gahetNA in the National Archives

Commissariaat Indische Zaken

2.10.49
Centrale Archief Selectiedienst
Nationaal Archief, Den Haag
2002
cc0
This finding aid is written in Dutch.

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

2.10.49
Author: Centrale Archief Selectiedienst
Nationaal Archief, Den Haag
2002
CC0

Periode:

1880-1950
merendeel 1927-1949

Omvang:

193,60 meter; 2964 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

De stukken zijn in het Nederlands, behoudens de correspondentie met buitenlandse instanties en personen, zoals leveranciers, gezanten en consuls van derde landen, alsook de documenten van internationale organisaties. Deze is Engels- of Franstalig.

Soort archiefmateriaal:

Normale geschreven, getypte en gedrukte documenten, geen bijzondere handschriften.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

Het archief bevat de stukken van betreffende de aanschaffing van militaire en civiele goederen voor Nederlands-Indië, Suriname en Curaçao, de personeelsvoorziening van het Binnenlands Bestuur en het onderwijs in Nederlands-Indië, het militaire personeel (Koloniale Reserve en KNIL), de zorg voor oorlogsslachtoffers en repatrianten en de Indische comptabiliteit.

Archiefvormers:

  • Commissariaat voor Indische Zaken, 1927-1948
  • Commissariaat voor Indonesische Zaken, 1948-1949
  • Commissariaat voor Surinaamse Zaken, 1949-1960
  • Technisch Bureau van het Ministerie van Overzeese Gebiedsdelen, 1945-1949

Archiefvorming

Geschiedenis van de archiefvormer

In de nieuwe wet op de Staatsinrichting van Nederlands-Indië van 1925 was een grotere autonomie voorzien voor de Indische regering. Deze staatsregeling bevatte echter geen voorschriften, die vooruitliepen op de oprichting van een eigen orgaan van de Nederlands-Indische regering voor de behandeling van bestuursaangelegenheden in Nederland. De secretaris-generaal van het Ministerie van Koloniën stelde in een kabinetsnota:

"Wel kan gezegd worden, dat de totstandkoming van een dergelijk orgaan geheel in de lijn der staatsregeling zou liggen, dat het vorm zou geven aan de door de nieuwe wetgeving o.m. beoogde zelfstandige behandeling door Indië van zaken van specifiek Indisch belang en zoowel in Indië als hier te lande duidelijker zou doen uitkomen op welk terrein men de belangrijke regeeringskwesties, die in de eerste plaats de aandacht van het opperbestuur, van den minister en de Staten-Generaal vragen, niet meer zoeken moet".

Als gevolg hiervan werden de taken van de afdelingen van het ministerie belast met de behandeling van zaken van de indische dienst ondergebracht bij het per 16 mei 1927 opgerichte Commissariaat voor Indische Zaken (CIZ), dat onder leiding kwam te staan van de Gecommitteerde voor Indische Zaken.(

Zie de besluiten van 17 februari 1927 no. 38 en 4 mei 1927 no. 78; Algemeen Rijksarchief, Tweede Afdeling, archief Ministerie van Koloniën, A-dossier 3845, map 1 en 2. In dit A-dossier zijn tevens de verdere besluiten inzake organisatiewijzigingen opgenomen tot en met 1940

) Formeel ressorteerde het CIZ onder de direkte bevelen van de minister. Het CIZ kreeg als agentschap van het Nederlands-Indisch gouvernement in Nederland tot taak alle bestuurlijke aangelegenheden van de Indische dienst hier te lande te behandelen. Om redenen van efficiency werden hierbij ook soortgelijke taken van de Surinaamse en Antilliaanse dienst gevoegd.(

Met name betrof het de personele aangelegenheden betreffende de landmacht en de aanschaffing en uitzending van goederen voor de dienst.

)
Alle comptabele handelingen bleven echter voorbehouden aan de Derde Afdeling van het ministerie, die hiermee het beheer over de kas hield.(

Het betrof: uitvoering en verantwoording van de begroting van Nederlands-Indië voor wat betreft de uitgaven in Nederland; rekening met het Indisch bestuur; betaalbaarstelling van delegaties, pensioenen, gagementen, verlofsbezoldigingen, riddersoldijen, wachtgelden, onderstanden en andere tegemoetkomingen; invordering van belastingen en andere schulden aan het land; kortingen op rechterlijk bevel. Voor de beschikkingen inzake comptabele kwesties van CIZ gebruikte de Derde Afdeling het blauwe CIZ minuut-papier en werden de afdoeningen afgedaan in het CIZ-verbaal. Comptabele zaken t.a.v. Suriname en Curaçao vielen niet onder CIZ.

)

De volgende taken van afdelingen, bureau's en diensten van het Ministerie werden vanaf 16 mei 1927 overgeheveld werden naar het CIZ:

  • Achtste Afdeling (Personele Zaken, Militaire Dienst);
  • Zaken van personele aard, het ontwerpen en de herziening, de uitvoering en toepassing van de regelingen (voor zover niet de beginselen rakende) betreffende het koloniaal militaire personeel, en het voor de militaire dienst in Nederlands-Indië, Suriname en Curaçao bestemde personeel. Het algemeen beheer van de Koloniale Reserve.
  • Negende Afdeling (Personele Zaken, Burgerlijke Dienst);
  • Zaken betreffende de opleiding en uitzending van het personeel voor de Nederlands-Indische burgerlijke dienst. Zaken betreffende verloven, pensioenen en overtochten van de Nederlands-Indische ambtenaren en hun gezin.
  • Twaalfde Afdeling (Aanschaffing en uitzending landsgoederen);
  • Algemene zaken betreffende de aanschaffing en verzending van benodigdheden voor de burgerlijke en militaire dienst in Nederlands-Indië, Suriname en Curaçao. Behandeling van aangelegenheden betreffende de aanschaffing van schoolbehoeften, post- en zegelwaarden, geneesmiddelen, boeken en periodieken in samenwerking met het Technisch Bureau en het Koloniaal Etablissement.
  • Technisch Bureau;
  • Aanschaffing keuring en verscheping van ijzerwerken zoals bruggen, overkappingen, kranen, wissels, draaischijven, rollend materieel voor de spoor- en tramwegen, machinerieën, baggerwerktuigen, telegraaf- en telefoonmateriaal, etc., alsmede ijzer, koper en staal voor de burgerlijke en militaire dienst in Nederlands-Indië, Suriname en Curaçao.
  • Inlichtingsbureau voor den Indischen Dienst;
  • Het verstrekken van inlichtingen ten behoeve van de personeelsvoorziening voor de Indische dienst en het opwekken van belangstelling voor en verbreiding van kennis omtrent Nederlands-Indië.
  • Bureau van den Raadsman voor Studerenden;
  • Toezicht op onder het genot van toelage studerenden in Nederland voor de Indische dienst en het geven van raad en bijstand aan tijdelijk hier te lande vertoevende Nederlandse onderdanen en andere personen van Indische afkomst, die daaraan behoefte hebben.
  • Geneeskundige Raad van het Departement van Koloniën;
  • Geneeskundig onderzoek van aan de dienst in Nederlands-Indië, Suriname of Curaçao verbonden of daarvoor bestemd personeel.
  • Gecommitteerde in Nederland van het Veiligheidstoezicht in Nederlands-Indië;
  • Belast met de beoordeling van ter goedkeuring aangeboden tekeningen van voor Nederlands-Indië bestemde stoomketels en alle daarmee samenhangende werkzaamheden.
  • Koloniaal Etablissement in Amsterdam;
  • Aanschaf, keuren, verpakken en verzenden van tal van goederen bestemd voor de burgerlijke en militaire dienst in Nederlands-Indië, Suriname en Curaçao.

Het beheer van de Koloniale Reserve in Nijmegen werd in 1927 eveneens overgedragen aan het commissariaat. Richtlijnen voor het beheer waren opgenomen in de "Regeling betreffende de Koloniale Reserve".(

Vastgesteld bij koninklijk besluit van 3 augustus 1921.

) Het korps was een in Nederland gedetacheerd onderdeel van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL). De taak bestond uit: verzorging de koloniale militaire werving; de verpleging en oefening van de wegens ziekte of langdurig verblijf uit de koloniën teruggekeerde onderofficieren en minderen; de eerste opleiding van infanteristen voor de koloniale militaire dienst, die voor direkte uitzending niet geschikt zijn bevonden. Het korps bestond uit de staf, het kaderinstituut, het subsistentenkader en personeel van de administratie en geneeskundige dienst. Bij het korps behoorde een hospitaal, een kleding- en uitrustingsmagazijn en een werkwinkel.

Over de periode 1927-1949 kende het commissariaat een organieke indeling op basis van de taken die zij in 1927 toebedeeld hadden gekregen van het ministerie.(

Overzichten van de organisatie 1927-1945 en 1945-1949, zie de bijlagen 1 en 2.

) In het takenpakket zouden zich slechts geringe wijzigingen voordoen. Vanaf 1935 bestaat er gedurende twee jaar de afdeling D belast met de behandeling van economische aangelegenheden in verband met de economische crisis, die in oktober 1937 weer bij het ministerie wordt getrokken.

De onder het CIZ ressorterende Geneeskundige Raad en verdere bureau's en diensten brachten hun adviezen en verslagen uit aan de afdelingen, die voor de afdoening zorg droegen.

Na de oorlog komen er met name taken bij ten aanzien van de oorlogsongevallenregeling, de repatriëring en de Nederlands-Indische deviezenpositie, die toebedeeld worden aan de in 1945 herziene organisatie. Vooruitlopend op de wijziging in de staatkundige verhoudingen tot Indonesië zijn de taken ten aanzien van Suriname in februari 1949 in een "afdeling" Commissariaat voor Surinaamse Zaken ondergebracht. Blijkens een aantekening in de kabinetsagenda van het Ministerie van Overzeese Gebiedsdelen hebben er ook nog plannen bestaan een "Commissariaat voor Nederlandse Antillen Zaken" op te richten. Hiervan is echter niets gekomen.

In verband met de overdracht van de souvereiniteit aan Indonesië werd het CIZ per ultimo december 1949 opgeheven. De taken ten aanzien van de West kwamen weer onder het beheer van het ministerie. De overblijvende taken gingen over naar het Hoge Commissariaat van Indonesië in Den Haag.(

In een nota van het Ministerie van Buitenlandse Zaken van 11 november 1949 aan de Ministerraad wordt gesteld, dat het CIZ ter beschikking zal komen van het Hoge Commissariaat van Indonesië in Den Haag "...teneinde dit naar eigen inzicht te benutten bij de opbouw [...] dan wel af te wikkelen en te liquideren. Dit zeer belangrijke onderdeel van de formatie van het tegenwoordige Departement van Overzeese Gebiedsdelen zal dus automatisch per 1 januari a.s. uit dit ambtelijk verband worden gelicht". ARA-II, archief MINOG, dossier 3845, map 2.

)

Overzicht van de organisatie, 1927-1945
  • Afdeling A
    • Algemene zaken; postbehandeling; verantwoording van de verkoop van Indische landsprodukten in Nederland; handelsvoorlichting; verspreiding regeringspublicaties
  • Afdeling B
    • Uitvoering van regelingen voor burgerlijk personeel in Europa vertoevend en uitzendingen
      • Eerste Bureau: opleiding en uitzending
      • Tweede Bureau: verloven, pensioenen en overtochten
  • Afdeling C
    • Uitvoering van regelingen voor militair personeel in Europa vertoevend en uitzendingen; beheer van de Koloniale Reserve
  • Afdeling D (

    De taken gaan per 1935 over naar Afdeling A.

    )
    (1927-1935)
    • Algemene zaken betreffende de aanschaf en verzending van burgerlijke en militaire benodigdheden (schoolbehoeften, postwaarden, geneesmiddelen, boeken)
  • Afdeling D (

    Opgericht bij beschikking 25 april 1935 nr 6. De taken gaan per 18 oktober 1937 naar de nieuw opgerichte Achtste Afdeling (Welvaartszaken) van het ministerie; beschikking 16 oktober 1937 nr 4. Zie archief Min.Kol, A-dossier 3845 map 2.

    )
    (1935-1937)
    • Crisiszaken: contingenteringen, cultuurrestricties; economische samenwerking Ned.-Indië; documentatie en statistiek
  • Afdeling E
    • Technisch Bureau: aanschaffing, keuring en verscheping van velerlei technisch materieel
  • Afdeling F
    • Koloniaal Etablissement in Amsterdam: aanschaffing, keuring en verzending van levensmiddelen, oliën en vetten, kramerijen etc. Opslag van mijnbouw- en landsprodukten
  • Afdeling G
    • Aanschaf, keuring en verzending van oorlogsmaterieel
  • Bureau voor toezicht op Studerenden
    • Bureau van de raadsman belast met het toezicht op studenten uit Nederlands-Indië
  • Inlichtingenbureau voor de Indische Dienst (

    Van 1927-1931, daarna opgegegaan in Afdeling B, Eerste Bureau.

    )
    (1927-1931)
    • Inlichtingen i.v.m. de personeelsvoorziening van Indië; voorlichting aan het publiek
  • Bureau voor het Veiligheidstoezicht
    • Keuring van stoomketels; uitvoering wettelijke regelingen inzake het veiligheidstoezicht
  • Geneeskundige Raad van het Departement van Koloniën
    • Geneeskundige onderzoek van in Nederland verblijvend of uit te zenden personeel
  • Bureau voor de Weeskamerdienst
    • Vertegenwoordiging van de Indische Weeskamers
  • Bureau voor de Belastingdienst (1933)
    • Vertegenwoordiging van de Indische belastingdienst
Overzicht van de organisatie, 1945-1949
  • Afdeling A (

    Zie besluit van 29 augustus 1945 no. 14; ARA-II, archief Ministerie van Overzeese Gebiedsdelen, dossier 3845, map 1.

    )
    • Algemene zaken
  • Afdeling B
    • Personele zaken, burgerlijke dienst; alsmede de taken van het Departement van Sociale Zaken
      • Eerste Bureau: opleiding en uitzending
      • Tweede Bureau: verloven en pensioenen; positieregeling Indische geëvacueerden
      • Derde Bureau: sociale zaken
      • Bureau PIG (1948): bureau voor de positieregeling van indische geëvacueerden
      • Bureau ICO (1948): bureau Indische Commissie Oorlogsongevallenregeling
  • Afdeling C (

    Per 1947 alleen de militaire personele zaken, de militaire materiële taken gaan over naar Afdeling G.

    )
    • Militaire zaken
      • Eerste Bureau: personele zaken
      • Tweede Bureau: intendance
      • Derde Bureau: aanschaf, keuring en verzending van oorlogsmaterieel
  • Afdeling D
    • Economische zaken
  • Afdeling E (

    Taken gaan per 1947 geheel over naar Afdeling K; besluit 6 januari 1947 no. 2 Kabinet.

    )
    (1946-1947)
    • Civiele aanschaffingen
      • Eerste Bureau: Technisch Bureau
      • Tweede Bureau: Koloniaal, later Indisch Etablissement
  • Afdeling E (1947)
    • Zaken van het Indische Departement van Financiën en het Nederlands-Indische Deviezeninstituut
  • Afdeling F
    • Comptabiliteit; beheer van de begroting van Indië; rekening met het Indisch bestuur en met de landsbedrijven
  • Afdeling G (

    Bij besluit van 5 februari 1946 no. 6 Kabinet werd de Afdeling G (Financiële Controle) ingesteld, belast met de werkzaamheden van de art. 54, 55 en 55a van de Indische Compatabiliteitswet. Tevens werd een tijdelijke Afdeling Repatriëringsdienst ingesteld, belast met het transport en verzorging van repatrianten uit Indië. Bij besluit van 12 september 1946 no. 1 Kabinet werd Afdeling G (Militaire Aanschaffingen) ingevoegd en de bestaande Afdeling G werd Afdeling H. De taak tot werving en uitzending van personeel voor de Indische dienst, voordien een taak van Sectie XV van het Militair Gezag, kwam op basis van het laatstgenoemde besluit terug bij CIZ. ARA-II, archief MINOG, dossier 3845, map 1.

    )
    • Militaire aanschaffingen
  • Afdeling H
    • Uitvoering Indische comptabiliteitswet
  • Afdeling K (1947)
    • Zaken behorend tot de taken van het Indische Departementen van Verkeer en Waterstaat en van Energie en Mijnwezen en van Onderwijs; hieronder het Technisch Bureau en het Indisch Etablissement
  • Commissariaat voor Surinaamse Zaken
    • Vooruitlopend op de wijzigingen in de staatkundige verhoudingen tot Indonesië zijn taken ten aanzien van Suriname in februari 1949 afgesplitst.
  • Bureau voor Toezicht op Studerenden
    • Toezicht op studenten uit Indië
  • Bureau voor de Belastingdienst
    • Vertegenwoordiging van de Indische belastingdienst
  • Bureau voor de Weeskamerdienst
    • Vertegenwoordiging van de Indische Weeskamers
  • Geneeskundige Raad van het Ministerie van Overzeese Gebiedsdelen
    • Geneeskundige onderzoek van in Nederland verblijvend of uit te zenden personeel
  • Bureau van de NEFIS-officer (1947)
    • Inlichtingenwerkzaamheden
  • Gedurende korte tijd hebben ook tijdelijke afdelingen bestaan:
    • Afdeling Repatriëringsdienst (1946)
    • Afdeling Publiek Contact (1947)
    • Afdeling Marshall Plan (1949)

Geschiedenis van het archiefbeheer

Inhoud en structuur van het archief

Aanwijzingen voor de gebruiker

Verwant materiaal

Bijlagen

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

Comments by visitors

Post new comment
Fields marked with an asterisk sign (*) are obligatory fields
The content of this field is kept private and will not be shown publicly.
  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.
  • Lines and paragraphs break automatically.
  • Allowed HTML tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Converts capital HTML tags to lower case HTML tags e.g. <A> to <a>.
gahetNA is a website of the Society for the Nationaal Archief in cooperation with the Nationaal Archief and Spaarnestad Photo.
Advanced
Search in collections
Search in: