gahetNA in het Nationaal Archief

Heren van Putten en Strijen

3.19.43
C. Dekker
Nationaal Archief, Den Haag
1960
cc0

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

3.19.43
Auteur: C. Dekker
Nationaal Archief, Den Haag
1960
CC0

Periode:

1235-1459

Omvang:

0,70 meter; 153 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Middelnederlands. Een klein gedeelte is gesteld in het Latijn.

Soort archiefmateriaal:

Geschreven documenten, kennis van het middeleeuwse handschrift is noodzakelijk.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

Het archief van de heren van Putten en Strijen bevat onder stukken betreffende hun rechten, plichten en bevoegdheden tegenover de Hollandse graven, de Utrechtse bisschoppen en enkele andere omliggende heerlijkheden zoals tollen, de uitgifte van grond, bedijking en aktes van belening. Daarnaast bevat het ook stukken met betrekking tot het beheer van hun goederen zoals leenzaken, financiën en bedijking zoals lijsten van leenmannen, verschillende rentenboeken en afgehoorde rekeningen.

Archiefvormers:

  • Heren van Putten en Strijen, -1459

Archiefvorming

Inhoud en structuur van het archief

Inhoud

Een groot deel van het archief bestaat uit stukken ontstaan in het kader van de betrekkingen van de heren van Putten en Strijen met de graven van Holland, de heren van Voorne en andere naburige heren. Deze betrekkingen zijn belangrijk, daar de heren van Putten er het grootste deel van hun complex van rechten en goederen aan ontleenden. Dit komt in de indeling van de inventaris tot uiting. De stukken met betrekking tot de uitoefening van het bestuur der heerlijkheid zijn weinig talrijk. Wij hebben ze met de stukken aangaande het goederenbeheer in één rubriek ondergebracht.

In de praktijk hebben de heren geen onderscheid gemaakt tussen hun goederen en de overheidsrechten. Geheel Putten en Strijen met alle rechten beschouwden zij als hun patrimonium. De rekeningen van de verschillende rentmeesters, die voor zo ver ze bewaard gebleven zijn, tot nu toe deel uitmaakten van het archief der Hollandse Rekenkamer, zijn meestal tot een of twee losse katernen, zonder band vervallen, zodat ze thans in omslagen ondergebracht zijn.

De registers dragen alle een titel, waarnaar zij door Gousset in zijn repertorium worden verwezen. Ook in de litteratuur bedient men zich voor verwijzingen naar de registers reeds enkele eeuwen lang van deze titels. Sommige ervan zijn echter niet oorspronkelijk en worden in de 16e eeuwse inventaris van Cornelis Oem anders aangeduid. Waar dit het geval is hebben wij de titel zoals die bij Oem voorkomt in een noot aan de beschrijving toegevoegd. Wat de datering betreft, gingen wij er van uit dat de heren en vrouwen uit het huis Putten zich van de Paas- (of boodschap) stijl bedienden (

Zie R. Fruin: "Handboek der Chronologie" blz. 94.

) , die uit het huis Abkoude vande jaardagstijl (

Aldaar. Het door Fruin opgemerkte kan aan de hand van de stukken uit het archief herhaaldelijk bevestigd worden.

)
de graven van Holland, de heren van Altena (

Fruin a.w. blz. 95.

)
en de stad Dordrecht (

Aldaar blz. 91, vgl. ook regest nr 28, waar de Jaardagstijl uitgesloten is.

)
de Paasstijl, de heren van Voorne (

Aldaar blz. 92.

)
, Polanen (

Wij volgden hierin S.A.W. Drossaers: "Het archief van den Nassauschen Domeinraad dl I regestenlijst I nrs 529, 587 e.a.

)
en het kapittel van Wijk en Duurstede (

Fruin a.w. blz. 74.

)
de Jaardagstijl.

In twijfelgevallen werd steeds de Jaardagstijl aangenomen (

De rentmeester Otte Koudaver gebruikte ook de Jaardagstijl (Kerststijl) zoals blijkt uit een oorkonde gedateerd 28 januari 1388, die door de bisschop van Utrecht bevestigd werd op 21 maart 1388 (inv. nr. 148 en nr 1 f° 138v).

) .

Interessant is de datering van het rekenjaar in de rekeningen van de rentmeesters. De oudste rekeningen van Ludeken die Wilde en Otte Koudaver lopen van Vastenavond tot Vastenavond en werden als regel in de vasten afgehoord. In de 4e bewaarde rekening van Otte Koudaver is hier duidelijk van afgeweken (

Inv. nr. 113.

) . De sluiting van de rekening wordt nauwkeurig aangegeven: 11 november. Wat de aanvang van het rekenjaar betreft is er geen aanleiding om aan een afwijking van de Vastenavond te denken, maar het heeft er alle schijn van dat we ons in de laatste jaren van de 14e eeuw voor wat de rekentermijn aangaat in een overgangsperiode bevinden. Immers nadat de 4e rekening van Otte Koudaver in november wordt gesloten en afgehoord in december, begint de 5e pas weer in de vasten. Een dergelijk verschijnsel nemen we waar in het rentmeesterschap van Poortugaal, waar de beide bewaarde rekeningen van Heyn Rutgaersz in de inleiding zeggen te lopen van Vastenavond tot Vastenavond, maar waarvan volgens het slot de sluiting plaats vond op 31 december. Bij deze soepele inconsequentie van begin en sluiting van de rekeningen moet men bedenken dat er in de maanden december tot april, als vallende buiten waren de belangrijke vervaltermijnen, hoegenaamd geen inkomsten waren en grote uitgaven in de winter moesten achterwege blijven (

In de winter bestaat er een soort rekenvacuüm. Volgens Otte Koudaver verantwoorden de rekeningen eigenlijk de posten "van de daghen van mey, van Sinte Jansmisse midsomer, van Bamisse ende van Sinte Maertijnsmisse in den winter... dit maeck tsamen een heel jaerscaer.."(inv. nr 115, aanhef).

)
. Na de eeuwwisseling is de overgangstijd voorbij, men heeft de Vastenavond voor goed als rekentermijn opgegeven. Het rekenjaar loopt nu van 1 januari tot 31 december. In de beschrijving van de rekeningen hebben wij steeds aangegeven het begin en het einde van het rekenjaar.

Verantwoording van de bewerking

Ordening van het archief

Aanwijzingen voor de gebruiker

Verwant materiaal

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in