Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Ambtenaren Centraal Bestuur Karel V

3.01.02
J.L. van der Gouw
Nationaal Archief, Den Haag
1952
cc0

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

3.01.02
Auteur: J.L. van der Gouw
Nationaal Archief, Den Haag
1952
CC0

Periode:

1243-1554

Omvang:

3,50 meter; 1247 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands. Een gedeelte is gesteld in het Frans.

Soort archiefmateriaal:

Normale geschreven, getypte en gedrukte documenten, geen bijzondere handschriften.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

Het archief van de ambtenaren van het Centraal Bestuur tijdens de regering van Karel V bevat stukken die het beheer van de Noordelijke Nederlanden betreffen: Holland, Zeeland, Gelre, Utrecht, Friesland, Groningen, Overijssel, Drenthe en verder het bestuur over Oost-Friesland, Denemarken en de Hanze in het begin van de zestiende eeuw. De Gelderse oorlogen zijn het hoofdthema, daarnaast zijn bestrijding van ketterij, criminele zaken, geestelijke zaken en de telkens oplaaiende geschillen tussen de verschillende gewesten aanleiding geweest tot archiefvorming.

Archiefvormers:

  • Ambtenaren van het Centraal Bestuur tijdens de Regering van Karel V
  • Hannaert, Jean
  • Blioul, Laurens du
  • Carondolet, Jean
  • Ruffault, Jehan
  • Schore, Mr. Louis
  • Myerop, Mr. Vincent Cornelisz. van
  • Pensart, Guillaume
  • Zwichem, Viglius van
  • Ligne, Johan de

Archiefvorming

Geschiedenis van de archiefvormer

Van wie de stukken afkomstig zijn

De stukken van deze collectie, die al vóór 1552 in de charterkamer aanwezig waren, vallen uiteen in twee delen, waarvan het eerste deel gevormd wordt door de verzameling, die Suys beschreven heeft onder de hoofden "Oostvrieslandt Nyen" en "Brieven van Oostvrieslant". Deze stukken zijn hoogstwaarschijnlijk afkomstig van Bernard Bucho ab Ayta.

Na te Leuven gestudeerd te hebben, werd Bucho pastoor van de St. Vituskerk te Leeuwarden en was daar raad van de Saksische hertogen, na 1515 van Karel V. Hij verdedigde de rechten van Karel V op Friesland voor het parlement van Parijs en was tenslotte van 1525 tot zijn dood in 1529 deken in de Hofkapel te Den Haag en raad in het Hof van Holland.

De tweede groep van reeds vóór 1552 gedeponeerde stukken, bij Suys onder de afdelingen "Angaende dat Oversticht", "Brieven ende titulen aengaende de overgifte 's lands van Utrecht" en voornamelijk "Brieven, Registeren ende munimenten leggende achter in 't cleyne Camerken van de Register Camere", kunnen wij met vrij grote zekerheid toeschrijven aan de stadhouder Hoochstraten en de tresorier-generaal Vincent Cornelisz. van Myerop, van wie beiden hieronder meer.

Verreweg het grootste deel der collectie wordt gevormd door de stukken, na de beschrijving van Strick en Boot in 1552, naar Holland overgebracht. Ze zijn afkomstig van hooggeplaatste ambtenaren uit de tijd van Karel V. Wij vermelden ze hier in de orde, waarin Suys hun papieren beschrijft (

De korte biografische notities dienen slechts om een indruk te geven van de aard der stukken, die men hier verwachten kan.

). Deze opsomming van de functionarissen, die tot de vorming van deze collectie hebben bijgedragen, kan ons een indruk geven van de belangrijke inhoud der stukken.

Antoine de Lalaing

ANTOINE DE LALAING, seigneur de Montigny, beter bekend als graaf van Hoochstraten, welk graafschap hij als heerlijkheid verkreeg door huwelijk met Elisabeth van Culemborg en dat te zijnen behoeve in 1518 door Karel V tot graafschap werd verheven Hij werd ca 1480 geboren en maakte in 1502 de reis mee van Philips de Schone naar Spanje, van welke reis hij een boeiend verslag naliet. Hij bekleedde verschillende ambten en stond bij de landvoogdes Margaretha van Oostenrijk in hoog aanzien. Hij was haar chevalier d'honneur. In 1515 benoemde Karel V hem tot "chef des finances" en van 1522 tot zijn dood in 1540 was hij stadhouder-generaal van Holland, Zeeland en Friesland, sinds 1528 ook van Utrecht. De hier geïnventariseerde stukken (Suys, fol 250-255, nos 1-42) hebben bijna uitsluitend betrekking op zijn stadhouderschap.

Jean Hannaert

Jean Hannaert, door zijn huwelijk met Marguerite Vilain, seigneur de Liedkerke en vicomte de Lombeke, was achtereenvolgens secretaris bij de prins van Anhalt (1507), bij Maximiliaan van Oostenrijk en bij Karel V. Na 1520 was hij conseiller d'etat en vervulde enige gewichtige ambassades in Duitsland en Frankrijk, resp in 1524 en 1532. In 1536 werd hij amman (drost) van Antwerpen en overleed in 1539.

Laurens du Blioul

Laurens du Blioul, seigneur du Sart (Suys, fol. 255vso-259, nos. 45-57), begeleidde reeds in 1502 als griffier van het Gulden Vlies en secretaire de la chambre Philips de Schone naar Spanje. In Mei 1522, voordat hij naar Spanje vertrok, benoemde Karel V Du Blioul als audiëncier, een ambt, dat zich geleidelijk van een ontvangerschap ontwikkeld had tot het hoofd van de kanselarij, nadat de kanselier meer een minister, los van de kanselarij was geworden. Du Blioul genoot terecht een onbeperkt vertrouwen van Karel V en Margaretha van Oostenrijk. Hij had een werkzaam aandeel in de overdracht van de temporaliteit van het Sticht aan Karel V.

Jean Carondolet

Jean Carondolet, (Suys 259-265vso, nos. 58-133), geboren te Dôle in 1469, behoort met Du Blioul tot de oude garde van het Oostenrijkse Huis. In de stukken meestal vermeld als deken van Besançon, later aartsbisschop van Palermo, was hij reeds in 1497 maitre des requestes in de Grand Conseil en in 1508 lid van de conseil-privé. Na van 1517-1519 met Karel V in Spanje verbleven te zijn, werd hij voorgoed als conseiler aan het Hof te Mechelen verbonden. Bij de reorganisatie der regering in 1531 wordt Carondelet chef en president van de conseil-privé. Hij vroeg in 1540 ontslag en overleed in 1545.

Jehan Ruffault

Jehan Ruffault, seigneur de Neufville (Suys, fol. 266, nos 134-136), tresorier-generaal des finances en Mr. CHARLES VERDERUE (Suys, fol 266vso, nos. 137-139), "secretare ordinaire de sa Majeste", behoren tot de minder op de voorgrond tredende figuren en ze droegen slechts weinig bij tot de hier beschreven collectie.

Mr. Louis Schore

Mr. L. Schore (Suys, fol. 267-269vso), uit een Leuvense burgerfamilie, kwam na een professoraat in de beide rechten te Leuven in 1522 als raadsheer in de Grote Raad te Mechelen. Als conseiller vervulde hij belangrijke commissies en volgde in 1540 Carondolet op als president van de conseil-privé. Hij overleed in 1548.

Mr. Vincent Cornelisz. van Myerop

Mr. Vincent Cornelisz. van Myerop (Suys 269vso-271vso, nos. 169-184), rekenmeester in de Rekenkamer van Holland, charterbewaarder van Holland en tenslotte tresorier-generaal van de Centrale Regering, had een belangrijk aandeel in de ordening van de toestanden in Utrecht na de overdracht van de temporaliteit aan Karel V.

Guillaume Pensart

Guillaume Pensart (Suys, fol. 271vso-272, nos. 185-191) en PIERRE VEREYCKEN (Suys, fol. 272vso-276, nos. 192-208 en zes ongenummerde) zijn als audiëncier de opvolgers van Laurens du Blioul.

Na 1552

Na 1552 heeft dan eerst nog Viglius van Zwichem (Suys, fol. 276-282, verward genummerd en geletterd), als kanselier een verzameling stukken, meest tractaten, gedeponeerd, en tenslotte JOHAN DE LIGNE, graaf van Aremberg (Suys, fol. 287vso-296), als stadhouder van de Noordelijke gewesten, een verzameling stukken betreffende de inhuldiging van Philips II als landsheer in Friesland, Groningen en Drente.

Geschiedenis van het archiefbeheer

Inhoud en structuur van het archief

Aanwijzingen voor de gebruiker

Verwant materiaal

Bijlagen

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in