gahetNA in het Nationaal Archief

Achtergrond

Civiele Sententies van het Hof van Holland

Het Hof van Holland had in de vijftiende eeuw taken op het gebied van het bestuur, de wetgeving en de rechtspraak in Holland, Zeeland en West-Friesland. Daartoe behoorde ook de civiele rechtspraak. Eiser en gedaagde konden tegenover elkaar komen te staan in bijvoorbeeld geschillen rondom eigendom, erfrechten, schuldvorderingen of het recht om belasting te innen.

Civiele sententies in het archief van het Hof van Holland

De door het Hof uitgesproken sententies werden geregistreerd in registers. In deze registers zijn het geschil en het uitgesproken vonnis opgenomen. De registers zijn bewaard gebleven in het Archief van het Hof van Holland. Om het zoeken naar civiele sententies te vergemakkelijken zijn ze opgenomen in deze index. Let op: alleen de civiele sententies over de periode 1484-1600 zijn opgenomen in deze index. De index verwijst naar de inventarisnummers 461-598.

Volledigheid

Alleen de zaken met betrekking tot lokale rechten op dijken, waterwerken, tienden (belastingrechten), tol, visserij en dergelijke zijn opgenomen. Daarbij bevat de index alleen de namen van de geografische plaatsen waarop de rechten betrekking hebben. Geschillen tussen personen vindt u niet terug in deze index, terwijl ze wel in de sententieboeken zijn opgetekend.

De oudste sententieboeken zijn niet compleet bewaard gebleven. Ook binnen de registers kunnen er katernen, pagina’s of delen van akten ontbreken.

Geschiedenis van de archiefvormer: 

Het Hof van Holland

De Raad (het Hof) van Holland onder de Bourgondische hertogen, was de natuurlijke opvolger van de oude grafelijke raad die al ten tijde van de Beierse hertogen, en wellicht al eerder, functioneerde. Deze Raad was belast met het bestuur en de rechtspraak in het graafschap en groeide langzaam maar zeker uit tot een professionele instelling.

Als gevolg van ingrijpende institutionele veranderingen in 1445-1446 kwam de nadruk bij de activiteit van de Raad van Holland meer te liggen op de justitiële taak. Onder meer uit de registervorming blijkt dat de bestuurlijke en rechterlijke werkzaamheden van het Hof van Holland duidelijk werden gescheiden.

De stadhouder, die aangesteld was als plaatsvervanger van de graaf op het gebied van bestuur en rechtspraak in Holland, Zeeland en West-Friesland, was tevens de voorzitter van de Raad. Hij was ook de zegelbewaarder. De stadhouder had zowel rechterlijke als bestuurlijke bevoegdheden. Als rechter moest hij toezien op het goede verloop van de rechtsgang. Als bestuurder was hij verantwoordelijk voor het vernieuwen van de wet in de steden en het bijeenroepen van de Staten.

Samenstelling van het Hof

In de vijftiende eeuw bestond het Hof van Holland uit gemiddeld acht à negen bezoldigde raadsheren. Aanvankelijk speelden ook de raadsheren 'tot wederzeggen' en de onbezoldigde raadsheren uit de Raad een belangrijke rol in het Hof, maar deze verdwenen geheel in 1445. De belangrijkste taak van de raadsheren bestond erin te beschikken op de binnengekomen verzoekschriften (rekesten) die de president onder hen verdeelde.

Andere belangrijke functies bij het Hof van Holland werden uitgeoefend door de griffier, de procureur-fiscaal en de advocaat-fiscaal (later samengevoegd tot één functie) en de rentmeester-generaal. De rentmeester van de exploiten fungeerde als de kassier van het Hof.

De opeenvolgende Instructies voor het Hof van Holland wijdden vele artikelen aan de advocaten en procureurs van partijen. Zij waren degenen die de procespartijen in rechte vertegenwoordigden vóór het Hof. Hoewel zij formeel niet in dienst waren van het Hof, mochten zij alleen optreden vóór het Hof als zij officieel waren beëdigd.
Een gelijkaardige situatie gold voor de notarissen. Sinds de plakkaten van 1525 op het stuk van het notariaat in Holland en Zeeland oefende het Hof van Holland het toezicht uit op de aanstelling van notarissen in het graafschap.

Opheffing van het Hof van Holland

In 1811 werd in Nederland het Franse rechtssysteem ingevoerd. Door deze invoering werd het Hof van Holland, net als alle andere in Nederland bestaande gerechtelijke organisaties, opgeheven.

Geschiedenis van het archiefbeheer: 

Een groot deel van de uitspraken in civiele zaken is bij het Nationaal Archief bewaard gebleven.

Publicaties: 
  • Inleiding 3.03.01.01 Hof van Holland
  • Zie voor een beschrijving en voorbeelden van de ingewikkelde civiele procedure: M.C. le Bailly. Procesgids Hof van Holland, Zeeland en West-Friesland. Bibliotheek NA 154 C 12

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in