Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Ambtenaren Centraal Bestuur Karel V

3.01.02
J.L. van der Gouw
Nationaal Archief, Den Haag
1952
cc0

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

3.01.02
Auteur: J.L. van der Gouw
Nationaal Archief, Den Haag
1952
CC0

Periode:

1243-1554

Omvang:

3,50 meter; 1247 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands. Een gedeelte is gesteld in het Frans.

Soort archiefmateriaal:

Normale geschreven, getypte en gedrukte documenten, geen bijzondere handschriften.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

Het archief van de ambtenaren van het Centraal Bestuur tijdens de regering van Karel V bevat stukken die het beheer van de Noordelijke Nederlanden betreffen: Holland, Zeeland, Gelre, Utrecht, Friesland, Groningen, Overijssel, Drenthe en verder het bestuur over Oost-Friesland, Denemarken en de Hanze in het begin van de zestiende eeuw. De Gelderse oorlogen zijn het hoofdthema, daarnaast zijn bestrijding van ketterij, criminele zaken, geestelijke zaken en de telkens oplaaiende geschillen tussen de verschillende gewesten aanleiding geweest tot archiefvorming.

Archiefvormers:

  • Ambtenaren van het Centraal Bestuur tijdens de Regering van Karel V
  • Hannaert, Jean
  • Blioul, Laurens du
  • Carondolet, Jean
  • Ruffault, Jehan
  • Schore, Mr. Louis
  • Myerop, Mr. Vincent Cornelisz. van
  • Pensart, Guillaume
  • Zwichem, Viglius van
  • Ligne, Johan de

Archiefvorming

Inhoud en structuur van het archief

Verantwoording van de bewerking

Toen mij in 1947 de inventarisatie van deze collectie werd opgedragen had Dr. Meilink zich wel weer wat optimistischer ten opzichte van de mogelijkheid van herstel der oude orde uitgesproken ( Verslagen omtrent 's Rijks Oude Archieven, 1943, blz. 12 e.v. ), maar in feite was de toestand zo, dat zelfs een jarenlang passen en meten met dorsale opschriften, watervlekken, wormgaatjes e.d. tot resultaat had gehad, dat van slechts een zeer klein gedeelte der stukken de indentificatie op de beschrijving van Suys met voldoende zekerheid vast stond; van een iets groter deel der stukken kon op allerlei gronden, meest inwendige, gezegd worden van wie het afkomstig was. Deze laatste vraag is nu de enig belangrijke: hoe de stukken binnen de afdelingen in de door Suys beschreven pakketten bijeengeraakt zijn, zal min of meer afhankelijk zijn van de toevalligheden, die bij de opruiming van de zolder van elk sterfhuis onvermijdelijk zijn. Het bleek al spoedig, dat het gematigd optimisme van Dr. Meilink misschien te realiseren was, indien nogmaals jaren van passen en meten aan de collectie werden besteed. Het effect zou in het gunstigste geval zijn een ordening, die voor de gebruiker van de stukken weinig aantrekkelijks zou hebben.

Als gevolg van het feit, dat verschillende personen zich met dezelfde zaak bezig hielden, zijn de stukken van die zaak vaak ook verspreid. Over hoeveel pakketten zijn bijv. in de oude inventaris niet verspreid de stukken "touchant Denemarque", zijn koning en diens vijanden, zonder dat van een verschillend karakter van de inhoud der pakketten uit de beschrijving van Suys iets blijkt.

Nu kan het zeker voor de onderzoeker van groot belang zijn om te weten van wie bepaalde bestanddelen van deze collectie afkomstig zijn, maar wat van de afkomst der stukken bekend is, kan practischer in een concordantie op de inventaris Suys, dan door herstel van de zogenaamde oude orde vastgelegd worden.

Het herstel van de collectie naar de inventaris Suys is onmogelijk gebleken en was naar mijn gevoelen, gezien de kwaliteiten van de inventaris Suys op dit onderdeel, ook ongewenst, zodat op mij de taak rustte, na een uitvoeriger en gedetailleerde beschrijving, een nieuwe indeling te ontwerpen.

De band in deze zo heterogene verzameling is het feit, dat zij gevormd is in dienst van de Centrale Regering der Nederlanden en de indeling diende derhalve gebaseerd te zijn op de verschillende zaken, waarmede die centrale regering zich door middel van haar commissarissen in het Noorden bezig heeft gehouden. In hoeverre men iets als een zaak beschouwt of wil zien als een onderdeel van een andere zaak, blijft een kwestie van persoonlijk oordeel, evenals ook dikwijls het gelegde verband. Willekeur in de verdeling van stukken op meerdere zaken betrekking hebbende (ik denk bijv. aan de keizerlijke bezetting van Steenwijk, die een eindfase is van de pacificatie van Friesland, maar evenzeer een onderwerp van bespreking op de dagvaarten over de geschillen tussen Holland en Utrecht en op de samenkomsten van Hoochstraten, Buren, Mulart en Du Blioul met de bisschop van Utrecht over de strijd tegen de Geldersen en de overdracht van de temporaliteit), was soms wel onvermijdelijk. De brieven over allerlei zaken van Hoochstraten, de minuten en memoriën van Laurens du Blioul, die betrekking hebben op vele zaken, alsmede de particuliere stukken van de laatste, bestanddelen die naar hun aard de strijd tegen mijn systeem moesten winnen, gaan als triumfators voorop. De Gelderse oorlogen, een hoofdthema van de collectie, komen meest aan de orde in verband met de verschillende gewesten.

Heb ik dus getracht in te delen vanuit een objectief standpunt (het gezichtspunt van de Centrale Regering), de subjectieve kant moet tot zijn recht komen uit de concordanties.

Bij het samenstellen van de concordanties ben ik uitgegaan van het beginsel, dat door het bepalen van de herkomst van een bepaald stuk al veel gewonnen is - kan het precies met een bepaald nummer van de inventaris Suys geïdentificeerd worden, zoveel te beter. Van de nummers van Suys, waarbij een algemene beschrijving van een groot pak gegeven wordt, heb ik geen, of een zeer spaarzaam gebruik gemaakt. Het had overigens weinig moeite gekost om met gebruikmaking van deze nummers een sluitend geheel - in werkelijkheid een fictie - te construëren. De concordanties berusten voor een belangrijk deel op het voorbereidende werk van J. K. Bondam met de aanvullingen van Dr. Meilink en geven op zich weer een beeld van de onmogelijkheid om de verzameling naar Suys te reconstruëren.

Het blijft min of meer teleurstellend dat het niet mogelijk bleek een op het herkomstbeginsel gebaseerde inventaris te geven, maar ik troost mij met de ervaring, dat voor een tot heden geheel ontoegankelijk deel van de charterkamer, nu toch een passende sleutel aanwezig is.

De opgave van plaatsen, waar stukken gepubliceerd zijn maakt geen aanspraak op volledigheid ( Van de gehele collectie is een summier gebruik gemaakt door Dr. J.S. Theissen voor zijn werk "De regering van Karel V in de Noordelijke Nederlanden". Amsterdam, 1912. ).

Aanwijzingen voor de gebruiker

Verwant materiaal

Bijlagen

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in