gahetNA in het Nationaal Archief

Hof van Holland

3.03.01.01
M.C. le Bailly, P.J.M. van den Heuvel et al.
Nationaal Archief, Den Haag
2008
cc0

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

3.03.01.01
Auteur: M.C. le Bailly, P.J.M. van den Heuvel et al.
Nationaal Archief, Den Haag
2008
CC0

Periode:

1428-1811

Omvang:

592,60 meter; 11696 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Oud-Nederlands; enkele stukken zijn in het Frans of in het Latijn gesteld.

Soort archiefmateriaal:

Normale handgeschreven en gedrukte teksten. De Nederlandstalige stukken van vóór ca. 1700 zijn geschreven in het gotische cursiefschrift, met name in de oud-Hollandse klerkencursief.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

Het Hof van Holland had in de vijftiende eeuw taken op het gebied van het bestuur, de wetgeving en de rechtspraak in Holland, Zeeland en West-Friesland. De rechtsprekende taak van het Hof werd in eerste aanleg gevormd door die zaken die voorheen in de grafelijke rechtspraak werden berecht, zoals: inbreuken op de rechten van de landsheer en het landsheerlijk gezag, misdrijven en correctie van landsheerlijke ambtenaren, muntzaken, de bescherming van geestelijken, vreemdelingen en de zogenoemde personae miserabiles. In hoger beroep oordeelde het Hof over de uitspraken van lokale rechtbanken in burgerlijke zaken. Van het Hof kon men, in de periode vóór de Opstand, in beroep gaan bij de Grote Raad van Mechelen. Door inperking van de bestuurlijke bevoegdheden van het Hof, met name na de Opstand, bleef de rechtspraak als hoofdtaak van het Hof over.
De stamreeks van het archief wordt gevormd door de memorialen. Hieruit zijn in de loop der tijd andere reeksen afgescheiden, zoals de sententieregisters, waarin de vonnissen werden opgetekend. Daaruit kwamen vervolgens andere reeksen voort zoals de registers van de procureur-generaal, de quaetclappen en de presentatieboeken. Vanaf het begin van de 17e eeuw werden de eigen besluiten van het Hof afgesplitst uit de memorialen en opgetekend in resolutieboeken.
Eigenlijk niet tot het archief behorende zijn de zogenaamde proceszakken met daarin processtukken van partijen die voor het Hof procedeerden. Normaal gesproken werden deze na afloop van een proces opgehaald door de procureurs, maar dat gebeurde lang niet altijd. Het archief van het Hof van Holland is tamelijk compleet bewaard gebleven.

Archiefvormers:

  • Hof van Holland, Zeeland en West-Friesland, 1428-1798
  • Hof van Justitie van Holland en Zeeland, 1798-1803
  • Hof van Justitie van Holland, 1803-1811
  • Commissie tot afdoening der zaken van de Consignatiekas van het voormalige Hof van Justitie van Holland, 1814-1842

Archiefvorming

Inhoud en structuur van het archief

Selectie en vernietiging

Enkele verdwaalde stukken daargelaten heeft er voor zover bekend sinds de overdracht van het archief van het Hof van Holland aan het Rijksarchief in 1854 geen actieve selectie of vernietiging plaatsgevonden.

In het voorjaar van 2007 hebben stagiaires van de Masteropleiding Archivistiek onderzoek gedaan naar waardering en selectie bij het Hof van Holland ten tijde van zijn bestaan.(

Pauline van den Heuvel, Alles van waarde is weerloos. Hof van Holland, Zeeland en West-Friesland 1428-1811 [eindpaper deelproject 'waardering en selectie', Universiteit van Amsterdam/Archiefschool] (2007) en Johannes de Vreugd, Vervreemding en afdwaling. Waardering en selectie in het archief van het Hof van Holland, Zeeland en West-Friesland [ibidem] (2007).

) Uit hun onderzoek blijkt vooral dat er weinig bewust is geselecteerd of vernietigd. Juist omdat het Hof een rechterlijke organisatie was, was de geheugenfunctie van zijn archief van groot belang. Zo werd zijn archief zelfs tot ver in de negentiende eeuw - dus lang na zijn eigenlijke ontbinding - geraadpleegd om rechtsgeldige bewijsstukken te vinden in verband met aanspraken op eigendom van land, wegen en dijken.(

Zie Bakhuizen van den Brink, Overzigt, 184.

)

Er zijn echter enkele aanwijzingen dat er tijdens het functioneren van het Hof van Holland plannen zijn geweest om delen van zijn archief te vernietigen, met name vanwege plaatsgebrek op het Binnenhof in de aangewezen ruimtes voor bewaring van het archief of vanwege de slechte staat waarin bepaalde stukken verkeerden.(

Blijkens de resoluties van de Gecommitteerde Raden zijn vanwege ruimtegebrek op het Binnenhof talloze rekeningen van diverse organen zoals het Hof van Holland en de Hoge Raad tussen 1777 en 1781 vernietigd. Zo zijn onder meer de rekeningen van de boeten van de ongefundeerde processen van het Hof en de Hoge Raad van 1661-1699, de rekeningen van de 40e penning van het Hof vanaf 1652 en de rekeningen van het klein zegel over het Zuiderkwartier van 1635-1699 vernietigd. De resolutie van de Gecommitteerde Raden van 16 mei 1781 geeft aan dat men toen klaar was met de vernietigingsopdracht. Zie J. Smit, Inventaris van het archief der Rekenkamer ter auditie van de Gemeenelandsrekeningen en de opvolgende colleges met de daaronder berustende rekeningen ('s-Gravenhage 1946) 56.

) Toch blijkt het meestal alleen bij plannen te zijn gebleven, omdat sommige tot vernietiging aangewezen stukken nu nog altijd bestaan.

Hoewel er weinig systematisch is geselecteerd of vernietigd in het archief van het Hof van Holland ten tijde van zijn functioneren, zijn echter ook enkele gevallen bekend waarin stukken zijn verdwenen als gevolg van bewust menselijk ingrijpen. Hierbij gaat het enerzijds om stukken die door raadsheren en andere functionarissen mee naar huis waren genomen en vervolgens om diverse redenen niet zijn teruggebracht. Anderzijds betreft dit helaas acties van functionarissen van het Hof of andere personen met slechte bedoelingen. Wat het eerste geval aangaat, hebben een aantal stukken, via de sterfhuizen van verschillende raadsheren, hun weg naar het archief teruggevonden. In de rubriek 'nagelaten stukken' is een gedeelte hiervan ondergebracht. Nagelaten stukken die eigenlijk in een bepaalde reeks thuishoren, zijn zoveel mogelijk in de betreffende reeksen teruggeplaatst. Toch is niet al het archiefmateriaal teruggekeerd. Er bevindt zich nogal wat archiefmateriaal van het Hof in familiearchieven van voormalige functionarissen van het Hof, met name van raadsheren en griffiers (zie verder hierover onder de paragraaf 'afgescheiden archiefmateriaal').

Zoals gezegd, zijn ook stukken uit het archief van het Hof verdwenen als gevolg van kwaadwillende acties. Uit de resolutieboeken van het Hof van Holland blijkt onder andere dat in 1643 en 1697 diverse registers en papieren uit het archief gestolen waren om als scheurpapier te worden verkocht. Zo wees het onderzoek van de procureur-generaal mr. Andries Hofland in 1696-1697 tegen Cornelis van Hoorn, de boutefeu (de persoon die met de verwarming was belast) van de griffie van het Hof van Holland, uit dat deze vele tientallen oude registers als scheurpapier had verkocht aan diverse winkels in het Haagse. In het verstekvonnis dat tegen hem werd uitgesproken, lezen we gelukkig dat een deel hiervan door het Hof van Holland kon worden teruggekocht.(

Zie Bakhuizen van den Brink, Overzigt, 181.

)

Maar ook de juist genoemde procureur-generaal was in dat opzicht niet te vertrouwen. Hij had geprobeerd munt te slaan uit een crimineel proces, het beruchte proces tegen Sophia van Noortwijck.(

Van Biema, 'De geschiedenis van Sofia van Noortwijck'.

) Omdat zijn betrokkenheid in de zaak dreigde uit te komen, heeft hij enkele bewijsstukken verduisterd. Niet alleen bleken de stukken uit de informatie die tegen hem liep 'plots' verdwenen te zijn, maar ook de resolutieboeken van 1652-1665.(

Resolutieboeken: NL-HaNA, Hof van Holland, 3.03.01.01, inv.nr. 286 folio 185.

)
Het sleuteltje tot de kast waarin deze stukken hadden moeten liggen, paste ineens niet meer op het slot. Maar die actie kwam hem duur te staan; hij werd namelijk voor eeuwig uit zijn functie ontheven. Die resolutieboeken zijn overigens nooit meer boven water gekomen.

Verantwoording van de bewerking

Ordening van het archief

Aanwijzingen voor de gebruiker

Verwant materiaal

Bijlagen

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
CAPTCHA
Deze vraag is om te testen of u een menselijke bezoeker bent en om geautomatiseerde spam te voorkomen.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in