gahetNA in the National Archives

Maanen, van

2.21.114
H.T. Colenbrander, W. Moll, H.A.J. van Schie
Nationaal Archief, Den Haag
1900
cc0
This finding aid is written in Dutch.

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

2.21.114
Author: H.T. Colenbrander, W. Moll, H.A.J. van Schie
Nationaal Archief, Den Haag
1900
CC0

Periode:

1717-1867

Omvang:

11,70 meter; 473 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands. Een deel der stukken uit de periode 1815-1830 is in het Frans.

Soort archiefmateriaal:

Normale geschreven en gedrukte teksten, geen bijzondere documenten.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

Het archief bevat hoofdzakelijk stukken van Cornelis Felix van Maanen en zijn zoon Guillaume Adrien Gérard van Maanen, alsmede een kleine hoeveelheid stukken van enkele familieleden. Het merendeel der stukken betreft de voorbereiding van de Nederlandse wetboeken. Voorts stukken betreffende de verhouding met de Rooms-Katholieke kerk, beperking van de persvrijheid, de afscheiding van België, en de herziening van de Grondwetten (1814, 1815 en 1840).Tenslotte is er nog een kleine handschriften- en autografenverzameling.

Archiefvormers:

  • Maanen, Cornelis Felix van (1769-1846)
  • Maanen, Guillaume Adrien Gérard van (1801-1871)
  • Maanen, Johannes van (1738-1795)
  • Meersch, Guilliam van der (1732-1809)
  • Meersch, Johan Frans van der (1776-1827)
  • Meersch, Maria Theodora van der (1771-1855)
  • Craght, Martinus van der (1679-1765)
  • Limborch, Frans van (1730-1807)

Archiefvorming

Geschiedenis van het archiefbeheer

De archiefbescheiden van Cornelis Felix van Maanen en van zijn familieden zijn door hem bewaard en door vererving bij zijn zoon Guillaume Adrien Gérard en kleinzoon Cornelis Felix Theodoor terecht gekomen. De handschriftenverzameling, oorspronkelijk van Frans van Limborch, is via vererving langs de familielijn Van der Craght en Van der Meersch in het bezit van Cornelis Felix gekomen. Deze handschriftenverzameling is in 1862 door Martinus Nijhoff in Den Haag geveild. Kleine delen van het eigenlijke archief van Cornelis Felix van Maanen zijn verkocht of geschonken aan derden. Na het overlijden van Cornelis Felix Theodoor hebben zijn erfgenamen in 1900 het grootste deel van het archief verkocht.

De verwerving van het archief

In december 1862 zijn ter veiling bij Martinus Nijhoff in Den Haag uit de collectie Van Limborch stukken aangekocht, welke aanvankelijk als "Handschriften Van Maanen" zijn beheerd. In de loop der jaren zijn deze stukken, zoals toen gebruikelijk, verdeeld over verschillende archieven en collecties, waaronder die der Aanwinsten (1.11.01.01) en Handschriften (3.22.01.01). Deze eerste "collectie Van Maanen" bestaat dus niet meer. De collectie bevatte overigens geen stukken die van Van Maanen zelf afkomstig waren.

In 1886 werd een kleine verzameling stukken geschonken door mr. C.F.Th. van Maanen, onder beding dat hiervan geen melding zou worden gemaakt. In het jaarverslag noch in de correspondentie van het Rijksarchief is deze aanwinst vermeld. In de aanwinstenlijst staan deze stukken geregistreerd als 1886 A 9 a-m. Later zijn de beschreven onder de inventarisnummers 1-15 van "Aanwinst 1886". Voorts is in 1895 nog een hoeveelheid stukken verworven, welke aan deze collectie zijn toegevoegd onder de inventarisnummers 16-21. De rechtstitel en herkomst van dit materiaal kon niet achterhaald worden. In de aanwinstenlijst is het geregistreerd als 1895 LXXII nos. 1-6. Tenslotte is in 1947 onder inventarisnummer 22 nog een afschrift van een memorie over de Hollandse archieven in 1811 toegevoegd. In de huidige archiefinventaris zijn de stukken, behoudens de laatste, te vinden onder de inventarisnummers 384-404.

Een volgende deel van het archief werd in 1895 verworven van mr. P.J. Pijnappels en geregistreerd en beschreven als "Aanwinst 1895 LXI" nrs. 1-35. De rechtstitel van dit materiaal is niet in de aanwinstenlijst, noch in de correspondentie vermeld. Deze stukken zijn in de huidige inventaris beschreven onder de inventarisnummers 405-439.

Het grootste en belangrijkste deel van het archief van Van Maanen is in 1900 verworven. De boekhandelaren W.P. van Stockum & Zoon te 's-Gravenhage hadden dit archief ter veiling aangeboden. Het gelukte de algemene rijksarchivaris, daartoe in staat gesteld door een aanzienlijk buitengewoon crediet van het ministerie, de staatkundige papieren van Van Maanen, welke in het eerste deel van de gedrukte veilingcatalogus beschreven waren, in hun geheel ondershands aan te kopen. Van het tweede gedeelte werden voorts op de gewone veiling slechts die nummers aangekocht welke van belang schenen. In de huidige archiefinventaris zijn deze stukken beschreven onder de inventarisnummers 1-316.

In april 1915 kon een volgende deel van het archief van Van Maanen worden verworven, en wel vele stukken van C.F. en G.A.G. van Maanen, betrekking hebbend op de codificatie van ons recht. Dit materiaal was indertijd door mr. C.F.Th. van Maanen, advocaat-generaal bij de Hoge Raad ten geschenke gegeven aan mr. C.L. Kooiman, advocaat en procureur te Utrecht. Nadat deze was overleden, zijn deze stukken door het Rijk van de weduwe Kooiman aangekocht. De stukken zijn thans in deze archiefinventaris onder de inventarisnummers 317-383 beschreven.

Bij de in 1920 van de Hoge Raad der Nederlanden overgenomen archieven van het Keizerlijk Gerechtshof en het Hooggerechtshof der Nederlanden bevond zich een grote verzameling gedrukte kamerstukken. Deze drukwerken had Van Maanen als minister toegezonden gekregen ter voorbereiding van zijn optreden in de Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal. Met deze gedrukte stukken was een kleine hoeveelheid eigenhandige aantekeningen en teksten van Van Maanen vermengd geraakt. In 1936 werd een laatste bestanddeel verworven door schenking en aan dit gedeelte van het archief toegevoegd. Slechts een klein gedeelte van dit archiefdeel is in de huidige inventaris beschreven, en wel onder de inventarisnummers 440-472.

Het archiefblok bevat archiefstukken onder verschillende rechtstitels verworven.

Inhoud en structuur van het archief

Aanwijzingen voor de gebruiker

Verwant materiaal

Bijlagen

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

  • Cornelis Felix van Maanen, geboren te 's-Gravenhage 9 september 1769, overleden te 's-Gravenhage 14 februari 1849, was een zoon van Johannes van Maanen en Maria van Overzee. Hij was in 1798 gehuwd met Maria Theodora van der Meersch (1771-1855).

    Na in 1793 zijn rechtenstudie in Leiden voltooid te hebben, vestigde hij zich in Den Haag als advocaat. Direct na de Franse inval werd hij in februari 1795 secretaris van de de privisionele municipaliteit van 's-Gravenhage. In april 1795 werd hij benoemd tot tweede of adjunct-advocaat-fiscaal en -procureur-generaal bij het Hof van Holland en Zeeland, vanaf 1803 bij het Departementaal Gerechtshof van Holland. In deze functie voerde hij enkele politieke processen tegen leden van het vorige stadhouderlijke regiem (Repelaer van Driel) en tegen de leden van het radicale Uitvoerend Bewind (Van Langen).

    Koning Lodewijk Napoleon benoemde Van Maanen per 10 december 1807 tot minister van Justitie en Politie, en ontsloeg hem als zodanig op 11 april 1809, na een meningsverschil. In 1810 was hij lid van de "Conseil pour les affaires de Hollande" te Parijs, een adviescommissie voor de Franse regering, ter voorbereiding van de inlijving van het Koninkrijk Holland bij Frankrijk.

    Op 30 oktober 1810 werd Van Maanen benoemd tot eerste president van het Keizerlijk Gerechtshof in Den Haag, belast met de rechterlijke organisatie der Hollandsche departementen. Deze functie behield hij na het vertrek der Fransen: op 1 december 1813 werd hij eerste president van het Hooggerechtshof der Vereenigde Nederlanden.

    Hij was in 1813-1814 lid der commissie tot het ontwerpen van een grondwet.voor de Vereenigde Nederlanden en in 1815 van de commissie tot herziening der grondwet.

    Op 16 september 1815 werd Van Maanen tot minister van Justitie benoemd, welke functie hij,bijna 27 jaar zou vervullen.

    Van Maanen was een trouwe dienaar van de Koning. Hij probeerde in de zuidelijke provincies het koninklijk gezag te handhaven tegen katholieke en liberale eischen. Vooral door zijn strenge drukpersvervolgingen haalde hij zich het ongenoegen der Belgen op de halsDaarnaast werkte hij aan de herziening der Nederlandsche wetboeken, alsmede aan de nieuwe rechterlijke organisatie, welke pas in 1838 zou worden ingevoerd.

    Kort na het uitbreken van de Belgische opstand op 25 augustus 1830 werd hij, als impopulair minister op 3 september ontslagen. Maar een maand later, op 5 oktober 1830 werd hij weer als minister van Justitie benoemd en bleef sindsdien een der voornaamste raadgevers van Willem I. Hij steunde de Koning in zijn verzet tegen de Belgische eisen en die der Londense conferentie. Als conservatief kon hij slechts met moeite uitvoering geven aan de Grondwettelijke bepalingen van 1840 over de ministeriële verantwoordelijkheid.

    Op 1 april 1842 werd hij eervol ontslagen en verkreeg hij de rang van minister van Staat.

  • Maria Theodora van der Meersch, geboren 5 september 1771 te 's-Gravenhage en overleden 8 april 1855 te 's-Gravenhage, was de echtgenote van C.F. van Maanen.

  • Johannes van Maanen, overleden 24 februari 1795, was advocaat, later raadsheer in het Hof van Holland, en vader van C. F. van Maanen. Hij was gehuwd met Maria van Overzee.

  • Guilliam van der Meersch, geboren 18 maart 1732 te Amersfoort en overleden 18 april 1809 te 's-Gravenhage, was advocaat, later advocaat-fiscaal en procureur-generaal bij het Hof van Holland (1795-1802) en bij het Departementaal Gerechtshof van Holland (1803-1808), en schoonvader van C.F. van Maanen.

  • Johan Frans van der Meersch, geboren 27 oktober 1776 te 's-Gravenhage, overleden 5 juli 1827 te 's-Gravenhage, was zwager van C.F. van Maanen.

    Hij studeerde rechten te Leiden. Hij was aanvankelijk advocaat te 's-Gravenhage, werd na 1799 advocaat voor de fiscaals over de middelen te water en over de middelen te lande. In 1814 werd hij landsadvocaat aangesteld. In 1823 werd hij raadsheer in het Hooggerechtshof te 's-Gravenhage.

  • Guillaume Adrien Gérard van Maanen, geboren te 's-Gravenhage 5 maart 1801, overleden te 's-Gravenhage 25 november 1871, was zoon van C.F. van Maanen. Hij was in 1827 gehuwd met Wilhelmina Johanna Bakker (1805-1885).

    Hij studeerde rechten te Utrecht. Hij was aanvankelijk enkele jaren advocaat te 's-Gravenhage en werd in 1826 rijksadvocaat en substituut-officier bij de rechtbank van eerste aanleg te Groningen. Op 27 juli 1833 werd hij benoemd tot advocaat-generaal bij het Hooggerechtshof te 's Gravenhage, en sinds mei 1838 bij de Hoge Raad der Nederlanden. Kort na zijn plaatsing te 's-Gravenhage werd hij benoemd tot secretaris van de commissie van redactie eener nieuwe wetgeving en in 1841 bovendien tot secretaris van de commissie tot herziening van het strafrecht en de rechtspleging der land- en zeemacht. In 1846 verkreeg hij ontslag als secretaris. Van 1845 tot 1871 was hij procureur-generaal bij de Hoge Raad.

  • Frans van Limborch, geboren 11 juni 1679 te 's-Gravenhage, overleden op 20 september 1765 te 's-Gravenhage, was advocaat-fiscaal der domeinen van Holland. Hij liet een belangrijke verzameling van handschriften na.

    Zie ook het archief 3.20.28 Van Limborch/Van der Craght.

  • Martinus van der Craght, geboren 10 oktober 1730, overleden 15 januari 1807, was sinds 1765 advocaat-fiscaal der domeinen van Holland. Hij was een kleinzoon van Frans van Limborch.

    Zie ook het archief 3.20.28 Van Limborch/Van der Craght.

Comments by visitors

Post new comment
Fields marked with an asterisk sign (*) are obligatory fields
The content of this field is kept private and will not be shown publicly.
  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.
  • Lines and paragraphs break automatically.
  • Allowed HTML tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Converts capital HTML tags to lower case HTML tags e.g. <A> to <a>.
CAPTCHA
This question is for testing whether you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
gahetNA is a website of the Society for the Nationaal Archief in cooperation with the Nationaal Archief and Spaarnestad Photo.
Advanced
Search in collections
Search in: