gahetNA in the National Archives

Staten van Holland na 1572

3.01.04.01
W.E. Meiboom
Nationaal Archief, Den Haag
1990
cc0

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

3.01.04.01
Auteur: W.E. Meiboom
Nationaal Archief, Den Haag
1990
CC0

Periode:

1572-1795

Omvang:

427,20 meter; 4164 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands. Een klein gedeelte is gesteld in talen als het Frans, het Duits, het Latijn, het Engels het Portugees en het Spaans.

Soort archiefmateriaal:

Geschreven en gedrukte documenten. Kennis van het 16e, 17e en 18e eeuwse handschrift is noodzakelijk. Het archief bevat een aantal kaarten.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

Het archief van de Staten van Holland en West-Friesland bevat ondermeer geschreven en gedrukte resoluties inzake financiële aangelegenheden, stukken over onderhandelingen met het buitenland, over het stadhouderschap, ingediende rekesten en de door de Staten van Holland verleende octrooien.
Daarnaast bevat het archief stukken betreffende de Admiraliteit, bijvoorbeeld over het bewapenen en loodsen van koopvaardijschepen, de VOC en de WIC, stukken met betrekking tot het innen, wijzigen en hervormen van belastingen en stukken betreffende militaire zaken.

Archiefvormers:

  • Staten van Holland en West-Friesland

Archiefvorming

Geschiedenis van de archiefvormer

Organisatie van de Staten van Holland

De Staten van Holland vormden, na 1572, het hoogste bestuurlijke college in het gewest Holland. Wel namen gedeputeerden uit de Staten van Holland deel aan de vergaderingen van de Staten-Generaal, maar dit laatste orgaan was slechts een overkoepelend orgaan, want de verschillende gewesten waren autonoom in het nemen van beslissingen. (

Voor een duidelijk overzicht van de organisatie van de bestuursorganen in de Republiek (1572-1795) en van hun werkzaamheden raadplege men : S.J. Fockema Andreae, De Nederlandse Staat onder de Republiek, (Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Verhandelingen afd. Letterkunde Nieuwe Reeks, deel LXVIII nr. 3), Amsterdam, 1978 (achtste ongewijzigde druk)

)

De Staten van Holland als college werden gevormd door:

  1. afgevaardigden (of gedeputeerden) van de Ridderschap;
  2. afgevaardigden (of gedeputeerden) van de achttien stemhebbende steden in Holland.

De stemhebbende steden zijn, in de volgorde waarin ze zitting hadden in de Staten van Holland: Dordrecht, Haarlem, Delft, Leiden, Amsterdam, Gouda, Rotterdam, Gorinchem, Schiedam, Schoonhoven, Den Brielle, Alkmaar, Enkhuizen, Hoorn, Medemblik, Edam, Monnikendam en Purmerend.

Het voorzitterschap was in handen van de raadpensionaris, tot 1621 landsadvocaat geheten. De vergaderingen van de Staten van Holland en West-Friesland, zoals het college officieel werd genoemd, werden aanvankelijk enkele malen per jaar en later vaker gedurende enkele weken in Den Haag gehouden (

Een lijst van vergaderdata van de Staten van Holland, over de periode 1653-1795, opgemaakt aan de hand van de convocaties voor de vergaderingen, aanwezig in de serie minuut-notulen is bij het Algemeen Rijksarchief raadpleegbaar.

).

De Staten beslisten bij resolutie, op de punten van beschrijving (de tevoren aan de Ridderschap en steden toegestuurde agenda) en ook op niet in deze agenda opgenomen punten, de zgn. "particuliere zaken". Beslissingen genomen in de Staten konden niet met dwang aan steden opgelegd worden. De steden hielden zelf het recht om beslissingen al dan niet uit te voeren. De stem- en spreekvolgorde was altijd dezelfde, nl. in volgorde van het krijgen van stadsrecht. De raadpensionaris bezat geen stem, hij zat de vergadering voor en werkte de genomen besluiten uit tot minuut-resoluties. Deze moesten vervolgens weer door de vergadering worden goedgekeurd.

Voor de dagelijkse gang van zaken waren de colleges van Gecommitteerde Raden in het Zuiderkwartier en in het Noorderkwartier aangesteld. Deze colleges waren aan het einde van de zestiende eeuw in de praktijk ontstaan. Het college van Gecommitteerde Raden van het Noorderkwartier was opgericht om tijdens de periode dat dit gebied door de veroveringen van de Spanjaarden van Holland was afgesneden in het bestuursvacuüm in het noordelijk deel van Holland te voorzien. Nadat de verbindingen in Holland hersteld waren, is het college blijven bestaan. Het college van Gecommitteerde Raden van het Zuiderkwartier is geleidelijker aan ontstaan. Toen de Staten van Holland na 1572 het hoogste orgaan in Holland werden, werd het belang van een dagelijks in Den Haag aanwezig groepje Statenleden allengs groter. Vanaf het begin van de jaren tachtig van de zestiende eeuw was er het hele jaar een aantal Statenleden permanent in Den Haag aanwezig. Deze "Gecommitteerde Raden" telde een langzamerhand groter wordend aantal leden en bestond uiteindelijk uit tien leden. Daarnaast had de raadpensionaris uit hoofde van zijn functie zitting in het college van Gecommitteerde Raden van het Zuiderkwartier.

Het college hield in opdracht van de Staten van Holland toezicht uit op gewestelijke ambtenaren in het Zuiderkwartier, adviseerde de Staten van Holland gevraagd en ongevraagd en had een aantal gedelegeerde taken van de Staten van Holland: bijvoorbeeld de rechtspraak in belastingzaken, het verlenen van akten van admissie (vestiging- en verkoopvergunning) voor een aantal handelsberoepen (bierstekers, grossiers in zout, zeep, sterke drank, broodbakkers e.d.) en toezicht op de uitbetaling van tractementen en pensioenen aan predikanten.

Werkzaamheden en taakgebied van de Staten van Holland

De Staten van Holland regeerden het gewest Holland: er werden wettelijke regels uitgevaardigd, bemiddeld in geschillen in en tussen bestuurlijke en juridische colleges in Holland, belastingen ingesteld, heffingen geregeld en ambtenaren aangesteld, zowel op gewestelijk als op plaatselijk niveau. De Staten waren tevens het hoogste niet-juridische beroepsorgaan in Holland, waar particulieren en colleges uitspraken konden vragen over vonnissen van lagere organen in de provincie. Hierbij moet men echter wel bedenken, dat de plaatsen met stadsrecht officieel voor een groot aantal zaken autonoom waren.

Daarnaast bedreven de Staten van Holland politiek zowel op nationaal als op internationaal niveau. Vanwege het belang van de provincie, met name doordat deze 58% bijdroeg aan de "nationale" financiën, kon elk plan, dat de Staten van Holland onwelgevallig was door de afgevaardigden van Holland in de Staten-Generaal worden geblokkeerd. Vandaar dat de bemoeienis van de Staten van Holland met buitenlandse aangelegenheden en met de VOC, de WIC en de admiraliteitscolleges zeer groot was. In de achttiende eeuw namen ze bovendien grote schulden van de handels- en admiraliteitscolleges over, wat hun politieke greep op deze colleges nog verder heeft vergroot.

Uiteraard heeft deze brede bemoeienis van de Staten van Holland ook zijn weerslag gehad in het archief. Vele zaken werden tegelijkertijd in de Staten-Generaal en in de Staten van Holland aanhangig gemaakt, aangezien een tegenstem van Holland elk project in de praktijk ten dode opschreef. Soms was het zelfs zo, dat er eerst gepolst werd wat de Staten van Holland van een bepaalde aangelegenheid vonden en hoe ze zouden stemmen en dat pas na (informele) instemming van dat gewest zaken werden aangekaart op generaliteitsniveau.

Afgevaardigden (gedeputeerden) van de Staten van Holland hadden zitting in de Staten-Generaal en haar commissies, de Raad van State, de Generaliteitsrekenkamer, de Generaliteitsmuntkamer en in de Raad en het Leenhof van Brabant en de landen van Overmaze. Ook hadden gedeputeerden, omdat ze afkomstig waren uit bepaalde steden, zitting in Kamers van de VOC, de WIC, de admiraliteitscolleges en in de hoogheemraadschappen in Holland.

Geschiedenis van het archiefbeheer

Inhoud en structuur van het archief

Aanwijzingen voor de gebruiker

Verwant materiaal

Bijlagen

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in