gahetNA in het Nationaal Archief

Hof van Holland

3.03.01.01
M.C. le Bailly, P.J.M. van den Heuvel et al.
Nationaal Archief, Den Haag
2008
cc0

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

3.03.01.01
Auteur: M.C. le Bailly, P.J.M. van den Heuvel et al.
Nationaal Archief, Den Haag
2008
CC0

Periode:

1428-1811

Omvang:

592,60 meter; 11696 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Oud-Nederlands; enkele stukken zijn in het Frans of in het Latijn gesteld.

Soort archiefmateriaal:

Normale handgeschreven en gedrukte teksten. De Nederlandstalige stukken van vóór ca. 1700 zijn geschreven in het gotische cursiefschrift, met name in de oud-Hollandse klerkencursief.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

Het Hof van Holland had in de vijftiende eeuw taken op het gebied van het bestuur, de wetgeving en de rechtspraak in Holland, Zeeland en West-Friesland. De rechtsprekende taak van het Hof werd in eerste aanleg gevormd door die zaken die voorheen in de grafelijke rechtspraak werden berecht, zoals: inbreuken op de rechten van de landsheer en het landsheerlijk gezag, misdrijven en correctie van landsheerlijke ambtenaren, muntzaken, de bescherming van geestelijken, vreemdelingen en de zogenoemde personae miserabiles. In hoger beroep oordeelde het Hof over de uitspraken van lokale rechtbanken in burgerlijke zaken. Van het Hof kon men, in de periode vóór de Opstand, in beroep gaan bij de Grote Raad van Mechelen. Door inperking van de bestuurlijke bevoegdheden van het Hof, met name na de Opstand, bleef de rechtspraak als hoofdtaak van het Hof over.
De stamreeks van het archief wordt gevormd door de memorialen. Hieruit zijn in de loop der tijd andere reeksen afgescheiden, zoals de sententieregisters, waarin de vonnissen werden opgetekend. Daaruit kwamen vervolgens andere reeksen voort zoals de registers van de procureur-generaal, de quaetclappen en de presentatieboeken. Vanaf het begin van de 17e eeuw werden de eigen besluiten van het Hof afgesplitst uit de memorialen en opgetekend in resolutieboeken.
Eigenlijk niet tot het archief behorende zijn de zogenaamde proceszakken met daarin processtukken van partijen die voor het Hof procedeerden. Normaal gesproken werden deze na afloop van een proces opgehaald door de procureurs, maar dat gebeurde lang niet altijd. Het archief van het Hof van Holland is tamelijk compleet bewaard gebleven.

Archiefvormers:

  • Hof van Holland, Zeeland en West-Friesland, 1428-1798
  • Hof van Justitie van Holland en Zeeland, 1798-1803
  • Hof van Justitie van Holland, 1803-1811
  • Commissie tot afdoening der zaken van de Consignatiekas van het voormalige Hof van Justitie van Holland, 1814-1842

Archiefvorming

Inhoud en structuur van het archief

Selectie en vernietiging

Verantwoording van de bewerking

Om tot een overzichtelijk geheel te komen zullen in deze inventaris alle losse onderdelen van het archief van het Hof van Holland - namelijk de voormalige toegangsnummers 3.03.01.01 tot en met 3.03.01.05 en nadere toegangen 3.03.01.06 tot en met 3.03.01.09 - weer worden samengebracht.

  • opgenomen in inventaris rubriek 5.3.

  • opgenomen in inventaris rubriek 5.2.

  • opgenomen in inventaris rubriek 2.2.1.1.

  • opgenomen in inventaris rubriek 5.3.

  • opgenomen als digitale index

  • opgenomen als digitale index

  • opgenomen als digitale index

  • opgenomen in inventaris rubriek 2.2.2.1.

In verband met de samenvoeging van de onderdelen hebben enkele noodzakelijke hernummeringen plaatsgevonden.

Deze inventaris is een verdere uitwerking van de voorlopige inventaris van J.A.M.Y. Bos-Rops en B.M. de Vries uit 1982. De bestanden van R. Huijbrecht, die tot 2006 belast was met het beschrijven van het archief van het Hof van Holland, en de oorspronkelijke tekst van de voorlopige inventaris zijn tot een eenvormig geheel samengevoegd. Hiermee is een hogere graad van beschrijving bereikt dan in de voorlopige inventaris het geval was. Weliswaar was het archief in de voorlopige inventaris reeds tot op stukniveau beschreven, maar de nieuwe beschrijvingen zijn doorgaans uitgebreider. Zij zijn nauwkeuriger en vermelden meer details over de inhoud of eigenaardigheden van de afzonderlijke inventarisnummers. Hier valt onder andere te denken aan opmerkingen over verkeerde bindingen, de aanwezigheid van indices voor- of achterin de afzonderlijke registers en nadere inhoudelijke beschrijving van stukken.

Tijdens deze bewerking bleek verder dat er nog 24 meter (190 dozen) ongeïnventariseerd archief van het Hof van Holland in de depots lag, voorheen gemerkt als de supplementen I en II. Deze stukken zijn in detail beschreven door P.J.M. van den Heuvel en J. de Vreugd en zijn voor zover mogelijk in de bijbehorende rubrieken ondergebracht. Stukken die niet in een rubriek te plaatsen zijn, zullen ondergebracht worden in de rubriek varia.

Tijdens de huidige bewerking is er zoveel mogelijk aan gedaan om enkele stukken die waren zoekgeraakt, weer terug te vinden. Enkele stukken zijn inderdaad weer boven water gekomen, zoals de zestiende-eeuwse catalogi van de voormalige bibliotheek van het Hof van Holland en de inventaris van raadsheer Anthonij van Kinschot van het archief van 1701, maar helaas geldt dit niet voor alle verloren gewaande stukken.

Het onderzoek van P.J.M. van den Heuvel en J. de Vreugd heeft ook uitgewezen dat er zich in andere archieffondsen, met name in de familiearchieven van voormalig hofpersoneel, nog een aantal afgedwaalde stukken bevinden (zie verder onder de paragraaf 'afgescheiden archiefmateriaal'). Deze stukken zijn niet fysiek teruggeplaatst in het archief van het Hof van Holland.

Daarnaast is gestreefd naar een zo helder mogelijke indeling in de presentatie van de inventaris. De inhoudsopgave weerspiegelt zoveel mogelijk de structuur van het archief van het Hof van Holland zoals dat in de loop der eeuwen (organisch) is gegroeid. Dit betekent bijvoorbeeld dat het onderdeel betreffende de rechtspraak van het Hof is ingedeeld volgens de manier van procederen die gebruikelijk was tijdens het functioneren van het Hof.(

Dit is geheel in overeenstemming met de oorspronkelijke ordening zoals deze was toen Bakhuizen van den Brink het Hofarchief in 1852 beschreef. Zie zijn Overzigt, 181. Voor schema's van de civiele procesgang, zie Le Bailly, Procesgids Hof van Holland.

) Er is dan ook bewust gekozen voor een sterk genormaliseerde indeling in rubrieken zodat alle onderdelen in de inhoudsopgave zichtbaar zijn. De inhoudsopgave fungeert als leidraad om de gebruiker te loodsen door de enorme hoeveelheid stukken en series waaruit dit archief bestaat (zie volgende paragraaf). Daarnaast is er een procesgids geschreven die de gebruiker door de ingewikkelde civiele procesgang leidt.(

Le Bailly, Procesgids Hof van Holland .

)

Het komen te vervallen van bovengenoemde toegangen betekent overigens niet dat afzonderlijke entiteiten zoals het financieel archief van de griffier en de Sociëteit van 's-Gravenhage niet meer als zodanig herkenbaar zijn. Zij hebben ook een duidelijke plaats gekregen in de inhoudsopgave. Wie echter wel een minder zichtbare plek hebben gekregen zijn de procureur-generaal en de advocaat-fiscaal. De registers van de procureur-generaal, namelijk de rollen en de presentatieboeken, hebben een plaats gekregen tussen gelijkaardige registers, volgens de normale rechtsgang. Overige stukken van deze belangrijke functionarissen zijn in een afzonderlijke rubriek geplaatst in de afdeling dossiers en stukken betreffende processen.

Ordening van het archief

Aanwijzingen voor de gebruiker

Verwant materiaal

Bijlagen

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
CAPTCHA
Deze vraag is om te testen of u een menselijke bezoeker bent en om geautomatiseerde spam te voorkomen.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in