gahetNA in het Nationaal Archief

Matenesse, van - Zoeken: munster

5 Resultaten gevonden, klik op het tabblad om de resultaten te tonen.

3.20.39
J.C. Kort
Nationaal Archief, Den Haag
1988
cc0

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

3.20.39
Auteur: J.C. Kort
Nationaal Archief, Den Haag
1988
CC0

Periode:

1251-1917

Omvang:

0,70 meter; 129 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands.

Soort archiefmateriaal:

Normale geschreven en gedrukte teksten. De Nederlandstalige stukken van vóór ca. 1700 zijn geschreven in het gotische cursiefschrift, met name in de oud-Hollandse klerkencursief.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

Van het omvangrijke archief van de Hollandse adellijke familie Matenesse, het huis te Riviere en de heerlijkheid Matenesse berust slechts een klein deel bij het Nationaal Archief. Het omvat onder meer genealogische aantekeningen over de familie, enkele stukken betreffende benoemingen van diverse familieleden, brieven van Johan van Matenesse (1596-1653) inzake zijn afvaardiging naar de onderhandelingen voor de Vrede van Munster, stukken van Johan van Matenesse (1533-1602) betreffende het heemraad van Delfland, van Wouter van Matenesse (1510-1551) en Karel van Matenesse (1570-1625) inzake hun functies van baljuw van Gooiland, diverse akten van overdracht van land, huizen en goederen in voornamelijk Zuid-Holland, en twee zestiende-eeuwse registers van akten van overdracht van Oud- en Nieuw-Matenesse.

Archiefvormers:

  • Van Matenesse
  • Van Assendelft
  • Van Adrichem
  • Van Culemborg
  • Van Duvenvoorde
  • Wouter Gerard van den Berge alias van Matenesse (ca., 1360-1413)
  • Daniel van Matenesse (ca., 1310-1376)
  • Adriaan van Matenesse (ca., 1385-1435)
  • Adriaan van Matenesse (ca., 1440-1506)
  • Adriaan van Matenesse (ca., 1510-1557)
  • Wouter van Matenesse (ca., 1410-1488)
  • Wouter van Matenesse (ca., 1510-1551)
  • Willem van Assendelft (?-ca., 1467)
  • Nikolaas van Assendelft (?-1491)
  • Nikolaas van Adrichem (ca., 1400-ca. 1475)
  • Johan van Culemborg (ca., 1500-1557)
  • Arnout van Duvenvoorde (ca., 1495-1560)
  • Johan van Matenesse (1533-1602)
  • Johan van Matenesse (1596-1653)
  • Gijsbert van Matenesse (1645-1670)
  • Karel van Matenesse (1570-1625)

Archiefvorming

Geschiedenis van de archiefvormer

I. De familie Van Matenesse en het huis te Riviere

Aan de mond van de Schie verrees omstreeks het jaar 1275 juist ter hoogte van een kromming in de rivier het huis te Riviere, later gewoonlijk Matenesse genaamd. Het was niet graaf Floris V van Holland, die hier bouwheer was, maar zijn neef Floris van Henegouwen, zoon van zijn tante Aleid van Holland. Deze Floris en zijn moeder hadden een kasteel van werkelijk grootse afmetingen op het oog getuige de maten, die archeologisch onderzoek van het geheel heeft aangetoond.(

. C. Hoek, Schiedam. Een historisch-archeologisch stadsonderzoek, in: Holland, jrg. 7, 1975, pp. 176-189; J.G.N. Renaud, Het huis te Riviere, in: Zuid-Hollandse Studieën, 4, 1954, pp. 24-49, en in: Berichten van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek, jrg. 6, 1955, pp. 126-139.

) Na de grafelijke residentie te 's-Gravenhage zou het de tweede burcht van Holland zijn! Trapeziumvormig van opzet werd het bouwterrein omgeven door muren, die binnenwerks ruim 55 bij 60 meter maten. Vier forse torens dekten de muren op de hoeken. In de noordoostelijke hoek van het burchtterrein verrees de donjon, waarvan de ruïne thans het zichtbare overblijfsel is van de bouwplannen van Floris van Henegouwen. Deze donjon meet twaalf meter in het vierkant en is voorzien van muren ter dikte van drie meter, waarvan de maat aan de noordzijde zelfs verdubbeld wordt.

Waarschijnlijk heeft Floris zijn activiteiten willen voortzetten, daar bijgebouwen uit zijn tijd ontbreken. Zijn geschil met graaf Floris V, zijn neef, vormde daartoe echter een beslissende hinderpaal. Reeds eerder was Floris met de graaf in botsing gekomen, waarna in 1268 een verzoening tot stand kwam. Hij werd toen beleend met zijn woning bij Schiedam, die zijn moeder eerder had gekocht, en het land daarbij. Van het latere huis te Riviere is in deze tekst nog geen sprake.(

Van den Bergh, OHZ, II, nr. 175.

)

Na de dood van Floris van Henegouwen omstreeks het jaar 1297 erfde niet zijn dochter het kasteel, dat nog op voltooiing wachtte, maar zijn broer Jan van Avesnes, die als Jan II twee jaar later tevens in het graafschap Holland opvolgde. Zo kon graaf Willem IV, kleinzoon van graaf Jan II, het huis te Riviere in 1339 voor goed geld aan Dirk van Matenesse verkopen onder voorbehoud, dat het leenroerig aan de graaf zou blijven.(

Van Mieris, II, p. 264.

) Dirk zag zo de kans schoon een aanzienlijker behuizing te verwerven dan de zogenaamde hofstede van Dirk Bokel uter Nesse, zijn vader, die ten oosten van Riviere gelegen was.

Na Dirks dood in 1345 kwam het huis aan zijn broer Daniel van Matenesse, die het in 1351 verbeurde omdat hij de partij van keizerin Margaretha hield tegen haar zoon hertog Willem V, welke laatste de overhand behield. Enige jaren later herkreeg Daniel zijn bezittingen echter, zodat hij Riviere bij zijn dood in 1376 kon nalaten aan zijn zuster, die gehuwd was met Kerstant van den Berge. Hun dochter Elisabeth, die huwde met Jan Vlaming alias Van der Goude, bracht het huis aan haar zoon Wouter, die zich naar haar familie Van den Berge noemde.(

. W.A. Beelaerts van Blokland, Het geslacht van Matenesse; Simon van der Goude, stamvader der geslachten van der Zevender en van Matenesse en Matenesse-van den Berghe-Matenesse, in: "De Nederlandsche Leeuw", jrg. 39, 1921, kolom 34-39, 89-91 en 132-134.

) Na verwerving van Riviere en de erfenis van Daniel van Matenesse noemde hij zich voortaan Van Matenesse en liet als eerste in rechte lijn stukken van persoonlijke aard in het familiearchief na.

Van Wouter van Matenesse vererfde het huis te Riviere gedurende tweehonderdvijftig jaar met regelmatige tussenpozen negen maal van vader op zoon, die steeds de namen Adriaan, Wouter en Johan droegen.(

"Ons Voorgeslacht", jrg. 39, 1984, pp. 595-596 nr. 3; Leen- en Registerkamer van Holland, nr. 227 f° 366.

) In 1655 stokte er echter iets, daar Adriaan van Matenesse (XIII) op jeugdige leeftijd overleed. Zijn jongste broer Gijsbert (XVI) bleef als enige over om de rechte linie voort te zetten. Helaas overleed ook hij vroegtijdig en kinderloos in 1670.(

H.F.K. van Nierop, Van ridders tot regenten. De Hollandse adel in de zestiende eeuw, Dieren 1984, p. 77.

)
Toen ook zijn achterneef Willem van Matenesse (XXVI) een jaar later op vierjarige leeftijd te grave moest worden gedragen, was er geen mannelijke vertegenwoordiger van de familie Van Matenesse meer in leven. De gehele erfenis ging nu naar Florentina van Matenesse (XXVII), die het fortuin van de familie door haar huwelijk met Johan van Hardenbroek aan diens familie bracht. Jammer genoeg was de boedel van Gijsbert van Matenesse zozeer met schulden overladen, dat tot verkoop van alle bezittingen moest worden overgegaan. Zo kon de stad Schiedam in 1688 Riviere in handen krijgen, een situatie die tot de dag van vandaag ongewijzigd is gebleven.

Inmiddels was de tijd niet ongemerkt aan het kasteel voorbijgegaan. Toen Daniel van Matenesse in de strijd om de opvolging in het graafschap aan de verkeerde zijde bleek te staan, hadden de inwoners van Schiedam slechts weinig aandrang nodig om de muren van zijn veste omver te gaan halen. Zij hadden kennelijk niet veel vertrouwen in dat dreigend ogende gevaarte ten oosten van nun stad.

In 1355 werd Daniel van Matenesse evenwel door hertog Willem V in genade aangenomen, waarna de kasteelheer het herstel van het geteisterde Riviere tot zijn eerste taken zal hebben gerekend. Schriftelijke berichten over deze en dergelijke activiteiten ontbreken echter. Pas in 1574 hoort men opnieuw iets over het kasteel, dat de familie nog tot 1571 bewoond had. Nu stond het bouwwerk voor zijn ondergang, te bewerkstelligen door de Staatse troepen, die Schiedam bezet hielden.(

. C. Hoek, Herkomst en ouderdom van een schilderij van het huis te Riviere bij Schiedam, in: Holland, jrg. 6, 1974, p. 35.

) Door hun toedoen brak tweemaal brand uit, die fataal bleek. Niet meer dan een ruïne resteerde daarna van het in zijn aanvang zo grootse kasteel. Maar nog houdt het thans met zijn vierkante donjon de herinnering aan de familie Van Matenesse levend.

Hoewel de leden van de oudste tak der familie zich na de verwoesting van Riviere te Leiden en naderhand te 's-Gravenhage vestigden, bleven zij een vooraanstaande rol spelen in de gewestelijke en landelijke politiek, een geschiedenis die breedvoeriger dan hier mogelijk is door De Geer is geschreven. Met name Johan van Matenesse (XII) onderscheidde zich door zijn lidmaatschap van de delegatie, die voor de Staten-Generaal de onderhandelingen met Spanje over de Vrede van Munster voerde. Met hem was de politieke rol van de familie echter uitgespeeld, daar zijn zoons ternauwernood de leeftijd van vijfentwintig jaar bereikten.

Vanaf de intrede van Wouter van den Berge alias Van Matenesse, die eigenlijk een Van der Goude was , in Riviere aan het einde van de veertiende eeuw was een lange tijd verstreken. Toen Johan van Matenesse (VII) twee eeuwen later een onderzoek naar zijn voorouders instelde, kon hij daarom geen betrouwbare gegevens over die eeuw en eerder vinden. Zo kwam hij tot een gefantaseerde afstamming via de familie Bokel van de burggraven van Leiden en reikte zelfs terug tot het jaar duizend. Thans zijn de reeksen voor de veertiende eeuw duidelijk maar in de tijd daarvoor moet men met minder genoegen nemen. Het overgeleverde materiaal staat veelal meer dan een mogelijkheid of veronderstelling toe.

II. De verwante families

Aan de familie Van Matenesse was een groot aantal families verwant, waarvan de Matenesses ook het archief hebben geërfd. Het valt op, dat aan deze families, die veelal zijn uitgestorven, in recente tijd nauwelijks studies zijn gewijd. Daarom moesten wij ons behelpen met oudere handgeschreven genealogieën, aanwezig op de Hoge Raad van Adel, in de collecties Van Spaen en Snouckaert van Schouburg, behalve de hierna te behandelen gevallen. Daar het om verwanten gaat, zijn wij op de wederwaardigheden van de diverse families niet nader ingegaan.

De familie Bokel, de eerste erflaters voor Matenesse, is het best gedocumenteerd. Toch is de verwantschap van Dirk Bokel, genoemd in 1251, niet geheel bewezen.(

. C. Hoek, De woning van heer Dirk van Hodenpijl te Overschie en de geslachten Van Rodenrijs, Van Matenesse, Uter Nesse, Van (der) Spangen, Van den Vene en Van (den) Dorp(e), in: "De Nederlandsche Leeuw", jrg.82, 1965, kolom 32-40; hier inv.nr. 188.

). Op verschillende manieren waren de Matenesses verwant aan de familie Van Duvenvoorde, die niet is uitgestorven. De genealogie van deze familie is afdoende bewerkt (

. H.G.A. Obreen, Geschiedenis van het Geslacht van Wassenaer a° 1200-1900, Leiden 1903, pp. 77-124.

)

Ook een tak van de familie Van der Does liet zijn stukken aan Matenesse na. De stamreeks van deze familie is gepubliceerd maar zonder bewijsplaatsen.(

C.J. Polvliet, Genealogie van het oud-adelijk geslacht Van der Does, 's-Gravenhage 1892, pp. 61-68.

) De familie Piek, meermalen aan Matenesse gelieerd, is een overeenkomstige behandeling ten deel gevallen.(

W. de Haas, Het geslacht Pieck, in: Heraldieke bibliotheek. Tijdschrift voor Geslacht- en Wapenkunde, uitgegeven door J.B. Rietstap. Nieuwe reeks, IV, 's-Gravenhage 1882, pp. 127-189.

)
De familie Van Gelder tenslotte, die haar goed aan de Valkenaars naliet, mag zich postuum op een wetenschappelijke verhandeling verheugen.(

A.P. van Schilfgaarde, Het testament van hertog Karel en zijn afstammelingen, in: Bijdragen en mededelingen Gelre, dl. 50, Arnhem 1950, pp. 41-47.

)

Men ziet, dat de oogst aan deugdelijke opstellen over de verwanten der Matenesses tamelijk gering is. Ter verheldering der familie verhoudingen zijn daarom als bijlage beknopte genealogieën van de meeste geslachten opgenomen. De afzonderlijke personen zijn daarbij zo mogelijk van hun volgnummer in de inventaris voorzien.

Genealogie

Van Goor:

Van Matenesse:

Bokel en Van Assendelft:

Van Adrichem:

Van Duvenvoorde:

Van Culemborg:

Van der Does:

Piek:

Valkenaar:

Van Gelder:

Van Azewijn:

Van IJzendoorn:

Van Broekhuizen:

Geschiedenis van het archiefbeheer

Aanwijzingen voor de gebruiker

Verwant materiaal

Bijlagen

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
CAPTCHA
Deze vraag is om te testen of u een menselijke bezoeker bent en om geautomatiseerde spam te voorkomen.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in