Valckenier - Zoeken: voc

In de collectie aanwinsten van het Algemeen Rijksarchief waren een aantal papieren te vinden, die hebben toebehoord aan de gewezen gouverneur - generaal van Nederlands-Indie, Adriaan Valcke nier, en aan zijn zwager Cornelis Hop" Deze stukken zijn bij drie verschillende gelegenheden verworven:

Het hier aanwezige archief is door twee verschillende personen gevormd, te weten Adriaan Valckenier en Cornelis Hop. (

Zie voor hun personalia bijlage A

)Zoals reeds gezegd, bevat het oudste gedeelte de stukken van Adriaan Valckenier. Ze "behoren tot de papieren die hij bij zich had toen hij na zijn aftreden in 1741 naar Nederland-wilde terugkeren (

Vergl. inventarisnummer 66

), aangevuld met stukken die hij onderweg nog had ontvangen. Valckenier heeft deze stukken vermoedelijk doorgestuurd naar Cornelis Hop toen hij in Kaap de Goede Hoop onder arrest werd gesteld, en Hop heeft ze voor hem bewaard in afwachting van zijn definitieve terugkeer naar Nederland.

De jongere stukken behoren tot het door Cornelis Hop gevormde archief. Hop was één van Valckeniers zwagers in Nederland en, na de dood van Valckeniers broer Pieter, verantwoordelijk voor Valckeniers belangen aldaar. Voor de duur van zijn reis naar Nederland had Valckenier Hop dan ook aangewezen als contact-persoon voor zijn zaakgelastigden in Indië. Hop functioneerde dus in feite als Valckeniers zaakgelastigde in Nederland. Maar toen er sprake van was, dat hij officiëel als zodanig zou worden aangesteld, weigerde hij. Hij meende zonder officiele aanstelling meer voor Valckenier te kunnen doen. (

Vergl inventarisnummer 19

)

In de jaren van hun gevangenschap stuurden Valckenier en Helvetius grote hoeveelheden stukken naar Cornelis Hop in de hoop, dat hij aan de hand daarvan de mening van de Heren XVII ten gunste van hen zou kunnen beïnvloeden. Hop heeft Valckeniers stukken weer bewaard om ze na de beëindiging van de procedures en na de definitieve terugkeer van Valckenier in Nederland aan hem terug te kunnen geven.

Na Valckeniers dood kwamen de stukken vermoedelijk aan zijn zoon en erfgenaam, Adriaan Isaac Valckenier, die tenslotte jaren later via een aantal schikkingen een einde-wist te maken aan de procedures.

Men veronderstelt dat de stukken via Adriaan Isaac's dochter en kleindochter bij de familie Van Lennep terecht zijn gekomen. (

Zie bijlage B

)Als bewijs hiervoor dient de brief van Herman Jozua van Lennep aan J.K.J. de Jonge, d.d. 16 juni 1876 (

Deze brief bevindt zich onder de 'Papieren van Jhr'. Mr. J.K.J. de Jonge' in de Aanwinsten 1976 van het ARA. Een copie van een deel van de brief is te vinden in het Aanhangsel, inv. nr. 128.

), waarin hij een oppervlakkige opsomming geeft van 'Valckeriana' die op dat moment in zijn bezit zijn. Een vergelijking met de stukken in de Aanwinsten laat zoveel overeenkomsten zien, dat we mogen aannemen dat het hier om dezelfde stukken gaat. Een extra argument voor deze overleveringstheorie vormt het feit dat het familieboekje, begonnen door Adriaan Isaac Valckenier, via deze lijn is overgeleverd. (

Dit boekje is in het bezit van het Centraal Bureau voor Genealogie (CBG)

)

Toch is deze theorie niet helemaal probleemloos, want in april 1866, tien jaar voor Herman Jozua van Lennep zijn brief schreef, werd een deel van de in het archief aanwezige stukken (

Het betreft hier: Aan-winsten 1889, 26q; Aanwinsten 1890, 32c (alleen de inventaris); Aan-winsten 1925, IV, 10-13.

) aangeboden op een veiling van boekhandelaar C. van Doom te 's -Gravenhage. (

Een knipsel uit de betreffende veilingcatalogus bevindt zich in het dossier 'Valckenier', dat door het CBG wordt bijgehouden. Een afschrift van dit knipsel is te vinden in het Aanhangsel, nr. 128.

) Bij deze stukken was de correspondentie van Valckenier met het vaderland uit 1739, die ook door Van Lennep met name in zijn brief wordt genoemd. Wat hiervoor de verklaring is, is niet bekend. Een verzoek om inlichtingen hierover aan Jhr. Drs. H.S. van Lennep, die in 1983 de genealogie van de familie Valckenier uitgaf (

Deze genealogie kan o.a. geraadpleegd worden bij het CBG

), werd negatief beantwoord. (

Zie voor de correspondentie het Aanhangsel, inv.nr. 128

)

Hoe de stukken uit de aanwinsten op de veiling van Van Stockum en Zoon, respectievelijk in het bezit van het Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde terecht zijn gekomen is evenmin duidelijk geworden. De boekhandel Van Stockum heeft nog wel oud archief maar dit is niet toegankelijk, en het Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde weet blijkens de schenkingsbrief niet meer hoe de stukken in zijn bezit zijn gekomen.

Het archief zoals het nu hier wordt geïnventariseerd, is niet volledig. Herman Jozua van Lennep noemt bijvoorbeeld in zijn brief acht registers met stukken betreffende de criminele procedure, terwiji er hier maar vijf aanwezig zijn. Ook andere door hem genoemde stukken zijn niet aanwezig.

Naspeuringen in andere archieven en archiefbewaarplaatsen hebben deze stukken niet boven water gebracht. (

Bij het Centraal Register van Particuliere Archieven (CRPA) zijn gegevens verkrijgbaar over de vindplaats van delen van het familiearchief Valckenier. Zie ook de aantekening in het Aanhangsel , inv.nr. 128.

) Alleen in het archief Cort van der Linden neb ik stukken gevonden, die vermoedelijk tot het familiearchief Valckenier hebben behoord. Er zijn o.a. stukken van Cornelis Hop (bijvoorbeeld minuten van uitgaande brieven) en stukken van Sara Johanna Vultejus, de echtgenote van Adriaan Isaac Valckenier. (

Zie Bijlage B

)De stukken van Hop betreffen voornamelijk de procedures die in Nederland tegen Adriaan Valckenier waren aangespannen. (

Zie 'Inyentaris van de Collectie Cort van der Linden' door A.P.M. Mommers, 1955, nr. 2.21.4O, en 'Inventaris van de papieren van G.M. Cort van der Linden (1812-1888) en zijn familieleden' door J.M. van den Hoek, 1970, nr. 2.21.41.

)

Gezien de overeenkomst tussen deze stukken en die in de Aanwinsten moest een eventuele samenvoeging worden overwogen, vooral ook omdat aan de inventarisatoren van het archief Cort van der Linden niet bekend was, hoe deze stukken in het archief terecht waren gekomen. Mijn eigen naspeuringen naar een connectie tussen de families Valckenier en Hop enerzijds en Cort van der Linden anderzijds hebben ook geen nieuwe feiten opgeleverd. Tenslotte is besloten niet tot samenvoeging over te gaan op grond van het feit dat de stukken in het archief Cort van der Linden niet zijn in te voegen in het hier geïnventariseerde archief, en op grond van het feit dat niet overtuigend is aangetoond, dat de stukken ten onrechte in het archief Cort van der Linden zitten.

Pas wanneer het gehele familiearchief Valckenier hersteld zou worden, zou een overdracht van de stukken uit het archief Cort van der Linden naar het archief Valckenier zinvol worden.

De kans op een hereniging van het familiearchief Valckenier is echter uiterst klein. In het verleden is het archief geheel verbrokkeld en de stukken zitten verspreid over rijks-, gemeente- en particuliere archieven. (

Zie de gegevens in het CRPA

)