uzelve eenstemmig in Uw midden worde teruggeroepen'.

Proclamatie

Zoals de Staatsregeling van 1798 zich afzette tegen de misstanden van de Republiek der Verenigde Nederlanden, zo laat Prins Willem Frederik in zijn Proclamatie van 1813 weten te zijn gekomen om 'U in het genot van Uwe voorige onafhanglykheid en welvaart te helpen herstellen'.

 

In de zorgvuldig opgebouwde tekst laat de Prins eerst weten de volle steun te hebben van de bondgenoten die de Franse keizer Napoleon hebben verdreven, en in het bijzonder van de vorst van Groot-Brittannië, George III. De prinselijke familie had jarenlang gastvrijheid genoten in Groot-Brittannië. De Prins verklaart bereid te zijn het verleden te vergeten en alle zeilen bij te zetten om het vaderland in zijn luister te herstellen, de koophandel te doen herleven en alle partijschap uit te bannen. Hij zegt daarin snel te kunnen worden gevolgd door zijn oudste zoon Willem, die op het slagveld in Spanje onder lord Wellington de eer van de familie heeft hooggehouden. 'De oude tyden zullen weldraa herleeven', aldus zijn wens en conclusie.

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in