gahetNA in het Nationaal Archief

Achtergrond

Nederlandse ambtenaren in Oost-Indië

Na de opheffing van de VOC in 1795 en de WIC in 1791 werd het beheer over de overzeese bezittingen een zaak van de centrale overheid. Onder het Koninkrijk Holland werd het bestuur van de koloniën bij uitsluiting aan de koning opgedragen. Deze richtte daarvoor in 1806 het departement van Marine en Koloniën op, dat begin 1808 met dat van Marine werd verenigd tot het departement van Marine en Koloniën. Pas in 1842 werd een zelfstandig ministerie van Koloniën opgericht.

Naast het koloniale militaire personeel vereiste de burgerlijke dienst in de koloniën een constante instroom van ambtelijk personeel. De uitzending, de verloven, de overtochten, de betaling en de pensioen van de ambtenaren en hun gezinnen, werden allemaal door het ministerie geregeld.

Nederlandse ambtenaren in Oost-Indië in de archieven van het Ministerie van Koloniën

Alle personeelsleden van de ambtelijke dienst in Oost-Indië werden door het ministerie geregistreerd in stamboeken. In deze stamboeken is terug te vinden wanneer iemand in dienst kwam, wat zijn functie was, of er overplaatsingen zijn geweest en of er pensioen werd uitbetaald. Er is geen informatie over de ouders van de ambtenaar opgenomen, zoals dat bij militaire stamboeken gebruikelijk was. Het stamboek geeft slechts een overzicht van de diensttijd.

Geschiedenis van de archiefvormer: 

Na de opheffing van de VOC in 1795 en de WIC in 1791 werd het beheer over de overzeese bezittingen een zaak van de centrale overheid.  Onder het koninkrijk Holland werd het bestuur over de koloniën bij uitsluiting aan de Koning opgedragen. Deze richtte daarvoor in 1806 het departement van Koophandel en Koloniën op, dat begin 1808 met Marine werd verenigd tot het departement van Marine en Koloniën. Dit departement werd werd bij de inlijving bij Frankrijk eind 1810 opgeheven. De taken werden overgenomen door de Hollandse divisie van het Ministerie van Marine en Koloniën te Parijs.

Tot 1842 werd het beheer over de koloniën altijd gecombineer met een ander beleidsterrein. De administratie bleef daarbij wel gescheiden. Vanaf het begin van 1842 werd Koloniën een zelfstandig departement en bleef dat tot 1940.

 

Geschiedenis van het archiefbeheer: 

Gedurende de periode 1814 tot na 1940 heeft het departement van Koloniën onafgebroken gekozen voor een chronologische ordening van het hoofdarchief. Hoewel er binnen het departement al vroeg sprake was van afdelingen, heeft die organisatie geen invloed gehad op de archiefvorming: er werd steeds één centraal verbaal gevormd en wel volgens het verbaalstelsel-1823. Wel zijn in de gehele periode stukken buiten het verbaal gehouden, om op onderwerp te worden geordend of in aparte series te worden geborgen.

 

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in