Nationaal Archief. Search the collection of the Dutch National Archives

Plakkaat van Verlatinghe

Timeline: Tijdbalk Nederlandse geschiedenis (500 - 2009)
Date: 26/8/1581

Met het tekenen van de Unie van Utrecht in 1579 hebben de noordelijke provincies zich tegen de Spaanse koning Filips II gekeerd. Het is echter niet de bedoeling dat de gewesten geen landsheer hebben. De hertog van Anjou wordt in januari 1581 door de Staten-Generaal uitgeroepen tot ‘vorst en heer der Nederlanden’. De provincies ontdoen zich vervolgens van hun landsheer. In het Plakkaat van Verlatinghe bepalen zij dat het volk er niet is ten behoeve van de vorst, maar dat de vorst de taak heeft zijn onderdanen te beschermen en hun vrijheden te bewaren. Filips II heeft zich niet van deze taak gekweten en hij en zijn erfgenamen worden voor
eeuwig afgezworen. Alle ambtenaren moeten opnieuw trouw zweren, en ditmaal niet aan een landsheer, maar aan de verschillende gewesten.

Zoektocht naar nieuwe landsheer

In de Unie van Utrecht verbinden onafhankelijke gewesten en steden zich met als doel: oorlog tegen Spanje. Steeds duidelijker blijkt de opstand zich direct te richten tegen Filips II zelf. De consequentie is dan ook dat de Staten gaan zoeken naar een nieuwe landsheer. Maar dat is niet eenvoudig. De Engelse koningin Elisabeth wil geen moeilijkheden met Spanje riskeren, in Duitsland is geen vorst te vinden, maar de hertog van Anjou laat zich overhalen. Op 23 januari 1581 sluiten de Staten-Generaal met hem een overeenkomst. De opzegging van trouw aan Filips II is nu onvermijdelijk. Op 26 juli 1581 gaan de Staten-Generaal daartoe over in hun gewone vergadering. Van een plechtige afzwering is geen sprake. De blijdschap vanwege de hertog van Anjou duurt maar kort en aangezien de gewesten in de daaropvolgende jaren geen nieuwe landsheer kunnen vinden, vormen zij vanaf 1588 een Republiek, een statenbond met een zeer zwak centraal gezag.

Hoewel het Plakkaat een van de geboortepapieren van de Nederlandse staat is genoemd, heeft het altijd wat in de schaduw van de Pacificatie van Gent en de Unie van Utrecht gestaan.

 

Het Plakkaat van Verlatinghe is de formele beslissing van de Staten-Generaal om de wettige vorst, Filips II, van zijn rechten vervallen te verklaren, nadat zij een andere vorst, de hertog van Anjou, al de soevereiniteit had gegeven. Het Plakkaat wordt onmiddelijk na het besluit van de Staten-Generaal gedrukt en verspreid, zoals dat hoort. Een plakkaat heeft namelijk kracht van wet.

gahetNA is a website of the Society for the Nationaal Archief in cooperation with the Nationaal Archief and Spaarnestad Photo.
Advanced
Search in collections
Search in: