gahetNA in het Nationaal Archief

Nassause Domeinraad vanaf 1581

1.08.11
Onder redactie van M.C.J.C. van Hoof, E.A.T.M. Schreuder, B.J. Slot
Nationaal Archief, Den Haag
(c) 1997
This finding aid is written in Dutch.

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

1.08.11
Auteur: Onder redactie van M.C.J.C. van Hoof, E.A.T.M. Schreuder, B.J. Slot
Nationaal Archief, Den Haag
(c) 1997
(c)

Periode:

1218-1842
merendeel 1581-1811

Omvang:

488,25 meter; 16861 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands. Een klein gedeelte is gesteld in talen als het Latijn , Frans en het Duits

Soort archiefmateriaal:

Normale geschreven en gedrukte documenten. Kennis van het 13e t/m 18e eeuwse handschrift is noodzakelijk: de Nederlandstalige stukken van vóór ca. 1700 zijn geschreven in het gotische cursiefschrift, met name in de oud-Hollandse klerkencursief.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

De Nassause Domeinraad was het bestuurscollege dat het beheer over de domeinen van de familie Oranje-Nassau uitoefende. Deze landgoederen strekten zich uit over het gehele territorium van de Republiek, maar lagen overwegend in Holland, Zeeland, (Noord-)Brabant en Gelderland. Ook in Duitsland, Luxemburg en Frankrijk (vnl. het prinsdom Orange) had men bezittingen. Oorspronkelijk was de domeinraad gevestigd te Breda en later vanaf eind zestiende, begin zeventiende eeuw te Den Haag aan het Binnenhof. De Raad- en Rekenkamer, zoals zij ook wel werd genoemd, telde vijf tot zeven leden met daarnaast een griffier of secretaris als belangrijkste ambtenaar.
Het beheer van de goederen vergde een uitgebreide verantwoording door tal van rentmeesters die ter plekke waren belast met o.a. het toezicht op heerlijke rechten, als bijvoorbeeld het recht op de wind of op de visvangst. Al deze rechten en bevoegdheden leverden bij elkaar aanzienlijke inkomsten op ter bekostiging van de hofhouding (paleizen, kunstcollectie e.d.). Voor het verdere beheer was in elk domein tevens een grote hoeveelheid functionarissen aangesteld variërend van hoveniers tot predikanten. Dit gold eveneens het terrein van bestuur en rechtspraak met de aanstelling van schout en schepenen.
Het archief bevat de notulen van de domeinraad; thesauriersrekeningen (m.b.t. de uitgaven) en het ambtboek met gegevens over aanstellingen in elk domein. Verder zijn er per domein reeksen rentmeestersrekeningen, gebundelde correspondentie over tal van onderwerpen van bestuurlijk-juridische aard en losse stukken (meestal met een financiële inslag). Op een aantal series bestaan zowel eigentijdse als latere nadere toegangen.

Archiefvormers:

  • Aalst, heer van
  • Acquoy, Heer van
  • Agentschap van Financiën, Bureau der Nationale Domeinen, herkomstig van de vorst van Nassau
  • Ameland, Heer van
  • Antwerpen, Burggraaf van
  • Baarle-Nassau, Heer van
  • Baarn, Heer van
  • Bentheim, Heer van
  • Bergen op Zoom, Heer van
  • Borculo, Heer van
  • Borsele, Heer van
  • Bourgogne, Heer van
  • Boxmeer, Heer van
  • Bracque, Heer van De
  • Breda, Heer van
  • Bredevoord, Heer van
  • Brussel, Paleis te
  • Buren, Graaf van
  • Bütgenbach, Heer van
  • College van Administratie der Goederen in Holland gelegen van de Prins van Oranje
  • College van Administratie over de door de Fransen geabandonneerde Goederen van de Vorst van Nassau
  • Cortenbach, Heer van
  • Cortgene, Heer van
  • Cranendonk en Eindhoven, Baron van
  • Culemborg, Heer van
  • Dasburg, Heer van
  • Dieren, Heer van
  • Diest, Heer van
  • Directie der Publieke Domeinen en Geestelijke Goederen
  • Directie der Staatsdomeinen in Holland
  • Dongen, Heer van
  • Eemnes, Heer van
  • Friesland, Heer van
  • Geertruidenberg, Heer van
  • Geertruidenberg, Kastelein van
  • Gorzen Orizand, Heer van
  • Grave en Cuijk, Heer van
  • Gravenhage, 's, Oude Hof in het Noordeinde
  • Gravenhage,'s, Huis Den Bosch
  • Grimbergen, Heer van
  • Het Loo, Heer van
  • Hohenlohe, Van
  • Holede, Heer van
  • Hulsterambacht, Heer van
  • IJsselstein, Heer van
  • Intendant van de Nassause Domeinen in de Zuidelijke Nederlanden
  • Kruidberg, Hofstede de
  • Lannoy, Heer van
  • Leerdam, Graaf van
  • Lek, Heer van de
  • Lekkerkerk, Heer van
  • Lichtenvoorde, Heer van
  • Liesveld, Heer van
  • Lingen, Heer van
  • Meerhout, Heer van
  • Meurs, Graaf van
  • Ministerie van Financiën, Administratie der Nationale Domeinen, herkomstig van de vorst van Nassau
  • Monster, Heer van
  • Monsterambacht, Heer van
  • Montfort, Heer van
  • Naaldwijk, Heer van
  • Nassau, Van
  • Nassause Domeinraad
  • Nassause Domeinraad, Ontvanger-Generaal
  • Nassause Domeinraad, Thesaurier en Rentmeester-Generaal der Domeinen
  • Nederheim, Heer van
  • Neerem, Heer van
  • Niervaart, Heer van
  • Nieuwburg, Huis ter
  • Nispen, Heer van
  • Noord-Beveland, Heer van
  • Oosterhout, Heer van
  • Oploo, Heer van
  • Orange, Prince d'
  • Orange, Prins van
  • Oranje, Van
  • Oranje-Nassau, Van
  • Paifve, Heer van
  • Peen, Heer van
  • Polanen, Heer van
  • Princeland, Heer van
  • Prinsenland, Heer van
  • Raad en Rekenkamer
  • Ravestein, Heer van
  • Rollencourt, Heer van
  • Roosendaal, Heer van
  • Russon, Heer van
  • Rutten, Heer van
  • Scherpenisse, Heer van
  • Secretariaat van Staat voor de Financiën, Secretarie de Nationale Domeinen, herkomstig van de vorst van Nassau
  • Sichem, Heer van
  • Sint-Maartensdijk, Heer van
  • Sint-Maartensdijk, Kapittel van Sint Maarten
  • Soest, Heer van
  • Soestdijk, Heer van
  • St. Vith, Heer van
  • Stadhouders van Friesland, Groningen, Drenthe en Overijssel
  • Steenbergen, Heer van
  • Steenwijk, Heer van
  • Ter Eem, Heer van
  • Thesaurier-Generaal en Raden van Financiën, Bureau der Nationale Domeinen, herkomstig van de vorst van Nassau
  • Tholen, Heer van
  • Veere, Markies van
  • Vianden, Graaf van
  • Vlissingen, Heer van
  • Vorst, Heer van
  • Vriesland, Heer van
  • Wernhout, Heer van
  • Westcappel, Heer van
  • Westland, Heer van
  • Willemstad, Heer van
  • Zelhem, Heer van
  • Zevenbergen, Heer van
  • Zichem, Heer van
  • Zuid-Beveland, Heer van
  • Zwaluwe, Heer van

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

    • De Staten van Utrecht droegen op 3 September 1674 aan Willem III de 'hooge vrije middelbaare en laage jurisdictieën en heerlijkheeden van Soest, Baarn, Ter Eem, Emmenes binnen en buyten, en zulks met allen de plaatsen, op- en dependentien behoorden met de jurisdictien zoo in't civilen als crimineelen met alle confiscatien en verbeurtenissen' op. In de periode 1674-1680 voegde Willem III aan dit bezit door koop nog enkele landerijen toe. En hij liet een huis bouwen op de plek van een hofstede aan de Soestdijk.

      Na de dood van Willem III kwamen de heerlijkheden, nu bekend onder de verzamelnaam Soestdijk, weer te vervallen aan de Staten van Utrecht.

      In 1714 kocht prinses Maria Louisa van Kassel van de Staten van Utrecht de ambachtsheerlijkheden Soest, Baarn en Ter Eem. In 1747 werd door de Staten van Utrecht aan Willem IV de hoge, middelbare en lage jurisdictie over 'Zijne Hoogheids heerlijkheden Zoest, Baaren, en Ter Eem' opgedragen. In 1750 ontving Willem IV de hoge jurisdictie over de beide Eemnessen {binnen en buiten de dijk), alsmede over de heerlijkheden Duyts, Haar en Zevenhuijzen. (

      NDR inv.nr. 764, folio 85; inv.nr. 765, folio 439 en 454, inv. nr.. 768, folio 1517 e.v.

      )

      In 1795 werden deze domeinen geconfisqueerd en genationaliseerd.

      In 1815 gaf de staat het domein en het paleis Soestdijk aan prins Frederik, als dank voor zijn krijgsverrichtingen in 1815.

      De prins van Oranje benoemde de volgende functionarissen:

      (

      Deze lijst is ontleend aan het Ambtboek, NDR inv.nr. 686.

      )

      Soest

      • Chirurgijn
      • Concierge van het huis te Soestdijk
      • Daghuurder in het park
      • Directeur van H.H. tuinen en plantages
      • Drossaard
      • Gadermeester
      • Gerechtsbode
      • HoutvesterHovenier op het goed de Eult
      • Hovenier te Soestdijk
      • Jager op Soest, Baarn en ter Eem
      • Koddebeier
      • Koster
      • Marktschipper op Amsterdam
      • Meesterknaap
      • Oppasser van de jacht
      • Opzichter van de diergaarde
      • Opzichter van de jacht, bossen en plantages
      • Opzichter van het huis en park te Soestdijk
      • Piqueur van de paarden van de prins op Soestdijk en de Veluwe
      • Schoolmeester
      • Schout
      • Secretaris en griffier
      • Stadhouder van de lenen
      • Stokhouder
      • Timmerrnan op Soestdijk
      • Timmermansknecht op Soestdijk
      • Voorlezer
      • Vrachter van Soest op Amersfoort
      Baarn

      • Drossaard
      • Gadermeester
      • Gerechtsbode
      • Houtvester
      • Koster
      • Marktschipper op Amersfoort
      • Marktschipper op Amsterdam
      • Meesterknaap
      • Opzichter van de jacht
      • Opzichter van de jacht, bossen en plantages
      • Schoolmeester
      • Schout
      • Secretaris
      • Stadhouder van de lenen
      • Stokhouder
      • Voorlezer
      • Vrachter van Baarn op Utrecht
      Ter Eem

      • Drossaard
      • Gadermeester
      • Houtvester
      • Meesterknaap
      • Opzichter van de jacht
      • Schout
      • Schutter van paarden en beesten, gezworen
      • Secretaris en griffier
      • Stadhouder van de lenen
      • Stokhouder
      • Schutter van paarden en beesten, gezworen
      Eemnes

      • Drossaard
      • Houtvester
      • Meesterknaap
      • Schout
      • Secretaris en griffier
      • Stadhouder van de lenen
      • Stokhouder
      Gooiland, 't

      • Houtvester
      • Meesterknaap
      Nederzeldert en Berk

      • Gadermeester
      • Schout
      Rentmeester of administrateur waren:

      (

      Ontleend aan het Ambtboek, NDR inv.nr 686. Omdat de rekeningen niet meer in dit archief beschikbaar zijn, is het eindjaar van de ambtperioden van de administrateuren/rentmeesters niet precies bekend en ook niet opgenomen in deze lijst.

      )

      • Alard Pannekoek, vanaf 1735;
      • Jacob Cramer van Veeren, vanaf 1746;
      • Coenraat Comman, vanaf 1759;
      • Jacob Langerak Oosterland, vanaf 1789;
      • Charles François Simons, vanaf 1792
      als administrateur van Soest, Baam en Ter Eem:

      • Hendrik Pannekoek, vanaf 1750.

      De stukken betreffende Soestdijk werden rond 1828 overgegeven aan het Koninklijk Huisarchief, waarschijnlijk in verband met de schenking van Soestdijk aan prins Frederik. De hieronder beschreven stukken zijn restantjes van het archief.

      Gegevens betreffende deze goederen zijn nog wel te vinden in de serie notulen van de Domeinraad en in de registers van uitgaande stukken, beschreven in de rubriek Stukken van algemene aard in deze inventaris.

    • Frederik Hendrik kocht in 1630 goederen in de heerlijkheid Zuilenstein, waaronder het huis. In 1640 schonk Frederik Hendrik de heerlijkheid Zuilenstein aan zijn 'natuurlijke' zoon Frederik. Tussen 1630 en 1640 verwierf Frederik Hendrik waarschijnlijk Zuilenstein als hoge heerlijkheid. De Staten van Utrecht verhieven in die periode Zuilenstein met toevoeging van Leersum ten behoeve van Frederik Hendrik tot een hoge heerlijkheid.

      Tot 1830 was het goed in het bezit van de tak Nassau-Zuylensteyn. Daarna ging het door vererving over in handen van de familie Reede van Amerongen. (

      A.I.J.M. Schellart en Theo de Vries, Woonsteden der Oranje's. Zaltbommel 1965. P. 56 en B.J. Veeze, De Raad van de prinsen van Oranje tijdens de minderjarigheid van Willem III, 1650-1668. Assen 1932. p.11.

      )

      Omdat Zuilenstein in 1640 in handen van de zoon van Frederik Hendrik overging, verdween het uit het complex bezittingen van het huis van Oranje-Nassau. Het enige wat nog herinnert aan het korte bezit zijn de onderstaande aankomsttitels.

      Andere stukken betreffende Zuilenstein zijn te raadplegen in het Rijksarchief in Utrecht.

      Stukken betreffende Zuilenstein staan beschreven in P. Berends, Inventaris van archieven aanwezig op het huis van Amerongen. Den Haag 1901.
  • openDEEL 13 AANHANGSEL

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in