gahetNA in the National Archives

Rechtbank Brielle

3.03.11.01
C. Venema
Nationaal Archief, Den Haag
1988
cc0
This finding aid is written in Dutch.

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

3.03.11.01
Author: C. Venema
Nationaal Archief, Den Haag
1988
CC0

Periode:

1826-1877
merendeel 1838-1877

Omvang:

8,40 meter; 134 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands

Soort archiefmateriaal:

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

Het archief bevat de processen-verbaal, vonnissen en dossiers van de strafzaken, hoofdzakelijk misdrijven. Strafzaken die bij de officier van Jusititie worden aangemeld krijgen een parketnummer, als de zaken voor de rechtbank komen krijgen ze ook een rolnummer. De burgerlijke zaken zijn onderverdeeld naar procesgang in dagvaardingen en rekesten. Van de dagvaardingen zijn er audiëntiebladen, vonnissen en processtukken, van de rekesten zijn er de beschikkingen. Onder de burgerlijke zaken vallen: geldvorderingen boven een bepaald bedrag, maar ook faillissementen, ondertoezichtplaatsingen, echtscheidingen, bezoekregelingen en curatele zaken. De rechtbank bewaart ook diverse akten, zoals de akten van depot, betreffende nalatenschappen, afstand van gemeenschap van goederen en de verkoop van schepen. Het archief bevat tevens huishoudelijke en griffiezaken, zoals vergaderstukken.

Archiefvormers:

  • Arrondissementsrechtbank, Brielle 1838-1877

Archiefvorming

Geschiedenis van de archiefvormer

Het arrondissement Brielle bestond na de reorganisatie van 1838 uit slechts twee kantons, te weten het kanton Brielle, dat gevormd werd door de eilanden Voorne en Putten, en het kanton Sommelsdijk, gevormd door Goeree en Overflakkee. Het kanton Sommelsdijk was ontstaan door samenvoeging van de voormalige kantons Sommelsdijk en Goedereede. Deze samenvoeging was eigenlijk al bewerkstelligd in januari 1835, toen in Goedereede na het overlijden van de vrederechter geen opvolger meer werd benoemd.(

L.C. van der Knoop, De rechtbank van Brielle, 1811-1877, p. 174.

) De start van de arrondissementsrechtbank volgde vrijwel onmerkbaar op het einde van de rechtbank van eersten aanleg, waarvan alle functionarissen op 28 september 1838 door een gedelegeerde van de gouverneur van Zuid-Holland opnieuw werden beëdigd en geïnstalleerd(

Zie inventarisnummer 6

)
. Het personeel bestond tot ongeveer 1860 voornamelijk uit mensen uit de streek zelf, die hun functies vaak zeer lang uitoefenden. Na die tijd werden het meer en meer mensen van buitenaf, die vaak al snel probeerden weer uit Brielle weg te komen.

Wellicht heeft dit verschijnsel te maken met het feit, dat het voortbestaan van het arrondissement Brielle al sinds 1827 uiterst onzeker was(

L.C. van der Knoop, De rechtbank van Brielle, 1811-1877, pp. 181-183.

). De concept-wet R.O. van dat jaar bepaalde namelijk de opheffing van de rechtbank. Het college van Burgemeester en Wethouders van Brielle heeft steeds sterk geageerd tegen de dreigende opheffing; in het gemeentearchief ter plaatse is een dikke omslag te vinden, bevattende 'Adressen tot behoud der Arrondissementsrechtbank'(

Gemeentearchief Brielle, lade 65, nr. 7.

)
. In 1827 werd reeds geprotesteerd tegen de concept-wet R.O., in augustus 1843 werd de Tweede Kamer aangeschreven over een nieuwe ontwerp-wet, in oktober 1851 ging een soortgelijk geschrift naar de procureur-generaal bij het Provinciaal Gerechtshof, waarna de Tweede Kamer in oktober 1862, februari 1863 en april 1876 nog een aantal adressen mocht ontvangen. Bij het adres van 1863 werd, daar men in Brielle geen hoge dunk had van de aardrijkskundige kennis in Den Haag, een kaartje gevoegd, waarop de reisroute van Goeree-Overflakkee naar de nieuw voorgestelde arrondissementshoofdplaats Dordrecht was aangegeven. Ook de Oude en de Nieuwe Maas, rivieren op de route Voorne-Putten naar Rotterdam, staan er duidelijk op. Het is niet verwonderlijk, dat op de verbindingen, die de reizen kostbaar, lastig, langdurig en gevaarlijk maakten en die bij ijsgang het bereiken van Rotterdam of Dordrecht onmogelijk maakten, de meeste nadruk werd gelegd. Ook economische motieven lagen ten grondslag aan de strijd om behoud van de rechtbank en zelfs de goede naam en het historisch belang van Brielle (1 april 1572!) werden in vrijwel alle adressen vermeld.

Het mocht allemaal niet baten; bij de wet van 9 april 1877, Staatsblad 76, werd de arrondissementsrechtbank te Brielle opgeheven en op 11 mei werd de laatste zitting gehouden. Met ingang van 15 mei 1877 behoorden de kantons Brielle en Sommelsdijk tot het arrondissement Rotterdam.

De vier boven lokalen in het raadhuis te Brielle, in het jaar 1838 voor enige duizenden guldens uit de gemeentekas verbouwd(

Zie adres 1876, gemeentearchief Brielle, lade 65, nr. 7.

) en ingericht als gehoor- of audiëntiezaal, parket, griffie en getuigenkamer, hadden kennelijk goed voldaan als onderkomen; al snel nadat de arrondissementsrechtbank was opgeheven werden ze - op 25 augustus 1877 - aan het kantongerecht verhuurd(

J. Engelaan, Inventaris van het archief van het kantongerecht te Brielle, 1878-1920, p. 26.

)
.

Lijst van gemeenten in het arrondissement Brielle

Deze lijst is volgens de wet van 22 december 1828, Staatsblad nr. 74, in werking getreden per 1 oktober 1838

De spelling der plaatsnamen is letterlijk overgenomen uit het Staatsblad.

KANTON BRIELLE
  • Brielle
  • Oostvoorn, Rugge en Oosterland
  • Oud en Nieuw Kleiburg
  • Hellevoetsluis
  • Oude en Nieuwe Struiten
  • Abbenbroek
  • Zwartewaal
  • Vierpolders of het Nieuwland
  • Rokkanje, Strijpe, Lodderland, Stuif-Akker, St. Anna-polders en het Schapengors
  • Naters en St. Pancrasgors
  • Nieuw Hellevoet en de Quack
  • Nieuwenhoorn en Nieuwegote
  • Oudenhoorn
  • Zuidland en Velgersdijk
  • Heenvliet en Koolwijkspolder
  • Geervliet
  • Biert en Stompaard
  • Schuddebeurs en Simonshaven
  • Spijkenisse en Braband
  • Hekelingen en Vriesland
KANTON SOMMELSDIJK
  • Sommelsdijk en Kraaijesteijn
  • Middelharnis
  • Stad aan 't Haringvliet
  • Den Bommel
  • Dirksland
  • Melissant, Noorder-Schorren en Wellestrijpe
  • Onwaard, Oud- en Nieuw-Kraijerspolder en Kraaijenisse
  • Ooltgensplaat
  • Oude-Tonge
  • Nieuwe-Tonge en Klinkerland
  • Oud- en Nieuw Herkinge
  • Roxenisse
  • Goedereede
  • Ouddorp, Oudeland, Oude-Nieuwland,en West-Nieuwland, Oost- en Westdijk
  • Stellendam

Geschiedenis van het archiefbeheer

Inhoud en structuur van het archief

Aanwijzingen voor de gebruiker

Verwant materiaal

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

Comments by visitors

Post new comment
Fields marked with an asterisk sign (*) are obligatory fields
The content of this field is kept private and will not be shown publicly.
  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.
  • Lines and paragraphs break automatically.
  • Allowed HTML tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Converts capital HTML tags to lower case HTML tags e.g. <A> to <a>.
gahetNA is a website of the Society for the Nationaal Archief in cooperation with the Nationaal Archief and Spaarnestad Photo.
Advanced
Search in collections
Search in: