Nationaal Archief. Search the collection of the Dutch National Archives

Kabinet Colijn - Crisis jaren dertig

Timeline: Tijdbalk Nederlandse geschiedenis (500 - 2009)
Date: 1933

Hendrikus Colijn wordt in 1922 leider van de Anti-Revolutionaire Partij. In de jaren dertig, de crisisjaren, voert Colijn strenge bezuinigingen door. Hij leidt in die periode vier achtereenvolgende kabinetten (1933-1935, 1935-1937, 1937-1939 en 1939). Met name op het onderwijs, de ambtenarensalarissen en de werklozensteun wordt gekort. Dit laatste leidt in 1934 onder andere tot het Jordaanoproer. Het kabinet verbiedt ambtenaren lid te worden van de Nationaal Socialistische Beweging en steunt de landbouw. In 1936 devalueert Colijn – hoewel hij daar aanvankelijk niets voor voelt – de gulden om de economische crisis te bestrijden.
Voor de socialisten is de staatsman het vleesgeworden kapitalistische kwaad, maar zijn voorstanders zien in hem de handhaver van recht en orde. Een breuk met de katholieke fractie leidt in 1939 tot de val van Colijn.

1929 Beurscrisis in Wall Street, New York

Medio 1929 eindigt de economische hausse op de beurs in Wall Street. De beurskoersen zijn in de Verenigde Staten torenhoog opgeblazen. Ze zijn echter grotendeels gefinancierd op krediet, verstrekt door sterk aan elkaar gelieerde financiële instellingen. Als er één omvalt… Dat gebeurt op 24 oktober 1929, ‘Black Thursday’. Als een kaartenhuis stort de beurs ineen. Daarmee bezwijken de banken, één voor één. Deze crisis leidt tot financiële en economische problemen die zich op wereldschaal nog nooit in die omvang hebben voorgedaan. Het structurele overschot in de landbouw is aanwijsbaar een van de oorzaken van de beurscrisis
samen met het probleem van de internationale herstelbetalingen.


Daling van lonen en prijzen, sterk oplopende werkloosheid en protectionisme zijn wereldwijd de gevolgen. Nederland houdt lang, te lang vast aan zijn politiek van sluitende begrotingen en koppeling van de gulden aan de gouden standaard. Pas na het loslaten van deze principes
gaat het in ons land op economisch terrein iets beter.

Economische wereldcrisis leidt tot Jordaanoproer

Tussen 1930 en 1940 wordt Nederland zwaar getroffen door de economische wereldcrisis. De Amerikaanse beurskrach van 1929 doet ook in Nederland de koersen kelderen. De rij werklozen die zich dagelijks bij het stempelkantoor moet melden om ‘steun’ te halen, groeit met de dag. De werkloosheid loopt snel op, van 70.000 à 100.000 in 1930 tot ongeveer 500.000 in 1936.

 

Minister-president Colijn voert strenge bezuinigingen door, met name in het onderwijs, de ambtenarensalarissen en de werklozensteun. Als in juli 1934 blijkt dat het bedrag van
de steun is verlaagd, ontstaat er een werklozenoproer in de Amsterdamse arbeidersbuurt
de Jordaan. Ondanks hardhandig ingrijpen van politie en leger duren de onrusten drie dagen. Vijf doden en tientallen gewonden zijn het gevolg.

Nederland verlaat de gouden standaard; devaluatie van de gulden

In brede kring geldt Hendrik Colijn als ‘redder van den gulden’. Ondanks devaluaties in verschillende landen in de jaren dertig houdt Colijn als minister-president lange tijd vast aan de gouden standaard: de koppeling van de waarde van de gulden aan het goud. Deze valutapolitiek leidt tot een verlaging van lonen en prijzen.

 

Colijn koestert niet alleen economische bezwaren tegen devaluatie. De voormalige captain of industry beschouwt het handhaven van de ‘gave gulden’ ook als een zaak van fatsoen. De directeur van de Nederlandsche Bank Trip deelt deze opvatting. ‘Wij zijn geen muntvervalsers’, zegt de staatsbankier. De scheidslijn tussen voor- en tegenstanders van devaluatie loopt dikwijls dwars door de politieke partijen en bevolkingsgroepen heen.

 

Vanaf 1935 wordt de roep om devaluatie steeds luider. In september 1936 devalueren Frankrijk en Zwitserland hun munt. Een aarzelende Colijn gaat overstag. Als laatste land van het Goudblok verlaat Nederland op 26 september 1936 de gouden standaard.

gahetNA is a website of the Society for the Nationaal Archief in cooperation with the Nationaal Archief and Spaarnestad Photo.
Advanced
Search in collections
Search in: