gahetNA in the National Archives

Achtergrond

Over deze database

De database Gereformeerden 1688-1792 bevat informatie die tegenwoordig door de overheid, door middel van de Burgerlijke Stand, wordt bijgehouden: geboorte, huwelijk en overlijden van individuele burgers.

Zoals de naam aangeeft, betreffen de gegevens - overigens niet uitsluitend! - het calvinistische deel van de koloniale bevolking. De Surinaamse calvinisten behoorden voor het merendeel tot wat in de 17e en 18e eeuw de 'Nederduits Hervormde' of 'Nederduits Gereformeerde' kerk heette. Hoewel in die tijd de woorden gereformeerd en hervormd dus door elkaar werden gebruikt, worden de Nederlandse calvinisten van vóór de 19e-eeuwse kerkscheuringen in het huidige spraakgebruik gewoonlijk kortweg 'hervormden' genoemd.

Toch is hier niet gekozen voor de naam 'Database Hervormden'. Voor een belangrijk deel bestond de calvinistische gemeenschap in Suriname in de 18e eeuw namelijk uit Franstaligen. In Nederland stichtten deze om hun geloof uit Frankrijk uitgewekenen, en hun afstammelingen in tal van plaatsen een eigen 'Waalse kerk'. In Suriname stichtten de Franse calvinisten echter geen aparte gemeente. Zij vormden één geheel met hun Nederlandse geloofsgenoten.
De naam 'Database Gereformeerden' is gekozen om aan te geven dat dit gegevensbestand betrekking heeft op de gehele calvinistische bevolkingsgroep, en niet alleen op de (Nederlandstalige) hervormden.

Wat zit er in de database?

De database gereformeerde registers omvat uiteraard niet de registers van de joodse, lutherse en katholieke gemeenten, noch de registers van de Evangelische of Moravische Broedergemeente (Hernhutters). Andere databases op de website Kolonie Suriname zullen aan de registers van de overige kerkgenootschappen worden gewijd.

Toch bevat de database niet alleen gegevens over hervormden. De (onder)trouwregisters vanaf 1742 die in de database zijn verwerkt, welke werden opgemaakt door de Raden van Politie, betreffen ook huwelijken waarbij één of beide huwelijkspartners 'non-conformist' waren, dat wil zeggen: niet behoorden tot de gereformeerde (staats)kerk. De database Gereformeerden is dus ook te gebruiken voor het opsporen van (trouw)gegevens van personen die níet hervormd waren!

Gemakshalve spreken we van 'de' database Gereformeerden. In feite bestaat de database echter uit vier losse tabellen, die achtereenvolgens doorzocht worden bij een zoekopdracht.

'Kerkgerechtigheden' zijn bedragen die aan de kerk moesten worden betaald, onder meer in verband met begrafenissen. De tabel kerkgerechtigheden betreft bijna uitsluitend de registratie van begrafenissen. Maar ze bevat ook een aantal records wegens 'trouwen buiten de kerk'.
Dus:

  • álle overlijdens- ofwel begrafenisgegevens treft u aan in de tabel kerkgerechtigheden;
  • sómmige trouwgegevens vindt u niet in de tabel (ondertrouw), maar wel in de tabel kerkgerechtigheden.

Uit het laatste blijkt al dat kerkelijke registers qua gegevens niet geheel en al vergelijkbaar met de latere Burgerlijke Stand. Uitgangspunt was niet het vastleggen van geboorte, huwelijk en dood als zodanig, maar registratie van gegevens van personen in hun relatie met de kerkelijke gemeente.

  • Geboorten werden genoteerd in het kader van de kerkelijke doop.
  • Overlijdens werden geregistreerd in verband met begrafenissen.
  • Trouwgegevens betreffen de kerkelijke huwelijksvoltrekking.
  • Naast gegevens over doop (geboorte), huwelijk (en ondertrouw) en overlijden (begrafenis) bestond er ook een zuiver kerkelijke lidmatenregistratie. Ook deze is, voor zover bewaard gebleven, in de database verwerkt.
  • Omdat de kerkelijke registratie verweven was met het verdere beheer van de gemeente, bevat de database veel interessante details die ontbreken in een 'gewone' Burgerlijke Stand, zoals gegevens over begraafplaatsen, rekeningen voor begrafenissen, predikanten, etc.
    Zie voor details het overzicht Uitleg databasegegevens.

De database is kortheidshalve genoemd: Gereformeerden 1688-1792. Deze periode-aanduiding betreft echter alleen de serie doopgegevens. De oudste gegevens in de database betreffen het jaar 1687 en de jongste zijn uit het jaar 1817. Onregelmatigheden zijn het gevolg van het verlies van registers en het feit dat verschillende series registers voor verschillende doeleinden naast en na elkaar werden gebruikt. Het streven van de makers van de database was om alle nog overgebleven registers te digitaliseren die (deels) op de achttiende eeuw betrekking hebben.

De volgende gegevens zijn in de database voorhanden:

Dopen/geboorten
gereformeerden, geheel Suriname 1688-1730, 1770-1792
(Onder)trouw
gereformeerden, geheel Suriname 1687-1730, 1747-1801
non-conformisten, geheel Suriname 1742-1817
Kerkgerechtigheden
gereformeerden, geheel Suriname 1722-1740
gereformeerden, Paramaribo 1753-1789
gereformeerden, Cottica-Perica 1740-1774
gereformeerden, Commewijne 1756-1774
Lidmaatschap
gereformeerden, geheel Suriname

Zie voor details het overzicht Bronnen.

 

 



 

Geschiedenis van de archiefvormer: 

Registratie van de vrije bevolking

In Nederland werd de Burgerlijke Stand ingevoerd in 1811, in de Franse Tijd. In Suriname werd in navolging van het moederland van overheidswege een burgerregistratie ingesteld in 1828 (publicatie van 5 maart 1828, Gouvernementsblad nr.3).

Tot die tijd werd, net als in Nederland vóór 1811, ook in Suriname van geboorten (dopen), huwelijken en sterfgevallen (begrafenissen) aantekening gehouden door het kerkgenootschap waartoe betrokkenen behoorden. Er bestonden dan ook verschillende kerkelijke registraties naast elkaar: allereerst de registratie door de gereformeerde (staats)kerk van haar eigen leden; daarnaast diverse registraties van andersdenkenden; voor Suriname zijn dat de registraties van de joden, de luthersen, de katholieken en de leden van de Evangelische Broeder Gemeente (Herrnhutters).

De boeken waarin de gegevens van de verschillende kerkgenootschappen werden opgetekend worden in Nederland (en in Suriname) DTB-boeken genoemd, een afkorting voor Doop- Trouw- en Begraafboeken. Alleen van (onder)trouw werden (vanaf 1742) ook door de Surinaamse overheid, namelijk door de Raden van Politie, zelf registers bijgehouden. Daarnaast werden door boekhouders van de kerk boeken bijgehouden voor ontvangsten in verband met begrafenissen.

Na invoering van de Burgerlijke Stand werden in Nederland de oude kerkregisters door de overheid overgenomen en gebruikt als een archief voor de nieuwe burgerregistratie. Dit proces werd in Suriname in 1843 voltooid: bij publicatie van 25 juli 1843 (Gouvernementsblad nr. 6) werd gelast dat de registers tot en met 1828 die nog bij de verschillende kerkgenootschappen voorhanden waren, naar de Burgerlijke Stand moesten worden overgebracht.

Let wel: zowel de oude (hervormde) registratie als de nieuwe burgerregistratie vanaf 1828 hadden alleen betrekking op de vrije bevolking van de kolonie. Slaven waren geen burgers en werden dan ook niet geregistreerd, behalve (eveneens vanaf 1828) in aparte slavenregisters. In deze database komen dan ook geen slaven voor. Uiteraard is het niet uitgesloten dat vrijgelaten slaven en hun nakomelingen in individuele gevallen in de database vertegenwoordigd zijn.

Geschiedenis van het archiefbeheer: 

Project Historische Database Suriname

De site 'Koloniaal Suriname' voer onder de vlag van de Historische Database Suriname (HDS). Het idee van de HDS was ontwikkeld door Amrit consultancy in Den Haag en het Instituut voor Maatschappij Wetenschappelijk Onderzoek (IMWO) in Paramaribo, in samenwerking met het Nationaal Archief.

Het project HDS was een open samenwerkingsverband, waaraan diverse organisaties en personen konden meewerken. Voorwaarde voor medewerking was dat men digitale bestanden voor publicatie op het internet ter beschikking stelde die historische persoons- en familiegegevens bevatten uit archiefbronnen die de Surinaamse bevolking betroffen.

Bij Koloniaal Suriname is samengewerkt door het Nationaal Archief in Den Haag met individuele onderzoekers in Nederland en Suriname, die hun archiefmateriaal (vooral) in het Nationaal Archief hebben gevonden.
Wie voor welke database aan HDS heeft meegewerkt staat vermeld in het onderdeel 'Colofon' van de desbetreffende database.

Het uiteindelijke streven van de samenwerking was de totstandkoming van een geheel van databases dat 'persoonsgebonden informatie' aanbood met betrekking tot alle Surinaamse bevolkingsgroepen. Het beeld dat ons voor ogen staat is dat ieder die genealogisch onderzoek doet naar een Surinaamse voorouder de basisgegevens in principe kan verkrijgen via raadpleging van databases op het internet. Tot het project behoorde het samenstellen van databases over contractarbeiders ('Arbeid op Contract', te vinden in de indexen Hindostaanse immigranten in Suriname, Chinese immigranten in Suriname en Javaanse immigranten in Suriname), over de voormalige slavenbevolking ('Vrij in Suriname', te vinden in de indexen Suriname: stadsslaven en Suriname: manumissies) en over Europese kolonisten ('Koloniaal Suriname', te vinden in de indexen Suriname: Boeroes en Koloniaal Suriname: Gereformeerden).

Wat was de functie van de Surinaamse databases? Voor genealogen die onderzoek doen naar 'Nederlandse' families zijn velerlei hoogwaardige historische bronnen binnen handbereik. Men reist simpel naar een archiefinstelling in de buurt, vindt daar keurig bijgehouden, goed bewaard gebleven en goed toegankelijke burgerlijke standgegevens en kon deze gratis raadplegen. Wie meer wilde weten en bijvoorbeeld geïnteresseerd was in de plaats van herkomst van een familielid of -tak kon de auto of de trein nemen en op locatie naar believen verder neuzen en rondkijken. Dit alles geldt niet voor de vele mensen in Nederland en daarbuiten, die (deels) uit Suriname stammen.

In de eerste plaats had de Surinaamse genealoog te kampen met een grote achterstand. Veel informatie was niet in Nederland maar uitsluitend in archiefbestanden 'overzee' aanwezig. Die afstand kon vanuit Nederland alleen worden overbrugd in het kader van een vakantie. De Surinaamse archieven verkeerden bovendien in slechte staat en de collecties waren nauwelijks toegankelijk gemaakt. Voor zover informatie over Surinaamse voorouders wél in Nederland (vooral in het Nationaal Archief) was terug te vinden, zitten relevante gegevens vaak 'verstopt' in archiefbestanden die met een heel ander doel zijn aangelegd dan registratie van persoonsgegevens. Men moest als Surinaamse genealoog een ervaren historisch onderzoeker zijn en/of over veel vrije tijd beschikken om in Nederlandse archieven te kunnen vinden wat een Nederlandse genealoog in een handomdraai aantreft. Digitalisering brengt de bron naar de gebruiker in plaats van dat de gebruiker naar de bron moet gaan. Internet is het aangewezen medium om dit te realiseren.

In de tweede plaats was de Surinaamse genealoog - als immigrant of kind van immigranten - vaak niet alleen op zoek naar informatie over zijn of haar voorouders omdat dat zo'n leuke hobby is maar ook omdat deze gegevens de ontbrekende stukjes vormen van een puzzel die veel ingewikkelder was: waar kom ik vandaan, waar hoor ik bij en wat voor betekenis moet ik aan mijn (culturele en ethnische) herkomst geven. Genealogisch onderzoek had meer het karakter van een persoonlijke speurtocht naar de eigen 'roots'. Familieverhalen gaven vaak weinig informatie en de 'officiële' geschiedenis is dikwijls te weinig herkenbaar. Wie zich in zijn roots wil verdiepen, is zodoende in hoofdzaak op archiefbronnen aangewezen. Dus deze moesten dan ook zoveel mogelijk voor iedereen ter beschikking worden gesteld.

In de derde plaats konden databases van het Project Historische Database Suriname worden gezien als een middel om historische informatie te behouden. De informatie die uit Surinaamse archiefbronnen afkomstig was, blijft (digitaal) bewaard, ook al zijn de oorspronkelijke papieren bronnen in Suriname intussen vergaan. Ook voorkomt digitalisering dat voor het opzoeken van informatie telkens de oorspronkelijke bronnen moeten worden geraadpleegd, waardoor deze verder achteruit zouden gaan.

In de vierde plaats ontsloten de databases bronnen voor wetenschappers die de (Surinaamse) geschiedenis wilden bestuderen. De informatie in de databases was niet alleen voor onderzoek naar individuele voorouders van belang, maar ook voor wetenschappelijk historisch onderzoek. Door digitalisering waren nieuwe studies mogelijk. Statistische analyses konden een schat aan kwantitatieve historische informatie verschaffen. Op die manier wilde het Project Historische Database dus ook de beoefening van de geschiedenis van de 'gewone mensen' in Suriname stimuleren.

Totstandkoming van de database

De database Gereformeerden 1688-1792 is samengesteld door het architectenbureau KDV te Paramaribo (zie Colofon) in de jaren 2000-2001. In 2001 is de database belangeloos ter beschikking gesteld van het Nationaal Archief, ten behoeve van publicatie op het internet.

De database gaat terug op archiefmateriaal dat zich bevindt in het Nationaal Archief in Den Haag: het bestand Oud Archief Burgerlijke Stand Suriname (toegang 1.05.11.16).
Genoemd archiefbestand is in opdracht van het Nationaal Archief integraal op microfiche gezet.
De database is in Suriname samengesteld aan de hand van een daar aanwezige (tweede) serie microfiches.

Architectenbureau KDV houdt zich intensief bezig met het restaureren van historische panden in Paramaribo. Als onderdeel van dit werk wordt beschouwd het achterhalen van de geschiedenis van de betreffende panden.'Want', zoals Philip Dikland van KDV zegt: 'een gebouw op zich is een dood ding, maar een pand met geschiedenis leeft in de fantasie van de mensen.' En dat is een belangrijke factor om het behoud op langere termijn van de gerestaureerde panden te kunnen waarborgen. Deze overweging heeft ertoe geleid dat er een aparte kleine researchafdeling binnen het bureau is gekomen, die zich uitsluitend bezig houdt met historisch onderzoek. In dat kader is ook deze database tot stand gekomen.

De meeste oude panden werden gebouwd en bewoond door planters van Hollandse komaf of Franse origine (Hugenoten). Beide groepen behoorden tot de gereformeerde kerk. Bureau KDV heeft daarom besloten de oude registers van de hervormde kerk in de computer in te voeren, inclusief de originele teksten zoals die zijn neergeschreven in de kerkregisters.
Het directe doel van de digitalisering was het verschaffen van geschiedkundige informatie bij restauratieprojecten van het bureau. Maar het belangrijkste motief was toch wel het beschikbaar maken van bronnen van een belangrijk stuk Surinaamse geschiedenis.

Publicaties: 

Onderstaand treft u een overzicht aan van literatuur en websites over de Gerefomeerden in Suriname. Dit overzicht kan dienen als leidraad voor verder onderzoek. De genoemde literatuur is in veel gevallen te vinden bij de Koninklijke Bibliotheek of bij het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde.

Literatuur

  • Marcus, A.W., De geschiedenis van de Nederlandse Hervormde Gemeente in Suriname, (Paramaribo 1935).
  • Mulder, D., en C.A. Paap, De Hervormde Gemeente te Paramaribo bij haar 275-jarig bestaan, 1668-1943, (Paramaribo 1943).
  • Ort, J.W.C., Surinaams verhaal: vestiging van de Hervormde kerk in Suriname (1667-1800), (Zutphen 2000).

Websites

Onderstaande websites bevatten algemene informatie over Suriname. Tevens treft u hier verwijzingen aan naar literatuur en gerelateerde websites.

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in