gahetNA in het Nationaal Archief

Rechtbank Dordrecht, 1940-1949

3.03.12.03
Alfonso Ros Wiese
Nationaal Archief, Den Haag
2000
cc0

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

3.03.12.03
Auteur: Alfonso Ros Wiese
Nationaal Archief, Den Haag
2000
CC0

Periode:

1935-1951
merendeel 1940-1949

Omvang:

36,00 meter; 324 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands

Soort archiefmateriaal:

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

Het archief bevat de processen-verbaal, vonnissen en dossiers van de strafzaken, hoofdzakelijk misdrijven. Strafzaken die bij de officier van Jusititie worden aangemeld krijgen een parketnummer, als de zaken voor de rechtbank komen krijgen ze ook een rolnummer. De burgerlijke zaken zijn onderverdeeld naar procesgang in dagvaardingen en rekesten. Van de dagvaardingen zijn er audiëntiebladen, vonnissen en processtukken, van de rekesten zijn er de beschikkingen. Onder de burgerlijke zaken vallen: geldvorderingen boven een bepaald bedrag, maar ook faillissementen, ondertoezichtplaatsingen, echtscheidingen, bezoekregelingen en curatele zaken. De rechtbank bewaart ook diverse akten, zoals de akten van depot, betreffende nalatenschappen, afstand van gemeenschap van goederen en de verkoop van schepen. Het archief bevat tevens huishoudelijke en griffiezaken, zoals vergaderstukken.

Archiefvormers:

  • Arrondissementsrechtbank te Dordrecht 1940-1949

Archiefvorming

Geschiedenis van de archiefvormer

De bijgaande inventarislijsten, over het tijdvak 1940 - 1949, hebben betrekking op de archiefbescheiden van de arrondissementsrechtbank te Dordrecht en het arrondissementsparket van de Hoofdofficier van Justitie.

Organisatie van de rechterlijke macht en territoriale indeling
Nederland onder de Duitse bezetting

De vijf wetten uit 1877, Stbl. 74 - 78, werden op 17 november 1933 ingetrokken bij vijf nieuwe wetten, Stbl. 601 - 605. Deze wetten traden in werking op 1 januari 1934, Stbl. 623 en stelden de rechtsgebieden van de gerechtshoven en de zetels van de arrondissementsrechtbanken en kantongerechten vast.

In mei 1940 beloofde de Rijkscommissaris voor het bezette Nederlandse gebied bij zijn ambtsaanvaarding vast dat de Nederlandse rechtspraak onafhankelijk zou blijven. Op 20 juli 1940 werd echter in Verordening 25 de competentie in strafzaken opnieuw geregeld. Paragraaf 1 stelde nadrukkelijk dat voor het bezette Nederlandse gebied de Duitse rechterlijke macht voor strafzaken werd ingesteld.

Alle Nederlandse rechters, ambtenaren en leerkrachten moesten onder ede hun loyaliteit jegens het Duitse Rijk, het Duitse gezag en de Duitse Krijgsmacht betuigen.

In de loop van 1940 en 1941 werd de rechterlijke organisatie verder gewijzigd door een groot aantal verordeningen. Zo trad op 15 januari 1941 het besluit van 20 november 1940, nr. 326, Stbl. S 207, in werking, waarbij de rechterlijke indeling ondergeschikt werd gemaakt aan de provinciale indeling en werd bij besluit van 7 april 1941, nr. 71, de economische rechter ingesteld.

De Nederlandse regering in Londen

Door de regering in Londen werd bij besluit van 3 oktober 1941, Stbl. B 79, een rechtbank in Londen, een aantal kantongerechten en een Buitengewone Raad voor de Scheepvaart ingesteld. De rechtbank en de kantongerechten spraken recht in enige en hoogste instantie. Beroep in cassatie van de gewezen vonnissen was niet mogelijk.

In december 1943 kwamen de volgende besluiten, Stbl. 61 - 64, tot stand:

  • Het besluit Buitengewoon Strafrecht;
  • Het besluit op de Bijzondere Gerechtshoven;
  • Het besluit Buitengewone Rechtspleging;
  • Het Bijzondere Gratie-adviesbesluit

De bijzondere gerechtshoven werden geïnstalleerd in Amsterdam, Arnhem, Den Haag, Den Bosch en Leeuwarden. De Bijzondere raad van Cassatie was bevoegd om sententies van de Bijzondere Gerechtshoven te vernietigen wanneer de wet verkeerd was toegepast.

Het besluit Bezettingsmaatregelen van 17 september 1944, Stbl. E 93, bepaalde onder andere dat de bezettingsregelingen, uitgevaardigd door of vanwege de vijand en vermeld op een bijgevoegde lijst geacht werden nimmer van kracht te zijn geweest.

Een aantal maatregelen bleef echter wel gehandhaafd.

Eveneens op 17 september 1944, Stbl. E 101, werd door de regering in Londen het Tribunaalbesluit vastgesteld. In dit besluit werd de organisatie van de gerechten voor de berechting van Nederlanders na de beëindiging van de oorlog geregeld. De berechting werd opgedragen aan bijzondere gerechtshoven.

In de zomer van 1945 werden in de provinciehoofdsteden en een achttal grote steden tribunalen gevestigd. De tribunalen konden de volgende maatregelen opleggen:

  • Internering voor de duur van 10 jaar;
  • Verbeurdverklaring van het vermogen;
  • Omzetting uit bepaalde rechten, verbod van het uitoefenen van bepaalde beroepen of functies.
De naoorlogse periode

De wet Overgang Bijzondere Rechtspleging van 13 mei 1948, Stbl. I 186, regelde de opheffing van de Bijzondere Gerechtshoven, de Tribunalen en de Raad van Cassatie op een door de Kroon vast te stellen tijdstip. De opheffing was afhankelijk van een aantal zaken dat nog in behandeling was. In de loop van 1949 en 1950 werden de Bijzondere Gerechtshoven daadwerkelijk opgeheven. De Raad van Cassatie werd pas in 1952 opgeheven.

Met de wet van 10 augustus 1951, Stbl. 347, vervielen de wetten van 17 november 1933, Stbl. 601 - 605, en het besluit van 20 november 1940, nr. 236, Stbl. S 207. De rechterlijke indeling werd opnieuw vastgesteld.

Voor uitgebreide informatie over de organisatie van de rechterlijke macht in Nederland, de procedures bij rechtszaken alsmede, taak samenstelling en werkwijzen van de rechtbanken wordt verwezen naar "Werkboek rechterlijke archieven 1838 - 1940" onder redactie van

R. Huijbrecht, "Berecht en gestraft; een geschiedenis van de rechterlijke organisatie en de strafinstellingen, 1811 - 1993" van G. Beks en H.J.Ph.G. Kaajan en "Nederlands recht in kort bestek" onder redactie van A. Komen.

Overzicht van namen van leden van de rechterlijke macht over de periode 1940 - 1949 in het arrondissement Dordrecht

  • Mr. H. Heuvelink
  • Mr. M. van Aken
  • Mr. W.J. Hofdijk
  • Mr. J. Bentfort van Valkenburg
  • Jhr. Mr. D.J.P. Hoeufft
  • Mr. K. N. Korteweg
  • Mr. A.M. Creutzberg
  • Mr. K.Th. Dorama
  • Mr. G.J. Heemskerk
  • Mr. G. van Hallie
  • Mr. J.W. Gratama
  • Mr. P.J. Sigmond
  • Mr. K.J. Poll
  • Mr. A. Boon
  • Mr. W.O. de Kat Angelino
  • Mr. H. van Zeggeren
  • Mr. J. van Vollenhoven
  • Mr. H.M.B. ter Haar Romeny
  • Mr. P.S. Noyon
  • Mr. W. van Nieuwenhuysen
  • Mr. J. A. Abbing
  • Mr. A.J. Kronenburg
  • Mr. J.E. Visser
  • Mr. C.W. Andreae
  • Mr. G. van Hallie
  • Mr. J. van der Vegt
  • Mr. C.D. Boeke
  • Mr. A.J.A. Lobsteijn
  • Mr. K.K. Douw van der Krap
  • Mr. Dr. J. van Drooge
  • Mr. P. Blussé
  • Mr. E.J.E.G. Vonkenberg
  • Mr. L. Salomonson
  • Mr. P.J. Sigmond
  • J.W. van Leeuwen
  • J.J. Hogendoorn
  • A. Schep
  • P. van Leeuwen
  • J. Scheepbouwer
  • Mr. J.G. Aalders
  • Mr. W. Beernink
  • Mr. B. v.d. Berg
  • Mr. C.P. Beukenkamp
  • Mr. P. Blussé
  • Mr. J.A.S. Brandbergen de Niet
  • Mr. J.A.W. Burger
  • Mr. W.P. Bijleveld
  • Mr. L.F. Dingemans
  • Mr. K.K. Douw van der Krap
  • Mr. J. van Drooge
  • Mr. J.C. van der Eng - Brandt
  • Mr. D.T. Henny
  • Mr. D. Huurman
  • Mr. A. de Jong
  • Mr. J. Jonker
  • Mr. W.O. de Kat Angelino
  • Mr. R. de Kosten
  • Mr. B.A.M. Knüppe
  • Mr. A.T. Koppelaar
  • Mr. Z.J. de Langen
  • Mr. D.S. van Lent
  • Mr. E.J.J. van Lith de Jeude
  • Mr. B. van Marwijk Kooy
  • Mr. A.R. van Nes
  • Mr. P.L. Polder
  • Mr. F.G. Rens
  • Mr. L. Salomonson
  • Mr. P.J. Sigmond
  • Mr. L.C.M. Sprenger - Dubois
  • Mr. J.G. van der Steenhoven
  • Mr. G.J.W. van Tricht
  • Mr. D.W.C. v.d. Velde
  • Mr. E.J.E. Vonkenberg
  • Mr. C. Vervoorn
  • Mr. J.C. Weisz

Geschiedenis van het archiefbeheer

Inhoud en structuur van het archief

Aanwijzingen voor de gebruiker

Verwant materiaal

Bijlagen

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
CAPTCHA
Deze vraag is om te testen of u een menselijke bezoeker bent en om geautomatiseerde spam te voorkomen.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in