gahetNA in the National Archives

100 jaar kiesrecht, vooral voor mannen


Den Haag

Op woensdagmiddag 12 december 1917 wordt van alle gemeentehuizen de herziene grondwet plechtig afgekondigd. Voortaan mogen alle mannen boven de 25 jaar hun stem uitbrengen. Op vrouwen kan alleen gestemd worden, ze mogen nog niet zelf een stem uitbrengen.

Algemeen kiesrecht volgens Troelstra

De afkondiging wordt in veel plaatsen door grote menigten aangehoord en toegejuicht. Zo ook in Den Haag. Na de afkondiging neemt het Tweede Kamerlid P.J. Troelstra van de Sociaal Democratische Arbeiderspartij (SDAP) het woord. Hij wenst de arbeiders geluk met de behaalde overwinning. Volgens Troelstra is het algemeen kiesrecht ‘het zwaard dat de arbeiders zullen hanteren om zich vrij te vechten. Het zal zijn een hamer, om het nieuwe gebouw van de toekomstmaatschappij in elkaar te timmeren.’ Het gejuich wordt door deze woorden alleen maar groter.

‘Roode dinsdag’

Lange tijd is kiesrecht voorbehouden aan welgestelde mannen. Vanaf 1897 voeren vooral de sociaaldemocraten (daarin gesteund door links-liberalen) krachtig strijd voor de invoering van het algemeen kiesrecht. Op Prinsjesdag in 1911 en 1912 worden zogenaamde Roode dinsdagen gehouden, massademonstraties voor algemeen kiesrecht. Ruim 20.000 arbeiders trekken in 1911 in een optocht door Den Haag. Ze willen een volkspetionnement met 300.000 handtekeningen aan de minister van Binnenlandse Zaken aanbieden, maar die weigert ze zelf in ontvangst te nemen. In 1912 volg een tweede ‘Roode dinsdag’ met opnieuw een massale demonstratie.

Suze Groeneweg mag niet naar Den Haag

De onderwijzeres Suze Groeneweg krijgt van het Rotterdamse stadsbestuur geen verlof om tijdens de Rode dinsdag in 1911 de menigte toe te spreken. ‘Het zou anders de ergernis veler ouders wekken’ en daardoor het vertrouwen in het onderwijs schaden. Bij de Tweede Kamerverkiezingen in 1918 gaat de SDAP van 15 naar 22 zetels. En één van die 22 zetels is voor Suze Groeneweg. Ze is het eerste vrouwelijke Tweede Kamerlid. Uiteindelijk krijgen vrouwen in 1919 actief kiesrecht. Pas dan is er echt sprake van algemeen kiesrecht.

Nationaal Archief

2.21.117 Marchant, inv.nr. 357

www.gahetna.nl is a website of the National Archives of The Netherlands in cooperation with the Society for the National Archives and Spaarnestad Photo.
Advanced
Search in collections
Search in: