Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Woordenlijst

Onderstaand treft u een uitleg aan van een aantal termen en begrippen die verband houden met de Surinaamse manumissies 1832-1863.

Voor een uitleg van de namen van de velden in de database: zie Uitleg databasegegevens

Brieven van manumissie
Plechtige benaming voor de officiële vrijbrief, van overheidswege uit te reiken aan een gemanumitteerde. Ondanks de meervoudsvorm ‘brieven’ gaat het om een enkel document! Een manumissie werd pas door middel van deze uitreiking effectief. Het document geeft onder meer de familienaam die de vrijverklaarde voortaan zal dragen. Het model (= de vaste vorm) van een ‘brieven van manumissie’ is als bijlage opgenomen bij het Manumissiereglement 1832.

Concubine
Vaste vrouwelijke (bed)partner zonder officiële status of rechten.

Creool
Van oorsprong de naam voor een in de kolonie geboren slaaf (tegenover ‘zoutwaterneger’); na afschaffing van de transatlantische slavenhandel benaming voor zwarte inwoner van de kolonie. 

Curator
Term in de bronnen voor de database voor een vrijlater die als zodanig optreedt in zijn functie van boedelbeheerder. Omdat slaven tot de boedel behoren, dient een curator zich ook voor hun eventuele manumissie in te zetten.

Curator ad hoc
Term uit het Manumissiereglement 1832 (aldaar: ‘Kurator ad hoc’) voor een door de overheid aangewezen persoon die in bijzondere gevallen optreedt als vrijlater. Een curator ad hoc treedt op als een manumissie plaatsvindt ter uitvoering van een testamentaire bepaling van een overleden eigenaar of van een vrijlatingsovereenkomst met een voormalige meester, indien de in eerste instantie voor de uitvoering verantwoordelijke persoon, te weten de nieuwe eigenaar (bijvoorbeeld eigenaar ‘om den vrijdom’ of erfgenaam) om wat voor reden dan ook heeft nagelaten om een aanvraag tot manumissie in te dienen bij de overheid binnen de daarvoor gestelde termijn van drie jaar.

Malinker
Plantageslaaf die door ouderdom of gebreken niet (meer) in staat is tot (zwaar) werk. 

Marrons
Oorspronkelijk opstandige, weggelopen slaven; later synoniem voor (alle) ‘bosnegers’. Marrons werden in deze periode nog niet erkend als vrije personen, maar ook niet meer beschouwd als slaven zonder meester: ze stonden min of meer buiten de ‘geordende’ samenleving.

Meester
Het manumissiereglement 1832 spreekt van de ‘Meester’ van een slaaf; hiermee wordt de eigenaar bedoeld.

De eigenaar hoeft geen natuurlijke persoon te zijn: deze kan ook een onderneming zijn (plantage, bosbouwbedrijf, etc.) of in het geval van een gouvernementslaaf de overheid. De eigenaar hoeft ook niet degene te zijn die een slaaf economisch exploiteert: er waren ook  veel eigenaren (‘om den vrijdom’) die een slaaf, bijvoorbeeld een verwant, hadden gekocht met het doel deze te kunnen vrijlaten.

Mulat
Kleurling; oorspronkelijk uitsluitend benaming voor de nakomeling van een zwarte en een blanke; later in ruimere zin ook gebruikt voor ‘lichtere’ mengvormen (die oorspronkelijk weer alle hun eigen benaming hadden: mesties, kastie, etc.) 

Piki-Nyan
Slaaf die door ‘illegale’ vrijlating geen meester meer heeft (letterlijk: ‘opscharrelaar’). Een piki-nyan maakt anders dan een marron wel (marginaal) deel uit van de koloniale maatschappij; hij of zij heeft los of vast werk maar is niet officieel vrijgelaten, dus formeel nog slaaf en daarmee zonder rechten.

Straatvoogd
Vrije persoon die van overheidswege de voogdij heeft gekregen over een piki-nyan, met de bedoeling deze voor manumissie in aanmerking te laten komen (sinds 1829).

Vrijlater
De persoon die (voor de overheid) verantwoordelijk is voor een manumissie. Volgens het Manumissiereglement 1832 hoeft deze niet de eigenaar (meester) van de desbetreffende slaaf te zijn. Anderzijds kan een slaaf niet worden vrijgelaten zonder dat de (voormalige) meester daartoe het initiatief heeft genomen of met zo’n initiatief instemt.

 

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in