Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Rijksarbeidsbureau in Oorlogstijd - Zoeken: arbeidsinzet

50 Resultaten gevonden, klik op het tabblad om de resultaten te tonen.

2.15.20
P. van Midden
Nationaal Archief, Den Haag
1977
cc0

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

2.15.20
Auteur: P. van Midden
Nationaal Archief, Den Haag
1977

CC0

Periode:

1938-1949
merendeel 1940-1945

Omvang:

4.60 meter; 409 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands.

Soort archiefmateriaal:

Normale geschreven, getypte en gedrukte documenten, geen bijzondere handschriften.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

In oktober 1940 werd de openbare arbeidsbemiddeling een rijkstaak. De gemeentelijke Arbeidsbeurzen maakten plaats voor het op 1 mei 1941 ingestelde Rijksarbeidsbureau (RAB). Er kwam een hoofdkantoor, 37 (later 25) Gewestelijke Arbeidsbureaus (GAB's) en 144 bijkantoren. Het archief bevat naast stukken over de organisatie en het personeel een serie dossiers betreffende de arbeidsbureaus en stukken voortvloeiend uit de taken, onder meer over de dienstverplichting c.q. vrijstelling van arbeidsinzet (geordend per beroepscategorie), de Nederlandse arbeidsdienst, de arbeidsbemiddeling in Nederland, met name in de landbouw en ten behoeve van Duitse militaire werken in ons land, de arbeidsbemiddeling naar Duitsland en, in mindere mate, naar Frankrijk (Organisation Todt, Atlantikwall).

Archiefvormers:

  • Ministerie van Sociale Zaken / Rijksarbeidsbureau

Archiefvorming

Geschiedenis van de archiefvormer

Geschiedenis van het archiefbeheer

Het archief van het Rijksarbeidsbureau gedurende de oorlogstijd, omvat de periode 1940-1945. Alhoewel het R.A.B. na de capitulatie niet werd opgeheven maar ingevolge een in Londen genomen besluit haar taak, zij het op andere wijze, bleef voortzetten, bleek het, als gevolg van de bijzondere positie, die het R.A.B. in oorlogstijd bekleedde, mogelijk het archief over deze periode geheel los te zien van het archief hetwelk na de oorlog gevormd werd. Daarom werd besloten het archief over deze periode reeds te inventariseren. Voor de instelling van het R.A.B. in 1940, toen nog Rijksdienst voor de W.V. en A.B., en ook na de instelling werden de bescheiden chronologisch in portefeuilles per onderwerp geordend. Dit duurde tot September 1941 toen besloten werd tot invoering van een zaaksgewijze ordening van bescheiden, daarbij gebruik makend van een door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten uitgegeven "Code ten behoeve van de archief ordening der administratie van de Arbeidsbemiddeling". Voor de registratie der stukken werd het fiche-doorschrijfsysteem ingevoerd. De code werd herzien in 1946. Het bestaande archief werd afgesloten en begonnen werd met een geheel nieuw archief. Aansluitend hierop werd eveneens bepaald dat op de Gewestelijke Arbeidsbureaus en de bijkantoren hetzelfde systeem per 1 januari 1942 zou worden ingevoerd.

Het Rijksarbeidsbureau was het eerste rijksorgaan dat overging tot de zaaksgewijze ordening, daarbij gebruik makend van een decimale code samengesteld door de V.N.G. Het hoofd van het toenmalige R.A.B.-archief was Mej. A.C.J. Schmidt. In 1943 werd de heer J. Klopper belast met de waarneming van deze functie in verband met ziekte van de cheffin. Hij volgde haar in 1946 definitief op als chef.

Het archief bevond zich van 1940 tot 1943 in het KLM-gebouw in Den Haag. Op 4 januari 1943 werd het archief met de gehele dienst op last van de Duitse autoriteiten overgebracht van Den Haag naar Amsterdam en ondergebracht in het Scheepvaarthuis aan de Prins Hendrikkade.

Op 1 oktober 1945 werd het archief ondergebracht in het pand Willemsparkflat aan de Zeestraat in Den Haag. Gedurende de na-oorlogse jaren werd van dit archief door velen gebruik gemaakt. Dit gebruik maken geschiedde in die tijd nog niet op de gewenste wijze. Op de eerste plaats werden dossiers en incidentele stukken "in beslag genomen" door de Politieke Opsporingsdienst (P.O.D.). Op het doen en laten met de bescheiden door deze instelling is geen enkele controle mogelijk geweest. Vervolgens werd het archief ter beschikking gesteld aan de heer dr. A.J.H. Bauer ten behoeve van zijn proefschrift. "De openbare arbeidsbemiddeling gedurende den bezettingstijd".

Alhoewel niet gezegd kan worden dat hierbij stukken zoek raakten, werd dit wel mede de aanleiding het archief opnieuw te ordenen. Daarna deed het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie een beroep op het archief ten behoeve van een door de heer B.A. Sijes samen te stellen monografie nr. 11 "De Arbeidsinzet".

Gezien bovenstaand verzoek en overwegende de toestand waarin zich het archief voornamelijk over het tijdperk 1940-1941 toen bevond, werd besloten het gehele archief over het tijdperk 1 mei 1940 -1945 opnieuw te ordenen. Hierbij werd gebruik gemaakt van de inmiddels herziene code voor het Rijksarbeidsbureau 1946. Het vermoeden bestaat dat ook door anderen, gedurende en ook nog na de oorlog, stukken uit de bestaande dossiers zijn verwijderd. Bewijzen hieromtrent zijn vanzelfsprekend niet aanwezig.

Aangezien elk dossiernummer steeds een omslag omvat is volstaan met het vermelden van het aantal omslagen bij de hoofdgroepen.

Omdat de meeste dossiers vrijwel steeds het tijdvak 1940 - 1945 omvatten is slechts, indien dit een verduidelijking bleek te zijn, een jaaraanduiding vermeld.

Onderwijsaanduidingen als HTS, MTS, e.d. zijn aanduidingen zoals die in de oorlogsjaren golden. Dit in verband met de andere betekenis welke hieraan toegekend wordt sedert de invoering van de Wet op het voortgezet onderwijs (z.g. Mammoetwet).

De verwerving van het archief

Overbrenging van een overheidsarchief

Inhoud en structuur van het archief

Aanwijzingen voor de gebruiker

Verwant materiaal

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr> <span>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in