gahetNA in het Nationaal Archief

Heren van Altena

3.19.02
H. Hardenberg
Nationaal Archief, Den Haag
1932
cc0

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

3.19.02
Auteur: H. Hardenberg
Nationaal Archief, Den Haag
1932
CC0

Periode:

1212-1646

Omvang:

0,80 meter; 125 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands.

Soort archiefmateriaal:

De stukken zijn deels geschreven in het gotische cursiefschrift, met name in de oud-Hollandse klerkencursief.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

Het archief van de Heren van Altena bevat persoonlijke stukken van de afzonderlijke familieleden als testamenten en commissiebrieven, en diverse charters in verband met beleningen, vonnissen en verzoeningen. Daarnaast zijn er registers overgeleverd met gegevens over het beheer van de rechten en bezittingen van land en goederen in de Hollandse heerlijkheden van Altena (voornamelijk Woudrichem), Horne, Ghoor en enkele bezittingen in Zuid-Holland, Gelderland en Limburg. De oudste charters stammen uit de dertiende eeuw.

Archiefvormers:

  • Van Altena
  • Dirk van Altena (?-1242)
  • Gerard van Horne (1301-1322)
  • Willem van Horne (1322-1351)
  • Dirk van Horne (1345-1351)
  • Willem van Horne (1351-1357)
  • Dirk, gezegd Loef van Horne (1357-1369)
  • Willem van Horne (1369-1386)
  • Willem van Horne (1417-1436)
  • Frederik, graaf van Meurs (1436-1440)
  • Jacob, graaf van Horne (1440-1469)
  • Jacob, graaf van Horne (1469-1486)
  • Johanna van den Gruythuyse, gravin van Horne (1486-1502)
  • Jacob, graaf van Horne (1504-1531)
  • Johan, graaf van Horne (1531-1540)
  • Philips van Montmorency, graaf van Horne (1540-1568)
  • Herman, graaf van Nieuwenaar en Meurs (1577-1578)
  • Walburga, gravin van Nieuwenaar en Meurs (1578-1590)

Archiefvorming

Geschiedenis van de archiefvormer

Geschiedenis van het archiefbeheer

De charters en andere stukken, welke het archief der heren van Altena uitmaakten, werden van oudsher te zamen met die betreffende de heerlijkheid Horne op het kasteel te Weert, de hoofdzetel van het geslacht van Horne, bewaard. Een oorkonde uit 1351 bevat hieromtrent een merkwaardige getuigenis. Dirk van Horne, heer van Perwez belooft bij deze acte aan zijn neef Willem V van Horne, om alle brieven, betrekking hebbende op de heerlijkheden Horne, Altena en Gaasbeek (

Een belangrijke bezitting van de Horne's in de buurt van Brussel.

) te Weert te deponeren "in eenen sekeren slote, van welcken slote die heer ven Arckel eenen sleutel hebben sal, Willem, heere van Hoorne ende Altena, onsen lieven neve voorseit eenen sleutel, ende wij Diederick van Hoorne eenen sleutel", en ze aldaar gedrieën te bewaren tot de tijd, "dat den meynen weegens dunckt, dat hij hetselve wel bewaeren magh" (

M.S. Bockenberg, fol. 179-179vo.

)
.

Omstreeks 1533 bevond zich dit archief nog te Weert, zoals blijkt uit een beëedigde verklaring van Johan, graaf van Horne en zijn hofmeester, afgelegd voor Arend Sandelyn, raad, en Cornelis Barthouts, griffier van den Leenhove van Holland, in verband met het voor dit hof hangende proces over het recht op de heerlijkheid Altena, volgens welke verklaring zekere, door eerstgenoemde geexhibeerde stukken - in het verbaal van de genoemde gecommitteerden uit den Leenhove aangeduid als te zijn afkomstig "ex archivis comitis de Horne" - waren gevonden in het sterfhuis van zijn broeder Jacob van Horne "in een coffer, daer sijn ander brieven ende beschreet van Sijnen goeden leggende waeren" (

Als voren, fol. 185vo, Vergl. Kroniek van het Hist. Genootschap te Utrecht. jg. 1852 p. 347.

)

Toen Walburga, gravin van Nieuwenaar de heerlijkheid Altena in 1590 aan de Staten van Holland verkocht, werd in het koopcontract de bepaling opgenomen, dat verkoopster binnen een maand tijds aan de Staten zou overgeven "alle titulen, brieven, reeckeninge, pachtcedullen, munimenten, sacken ende stucken van processen ter oorsaecke van de voorseide heerlickheyt mitten appendentien ende dependentien van dien, soo tegens den Staten, den Graven van Hollandt indertijt, als alle andere vuytstaende, geen vandezelve vuytgesondert ende namentlyck mede den leenboucken van de leenen daeronder sorterende, ende de instructien, dienende tegens de pretensien opde voornoemde heerlickheyt zoo van gen grave van Houtekercke als de gravinne van Hoochstraten, ende alle anderen, die daerop recht zouden willen pretenderen" (

Resolutie Staten van Holland, 13 Juli 1590.

).

Wat de verdere lotgevallen dezer stukken geweest zijn, alvorens zij in het Algemeen Rijksarchief belandden, is niet precies na te gaan. Waarschijnlijk werden zij door de Staten van Holland bij de Leenkamer gedeponeerd. Een aantal dezer stukken draagt op de rugzijde aantekeningen van de hand van de archivaris Van Wijn, waaruit men kan afleiden, dat zij bij de splitsing van het archief der Leenkamer in 1806 onder diens berusting kwamen. De leenboeken van Altena volgden na evenwel de griffier der lenen Swaan naar het Oude Hof, en vonden na enige omzwervingen hun weg naar het Amortisatie-Syndicaat, dat ze in 1825 met de overige registers der Hollandse leenkamer aan het Rijksarchief afstond (

Overzigt van het Nederlandsche Rijksarchief, p. 80, 81 en 49.

). De rentmeesters-rekeningen en enkele losse stukken werden in het archief der Rekenkamer teruggevonden. Op welke wijze deze aldaar terecht waren gekomen, was niet meer na te gaan.

Het Amortisatie-Syndicaat droeg het archief in 1825 samen met registers van de Hollandse Leenkamer over aan het Rijksarchief. Zie: Overzigt van het Nederlandsche Rijksarchief, p. 80, 81 en 49.

Het archiefblok bevat archiefstukken onder verschillende rechtstitels verworven.

Inhoud en structuur van het archief

Aanwijzingen voor de gebruiker

Verwant materiaal

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in