Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Pacificatie van Gent

Tijdbalk: Tijdbalk Nederlandse geschiedenis (500 - 2009)
Date: 29/12/1576

In november 1576 wordt de Pacificatie van Gent gesloten. Dit is een belangrijk verdrag tussen de Staten-Generaal en de opstandige gewesten Holland en Zeeland en het eerste van een reeks tractaten op weg naar zelfstandigheid. Het bepaalt dat de gewesten een nieuwe landvoogd alleen erkennen als hij de Spaanse legers uit de Lage Landen wegstuurt en alleen met de gewestelijke Staten overlegt. Over de godsdienst mag de Staten-Generaal vrij beslissen en de bestaande plakkaten tegen ketterij worden geschorst. Buiten Holland en Zeeland mag er niets tegen het katholicisme worden ondernomen. Willem van Oranje wordt erkend als de stadhouder van Holland en Zeeland. Alle openbare monumenten en opschriften die de  Spaanse hertog Alva heeft laten maken, worden vernietigd.

Achtergrond

Vanaf het begin van zijn koningschap heeft Filips II te maken met verzet tegen zijn bewind als heer van de Nederlanden. Een van de bekendste uitingen is de Beeldenstorm, die in 156 over het land raast. Als reactie daarop wordt de hertog van Alva tot nieuwe landvoogd benoemd, die met harde hand het verzet in de Lage Landen te lijf gaat. Toch slaagt hij er niet in de opstandelingen te bedwingen.

 

Onder leiding van Alva's zoon Don Frederik probeert het Spaanse leger ze opnieuw aan te pakken. In een wrede veldtocht worden de steden Mechelen, Zutphen, Naarden en Haarlem tot de orde geroepen. Alkmaar weet zich in 1573 echter te redden door de dijken door te steken en ook Leiden houdt in 1574 stand. Op zee heersen de opstandelingen echter en op de Zuiderzee wordt een Spaanse vloot onder leiding van Bossu verslagen.

Begin van de onderhandelingen

Inmiddels beginnen de strijdende partijen voorzichtige onderhandelingen te voeren om de strijd te beëindigen. Deze krijgen een nieuwe impuls als in 1576 de landvoogd Requesens -de opvolger van Alva- plotseling overlijdt en Spaanse troepen in de Zuidelijke Nederlanden beginnen te muiten. In Gent nemen aanhangers van Oranje de macht in handen. De Staten van Brabant roepen eigenmachtig de Staten-Generaal bijeen . Deze sluiten vervolgens nog in 1576 een verdrag, dat de naam Pacificatie van Gent krijgt.

Holland en Zeeland sluiten zich aan

Prins Willem van Oranje en de Staten van Holland en Zeeland ratificeren de overeenkomst die is aangegaan met de Staten van Brabant, Vlaanderen, Artois en Henegouwen. Zij verklaren onder andere na het vertrek van de Spanjaarden de Staten-Generaal bijeen te roepen, zoals onder het bewind van Karel V en accepteren vrij verkeer tussen hun gewesten. De plakkaten van Alva worden opgeschort, de Prins van Oranje is admiraal en stadhouder, eenieder wordt hersteld in zijn oude rechten en goederen.

Bepalingen van de Pacificatie

De voornaamste bepalingen van deze Pacificatie zijn:

  • de Nederlandse gewesten verdrijven gezamenlijk de Spaanse troepen;
  • de plakkaten tegen de ketters -de andersdenkenden-  worden geschorst;
  • tegen de rooms-katholieken worden geen acties ondernomen. Alleen in Holland en Zeeland, waar deze godsdienst al verboden is, blijft de situatie zoals die was.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in