gahetNA in the National Archives

Rechtbank Dordrecht, 1950-1959

3.03.12.04
Alfonso Ros Wiese
Nationaal Archief, Den Haag
2001
cc0
This finding aid is written in Dutch.

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

3.03.12.04
Author: Alfonso Ros Wiese
Nationaal Archief, Den Haag
2001
CC0

Periode:

1950-1959

Omvang:

33,50 meter; 320 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands

Soort archiefmateriaal:

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

Het archief van het parket bevat onder andere registers van strafzaken.

Archiefvormers:

  • Arrondissementsrechtbank te Dordrecht 1950-1959
  • Parket van de Officier van Justitie te Dordrecht 1950-1959

Archiefvorming

Geschiedenis van de archiefvormer

Organisatie van de rechterlijke macht en territoriale indeling
Jurisdictiegebied

Op 1 februari 1952, trad in werking de wet van 10 augustus 1951 (Stbl. 347), houdende nieuwe vaststelling van het rechtsgebied en de zetels der rechtbanken en kantongerechten.

Binnen het Arrondissement Dordrecht vielen de volgende kantongerechten:

1e kanton: Dordrecht

2e kanton: Oud-Beijerland

3e kanton: Gorinchem

Samenstelling en taakverdeling

Algemeen

Recht werd gesproken volgens in de grondwet vastgelegde regels. Deze rechtsbedeling bestond uit een driedeling te weten de administratieve rechtspraak, de civiele rechtspraak en de strafrechtspraak. In tegenstelling tot de laatste twee viel de administratieve rechtspraak, waarin de burger de rechter een geschil tussen hemzelf en een officiële- of overheidsinstelling voorlegde, niet onder de competentie van de arrondissementsrechtbank. De strafrechtspraak was toevertrouwd aan dezelfde rechterlijke instanties als de civiele rechtspraak. De rechters werden voor het leven benoemd en konden slechts bij wet genoemde gevallen door de Hoge Raad uit hun ambt worden gezet. Ook hun salariëring werd bij de wet geregeld. Het hoogste rechtsorgaan van de rechterlijke macht was de Hoge Raad. Daaronder ressorteerden vijf gerechtshoven, die ieder in een bepaald gedeelte van Nederland bevoegd waren. Het rechtsgebied van ieder gerechtshof was verdeeld in arrondissementen. Ieder arrondissement was weer verdeel in kantons. Nederland was verdeeld in negentien arrondissementen met evenzoveel rechtbanken waaronder Dordrecht, dat onder het rechtsgebied van het gerechtshof 's-Gravenhage viel.

Straf- of criminele zaken

In strafzaken oordeelde de arrondissementsrechtbank in eerste aanleg over bijna alle misdrijven die als volgt zijn te rubriceren:

  • alle misdrijven waarvan kennisneming niet aan een andere rechter was opgedragen;
  • overtredingen als bedoeld in art. 432-434 WvSr. (bedelarij, landloperij, souteneurschap) en art. 465-468 WvSr. Lid 1 (ambtsovertredingen);
  • overtredingen als bedoeld in art. 2 van de wet op de weerkorpsen;
  • overtredingen inzake belastingen;
  • overtredingen als bedoeld in de art. 421-431, 435a-b, 436, 450-451, 453-455 WvSr. betreffende de algemene veiligheid van personen en goederen, betreffende zeden, straatschenderij, ophitsing van dieren, belemmering van verkeer, godslastering, discriminatie, nalaten van hulpverlening, alsmede dierenmishandeling;
  • overtredingen van de Drank- en Horecawet, Jachtwet, Vreemdelingenwet, Wet op de kansspelen en de overtredingen als bedoeld in art. 10 1e lid van de Opiumwet;
  • overtredingen begaan door minderjarigen, die ten tijde van de overtreding de leeftijd van 18 jaar nog niet hadden bereikt;
  • kennisneming van zaken in hoger beroep van daarvoor vatbare vonnissen in strafzaken door de kantonrechter binnen het rechtsgebied in eerste aanleg gewezen.

In eenvoudige kinder-, straf- en economische zaken sprak de arrondissementsrechtbank recht met één rechter (enkelvoudige kamer). In meer complexe zaken werd recht gesproken door drie rechters (meervoudige kamer). Deze kamer behandelde ook de "hoger beroepzaken" van de kantongerechten gelegen binnen het arrondissement (de zittende magistratuur).

Naast de rechter(s) en de griffier die het secretariaat voerde was op de terechtzitting de Officier van Justitie aanwezig als vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie (de staande magistratuur). De wet betreffende de wijziging van de rechterlijke organisatie in 1956 (Stbl. 377) hield voor de officieren van het O.M. in, dat één officier werd benoemd tot hoofd van het arrondissementsparket die belast was met de leiding van dit onderdeel. Later werd de titel hoofdofficier voor deze functionaris ingevoerd. Een lid van de rechtbank werd door het gerechtshof aangewezen als rechter-commissaris. De rechter-commissaris (rechter ter instructie) had in strafzaken de leiding van het gerechtelijk vooronderzoek. Deze besliste ook over de bewaring van een verdachte en over een eventuele verlenging van de bewaring. De rechter-commissaris werd voor de duur van twee jaren benoemd. Recht werd gesproken volgens de regels die samengevat zijn in het Wetboek van Strafrecht uit 1886 en het Wetboek van Strafvordering uit 1926. Een belangrijke verandering met betrekking tot de registratie van strafzaken vond plaats in de vijftiger jaren. Sinds 1896 werden bij iedere rechtbank in Nederland strafregisters bijgehouden, daarin werden alle veroordelingen van personen die in dat arrondissement geboren waren geregistreerd. Deze gegevens stonden alleen ten dienste van justitie. In 1921 werd besloten dat uit de strafregisters rechtstreeks inlichten konden worden verstrekt aan sommige instanties zoals de Staatsmijnen en de P.T.T. wanneer iemand hier solliciteerde. In andere gevallen gingen de inlichtingen naar de burgemeester voor het bewijs van goed zedelijk gedrag. Nergens werd echter bepaald hoe de gegevens moesten worden gehanteerd en meestal kwam in een verklaring elke veroordeling te staan.

Was iemand vermeld in het strafregister dan raakte deze persoon niet los van zijn begane misstap en bleef een eenmaal onherroepelijke veroordeling iemand zijn leven lang achtervolgen. Door de wet op de justitiële documentatie en de verklaringen omtrent het gedrag (wet van 15 augustus 1955, betreffende justitiële documentatie diensten. In werking getreden op 1 januari 1959. Stbl. 395) werd het mogelijk dat iemands strafblad na verloop van een bepaalde termijn verbonden aan het verdachte ten laste gelegde strafbare feit uit het strafregister werd verwijderd. Uit deze strafregisters werden alleen aan burgemeesters, die aan bepaalde richtlijnen verbonden waren, inlichtingen verstrekt. Bovendien bestond voor diegene die een verklaring werd geweigerd, vanaf de invoering van de wet de mogelijkheid in beroep te gaan tegen die weigering. De justitiële documentatiediensten die belast waren met deze werkzaamheden werden ingesteld in 1951. (besluit van 2 februari 1951, houdende instelling van de justitiële documentatiedienst. Stbl. 36). Vanaf de totstandkoming van de wet van 1955 tot de inwerkingtreding daarvan in 1959, werd aan deze dienst het beheer van de strafregisters opgedragen, terwijl ook een algemeen kaartregister werd ingevoerd.

De registratie van gegevens betreffende personen wiens geboorteplaats buiten Nederland of onbekend was, werd geregistreerd door een afdeling van de justitiële documentatie op het Ministerie van Justitie.

Burgerlijke- of civiele zaken

In tegenstelling met de strafprocedure treedt in een civiele procedure de overheid niet op als "wrekende gerechtigheid", maar beslecht in de civiele procedure geschillen tussen op gelijke hoogte staande partijen. De regels voor dit recht vinden we in het Burgerlijk Wetboek, dat op 1 oktober 1838 werd ingevoerd. In de jaren van invoering tot 1950 werd deze op diverse punten gewijzigd. In 1956 werd de wet gewijzigd met betrekking tot de adoptie van minderjarige kinderen. (wet van 26 januari 1956, houdende invoering van de mogelijkheid van adoptie en wijziging, in verband daarmede, van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Burgerlijke rechtsvordering en het Wetboek van Strafrecht. Stbl. 42). Het was tot dit jaar alleen mogelijk kinderen door middel van voogdij aan andere gezinnen toe te voegen. Vanaf de inwerkingtreding van de wet kunnen echtparen die een verzoek aan de rechtbank richten een kind adopteren. De wet schrijft voor dat een verzoek alleen kan worden toegewezen indien de adoptie zowel uit het oogpunt van verbreking van de banden van de ouders als uit dat van de bevestiging van de banden met de adoptanten, in het kennelijk belang van het kind is. In spoedeisende civiele zaken opent de wet (wetboek van burgerlijke rechtsvordering, art. 289) de mogelijkheid op korte termijn een beslissing van de rechter te vragen. Hiertoe dient het Kort Geding, een procedure die gevoerd wordt voor de president van de arrondissementsrechtbank. Een kort geding is slechts toegestaan als aan twee eisen is voldaan namelijk: onverwijlde spoed en het vereist zijn van een onmiddellijke voorziening. Onder de competentie van iedere arrondissementsrechtbank viel ook de controle op notarissen, door de "Kamer van Toezicht", waarvan de president van de rechtbank voorzitter was en de griffier secretaris was. In 1954 kwam de Ruilverkavelingswet 1954. (wet van 3 november 1954, Stbl. 510. Houdende nieuwe bepalingen omtrent de ruilverkaveling). Om tot de herinrichting van een gebied te komen werd onder de tot het gebied behorende eigenaren een stemming gehouden. Nadat het besluit tot ruilverkaveling genomen was, werd door de Gedeputeerde Staten een afschrift van dit besluit gestuurd naar de arrondissementsrechtbank, binnen wiens rechtsgebied het gebied of het grootste deelgebied van de ruilverkaveling zich bevond. Binnen dertig dagen na ontvangst van dit afschrift werd door de rechtbank een rechter-commissaris benoemd, die een exemplaar van alle op de ruilverkaveling betrekking hebbende stukken ontving. Indien een belanghebbende een bezwaar tegen de toekenning van een kavel middels een proces-verbaal inzond, besliste in dit geschil de rechter-commissaris bijgestaan door een griffier van de rechtbank. Bij deze bijeenkomst verschenen naast de belanghebbende, een vertegenwoordiger van de centrale commissie en één of meer leden van de plaatselijke commissie en de aan deze ruilverkaveling toegevoegde landmeter. De verschillende dossiers van deze ruilverkavelingen bestaan uit stukken die betrekking hebben op de benoeming van de rechter-commissaris, de processen-verbaal van de terechtzittingen en het proces-verbaal van de beëindiging van de ruilverkaveling.

Griffie

Aan het hoofd van de administratieve dienst, de griffie van de rechtbank, bestaande uit een civiele- en een strafdeling, stond de door de Kroon benoemde arrondissementsgriffier. Verdere taken van de griffier behalve het aanwezig zijn op terechtzittingen waren het beheer van gelden en het bewaren van de bescheiden gevormd door de organisatie (het archief).

Een onderdeel van de administratieve dienst was het secretariaat, bestaan uit griffiers die notuleerden wat op de zitting gebeurde. De eerder genoemde wet van 1956 betreffende de wijziging van de rechterlijke organisatie stond toe, mede door het geringe aantal juristen, dat deze griffiers ook konden bestaan uit niet-gegradueerden.

Openbaar Ministerie

Artikel 3 e.v. van de wet op de Rechterlijke Organisatie regelt de organisatie en de bevoegdheden van het Openbaar Ministerie. Het is belast met de handhaving van wetten, de vervolging van alle strafbare feiten en de tenuitvoerlegging van alle strafvonnissen

De wet betreffende de wijziging van de rechterlijke organisatie in 1956 (wet van 28 juni 1956, houdende wijziging in de rechterlijke organisatie. Staatsblad 377) hield voor de officieren in dat één officier werd benoemd tot hoofd van het arrondissementsparket en belast was met de leiding van dit onderdeel. Later werd de titel Hoofdofficier voor deze functionaris ingevoerd.

Overzicht van namen van leden van de rechterlijke macht over de periode 1950 - 1959 in het arrondissement Dordrecht

  • Mr. W. J. Hofdijk
  • Mr. C.R.F. van Roggen
  • Mr. J. Bentfort van Valkenburg
  • Jhr. Mr. D.J.P. Hoeufft
  • Mr. A.M. Creutzberg
  • Mr. G. van Itallie
  • Mr. H. van Zeggeren
  • Mr. J.W. van Eek
  • Mr. J.W. Gratama
  • Mr. P.J. Sigmond
  • Mr. K.J. Poll
  • Mr. A. Boon
  • Mr. W.O. de Kat Angelino
  • Mr. H. van Zeggeren
  • Mr. J. van Vollenhoven
  • Mr. H.M.B. ter Haar Romeny
  • Mr. P.S. Noyon
  • Mr. W. van Nieuwenhuysen
  • Mr. J. A. Abbing
  • Mr. H.E. van Opstall
  • Mej. Mr. J.C. Hudig
  • Mr. G.J. van Oostveen
  • Mr. P.L. Waardenburg
  • Mr. L. Salomonson
  • Mr. A.J. Kronenburg
  • Mr. J.E. Visser
  • Mr. J.E. Visser
  • Mr. J.P. van der Meulen
  • Mr. J. van der Vegt
  • Mr. C.D. Boeke
  • Mr. A.J.A. Lobsteijn
  • Mr. J.M. Vlaming Kiebêrt
  • Mr. P.L. Waardenburg
  • Hogendoorn, J.J. (te Dordrecht)
  • Schep, A. (te Oud-Beijerland)
  • Scheepbouwer, J. (te Dordrecht)
  • Leeuwen, P. van (te Gorinchem)
  • Mr. Aalders, G. Ch.
  • Mr. Beels, D.W.
  • Mr. Beernink, W.
  • Mr. Beukenkamp, C.P.
  • Mr. Branbergen-de Niet, Mevr. J.A.S.
  • Mr. Burger, J.A.W.
  • Mr. Bijleveld, W.P.
  • Mr. Dingemans, L.F.
  • Mr. Douw van der Krap, K.K.
  • Mr. Drooge, dr. J. van
  • Mr. Engh-Brandt, mevr. J.C. van der
  • Mr. Henny, D.T.
  • Mr. Henny-van Randwijk, mevr. J.C. van der
  • Mr. Huurman, D.
  • Mr. Jong, A. de
  • Mr. Jonker, P.H.zn
  • Mr. Kat Angelino, W.O. de
  • Mr. Knüppe, B.A.M.
  • Mr. Koppelaar, A.T.
  • Mr. Koster, mej. R.
  • Mr. Langen, dr. Z.J. de
  • Mr. Lynden, G.Th.A. baron van
  • Mr. Marwijk Kooij, B. van
  • Mr. Polder, P.L. van de
  • Mr. Rens, F.G.
  • Mr. Salomonson, L
  • Mr. Sigmond, P.J.
  • Mr. Spronk, W.
  • Mr. Steenhoven, J.G. van der
  • Mr. Tricht jr, G.J.W. van
  • Mr. Velde, D.W.C. van der
  • Mr. Vervoorn, C.
  • Mr. Vonkenberg, E.J.E.G.
  • Mr. K.K. Douw van der Krap
  • Mr. L. Salomonson
  • Mr. E.J.E.G. Vonkenberg
  • Mr. P.J. Sigmond
  • Mr. G. Ch. Aalders
  • Mr. W.O. de Kat Angelino
  • Mr. K.K. Douw van der Krap
  • Mr. L. Salomonson
  • Mr. G. Ch. Aalders
  • Mr. D.W.C. van der Velde
  • Mr. W.O. de Kat Angelino
  • Mr. K.K. Douw van der Krap
  • Mr. G. Ch. Aalders
  • Mr. D.W.C. van der Velde
  • Mr. P.L. van de Polder
  • Mr. L. Salomonson

Geschiedenis van het archiefbeheer

Inhoud en structuur van het archief

Aanwijzingen voor de gebruiker

Verwant materiaal

Bijlagen

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

Comments by visitors

Post new comment
Fields marked with an asterisk sign (*) are obligatory fields
The content of this field is kept private and will not be shown publicly.
  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.
  • Lines and paragraphs break automatically.
  • Allowed HTML tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Converts capital HTML tags to lower case HTML tags e.g. <A> to <a>.
gahetNA is a website of the Society for the Nationaal Archief in cooperation with the Nationaal Archief and Spaarnestad Photo.
Advanced
Search in collections
Search in: