Nationaal Archief. Search the collection of the Dutch National Archives

Steden en staten

Timeline: Tijdbalk Nederlandse geschiedenis (500 - 2009)
Date: 1000 - 1500

De vijf eeuwen tussen 1000 en 1500 zijn de tijd van de vorstendommen. Van één Nederland is geen sprake. In het westen ontwikkelt zich het graafschap Holland, in het midden en oosten het sticht Utrecht, waar de bisschop zowel het geestelijk als het wereldlijk gezag uitoefent. Het sticht strekt zich uit van de huidige provincie Utrecht via de Veluwe tot en met geheel noordoostelijk Nederland. In Groningen en Friesland is het gezag van de bisschop echter beperkt. Ten zuiden van het sticht groeit het graafschap Gelre uit tot een machtig gewest. In de
zuidelijke Nederlanden zijn het graafschap Vlaanderen en het hertogdom Brabant zeer invloedrijk. Het huidige Limburg is verdeeld onder de bisschop van Luik en enkele kleinere graafschappen.

Standenmaatschappij

In deze middeleeuwse maatschappij speelt de stand een overheersende rol. Door geboorte behoort men tot de adel, de stand der vrije burgers of boeren of tot de horigen. Horigen zijn halfvrijen die aan een heer toebehoren. Vanuit de adel en de burgers of boeren kan men overstappen naar de geestelijkheid, die echter een zeer wereldlijk karakter heeft. Vanaf 1300 treedt in deze feodale verhoudingen langzamerhand een verandering op ten nadele van de adel en ten gunste van burgerij en steden.

Mondige onderdanen

In de 14e eeuw is het meest kenmerkend de mondigheid van de onderdanen. Zij voelen het zelf zo en de vorsten kunnen niet anders dan die mondigheid erkennen. Overal in de Nederlanden nemen zij een plaats in de regering in. In de raad van de vorst verschijnen nu vertegenwoordigers van groepen die er voorheen niet in zaten. Geleidelijk aan verwerven de afgevaardigden van steden of van de ridderschap het recht in de raad te komen. Zo ontstaan de standen- of statenvergaderingen, die vooral in het toestaan van belastingen een machtsmiddel
tegen de vorst bezitten.

Deze ontwikkeling zet zich in de 15e eeuw voort, wanneer de Bourgondische hertogen streven naar eenheid en organisatie van de gewesten. De instelling van een Grote Raad en van Rekenkamers en het feit dat de Staten-Generaal voor het eerst bijeenkomen, zijn daarvan goede voorbeelden.

gahetNA is a website of the Society for the Nationaal Archief in cooperation with the Nationaal Archief and Spaarnestad Photo.
Advanced
Search in collections
Search in: