Staten van Holland na 1572

In dit deel beschreven archiefstukken

Er is getracht (

De in 1880 gereedgekomen inventaris is tot 1957 slechts in handschrift beschikbaar geweest. Op aanraden van jhr. mr. Th.H.F. van Riemsdijk besloot de Minister van Binnenlandse Zaken dat de inventaris, vervaardigd in de jaren 1873-1879 door P.A. Leupe, J.J. Feijlbrief en P.L. Muller niet gedrukt zou worden. De inventaris voldeed, volgens de Van Riemsdijk, wiens advies werd overgenomen door de minister, niet aan de vereisten van duidelijkheid, goede scheiding der archieven, en wetenschappelijkheid. Het dossier van Van Riemsdijk hierover bevindt zich in: ARA, Archief van het Algemeen Rijksarchief 1800-1940, inv.nr. 662.

) een systematischer ingedeelde inventaris te vervaardigen, waarin zoveel mogelijk de tot nu toe aanwezige kennis is verwerkt.

Dit houdt het volgende in:

"Omgeknipt"

Al geruime tijd was duidelijk dat met de oude inventaris van het archief van de Staten van Holland na 1572 niet gemakkelijk te werken was. Dit lag niet alleen aan de summiere en soms foutieve beschrijvingen, doch ook aan de indeling van de inventaris. Vandaar dat bij de inventarisatie van de aanvulling op het archief van de Staten van Holland, uitgekomen in 1985 (

R. Kramer en W.E. Meiboom, Aanvulling op de archieven van de Staten van Holland en West-Friesland en van Gecommitteerde Raden in het Zuiderkwartier en op daarmee samenhangende archieven, 1572-1795, `s-Gravenhage, 1985. Voor een uitleg met betrekking tot de stukken beschreven in deze aanvulling, zie de inleiding op die voorlopige inventaris.

), een indelingsschema gemaakt is, gebaseerd op ervaringen opgedaan tijdens het inventariseren van de raadpensionaris-archieven (

Er is vooral gebruik gemaakt van het indelingsschema's van de inventarissen van de archieven van raadpensionaris Pieter van Bleiswijk en Anthonie van der Heim.

). Het schema bleek in de praktijk zeer goed te voldoen. Daarom is hetzelfde schema hier gebruikt voor de herindeling van de inventarisnummers 1-2999 A uit de inventaris van 1957, die het hoofdbestanddeel van het archief van de Staten van Holland ná 1572 vormen.

Hiertoe zijn alle beschrijvingen van de oude inventaris tussen nummer 1 en 2999 A gefotokopieerd, uit elkaar geknipt en volgens het schema van de "Aanvulling" opnieuw gerangschikt. Alle stukken uit de "Aanvulling.." afkomstig uit het archief van de Staten van Holland zijn hieraan toegevoegd.

"Bijgewerkt"

Sinds 1908 zijn gedeelten van het archief opnieuw geïnventariseerd.

De in 1908 speciaal voor de inventarisatie van de Hollandse Statenarchieven aangetrokken mr. P.G. Bos heeft tot aan zijn dood in 1914 zeer veel nieuwe beschrijvingen op fiches vervaardigd. Aanvankelijk betrof dit losse stukken uit het archief van de Staten van Holland zelf, maar na 1909 heeft hij vooral stukken uit het archief van Van Oldenbarnevelt beschreven. In de jaren 1976-1988 zijn door H.J.Ph.G. Kaajan, R. Kramer, W.E. Meiboom en J.A.S.M. Suijkerbuijk, medewerkers aan het sinds 1974 lopende "Staten-project", beschrijvingen gemaakt van series, registers en losse stukken. Ook zijn de raadpensionaris-archieven, die in de vorige eeuw ten onrechte in de Staten-inventaris waren opgenomen, nu grotendeels opnieuw beschreven (

Verschenen zijn tot nu toe in het "Staten-project" de inventarissen van de archieven de raadpensionarissen: P. Buys (H.J.Ph.G. Kaajan), J. van Oldenbarnevelt (H.J.Ph.G. Kaajan), J. Cats (W.E. Meiboom), I. Hoornbeek (J.A.S.M. Suijkerbuijk), A. van der Heim (J.A.S.M. Suijkerbuijk en W.E. Meiboom), P. Steyn (W.E. Meiboom) en P. van Bleiswijk (W.E. Meiboom). Momenteel wordt gewerkt aan de inventarisatie van het archief van J. de Witt (H.J.Ph.G. Kaajan). De archieven van de raadpensionarissen A. Duyk, A. Pauw en J. Gilles zijn (nagenoeg) geheel verloren gegaan, de restanten ervan zijn echter ook beschreven. Het archief van raadpensionaris S. van Slingelandt is opgenomen in de VROA-inventaris van het familiearchief Slingelandt de Vrij-Temminck. Ook het archief van L.P. van der Spiegel is in een VROA-inventaris beschreven. De inventaris van het archief van I. Heinsius van de hand van B. van `t Hoff en M.W. Jurriaanse is in 1950 al in druk verschenen. In de in 1964 uitgebrachte inventaris van N.M. Japikse van het archief van de familie Fagel bevindt zich een gedeelte van het archief van G. Fagel als raadpensionaris van Holland. De rest van het archief van G. Fagel, dat zich nog in het Staten-archief bevond, is in het kader van deze "nieuwe inventaris" uit de inventaris gelicht en wordt zonder verandering van nummering of beschrijving in een apart bandje uitgebracht. Op dezelfde wijze is gehandeld met beschrijvingen van het archief van Johan de Witt, dat ook zonder wijziging in de nummering in een aparte band is opgenomen. Hiermee is een einde gekomen aan een van de punten van kritiek uit 1880, de opname van de raadpensionarisarchieven in de inventaris van de Staten.

). De voor u liggende inventaris bevat dus nu alleen nog maar de "Staten-stukken". Hierbij moet de aantekening gemaakt worden, dat zeker bij de losse stukken in deze inventaris zich nog dossiers bevinden die afkomstig zijn uit raadpensionarisarchieven. Helaas is het vrijwel ondoenlijk een duidelijk beeld te krijgen van de stukken afkomstig van raadpensionarissen, aangezien deze zonder enige vermelding over de herkomst zijn opgenomen in de inventaris uit 1880.

Alle nieuw beschreven inventarisnummers zijn verwerkt in deze omgeknipte versie. In veel gevallen geven deze beschrijvingen meer informatie dan de oude beschrijvingen uit 1880 en soms vervangen ze zelfs compleet verkeerde beschrijvingen.

Niet alle beschrijvingen zijn echter vernieuwd; daar waar nog geen nieuwe beschrijvingen voorhanden waren, is de oude gehandhaafd. Dit geldt echter alleen voor de losse stukken, alle series in deze inventaris zijn opnieuw beschreven.

Indeling van de inventaris

Zoals hierboven al beschreven is, is het indelingsschema aangehouden van de "Aanvulling op de archieven van de Staten van Holland ..". Dit betekent dat de rubriek Algemeen is onderverdeeld naar stukken met gemeenschappelijke karakteristieken, ongeacht hun inhoud (resoluties, octrooien, brieven, rekesten, enz). Om bijvoorbeeld een overzicht te krijgen van alle resoluties, zijn alle beschrijvingen van resolutie-registers in "Algemeen" opgenomen onder de rubriek "resoluties", ook die beschrijvingen van registers die handelen over bijzondere onderwerpen. Hetzelfde geldt voor de rekesten: alle beschrijvingen van rekesten zijn vermeld in de rubriek "Rekesten" in "Algemeen"!

De stukken opgenomen in de rubriek "Bijzonder" zijn onderverdeeld naar het onderwerp van de stukken. Een onderverdeling naar taken was niet mogelijk aangezien de Staten zelf geen onderscheid maakten tussen bijvoorbeeld regelgeving en uitvoering daarvan, maar naar onderwerp indeelden.

Sommige beschrijvingen leenden zich voor plaatsing in "Algemeen" en in "Bijzonder", aangezien de stukken zowel naar soort als naar inhoud te rubriceren waren. Voorbeelden zijn o.a de rekesten om venia aetatis. Deze zijn zowel in "Algemeen" in de rubriek "Rekesten" opgenomen als in "Bijzonder" in de rubriek "Juridische zaken". Een ander voorbeeld betreft de registers van resoluties over buitenlandse zaken. Deze registers zijn zowel in "Algemeen", onder "resoluties betreffende bijzondere onderwerpen", als in "Bijzonder" in de rubriek "Buitenlandse zaken" opgenomen.

In de concordantie op inventarisnummer wordt bij beschrijvingen die op meerdere plaatsen zijn opgenomen dan ook naar verschillende paginanummers verwezen.

Gebruikte nummering

De inventaris uit 1880

De oude nummering, zoals die al in de inventaris van 1880 bestond, is gehandhaafd. Wel echter zijn pakken losse stukken, die in de achterliggende jaren opnieuw beschreven waren, uitgesplitst, maar dan met handhaving van het oude nummer en toevoeging van subnummers.

De in deze inventaris vermelde -- A, -- a, -- 1, en --*-nummers, zijn voor het grootste gedeelte afkomstig uit de oude inventaris. Deze nummers zijn met opzet gehandhaafd om de onderzoeker, die de stukken al sinds een eeuw onder deze nummering kan vinden, ten dienste te zijn.

Om de beschrijvingen terug te kunnen vinden is er achterin de inventaris een concordantie op paginanummer opgenomen. Voor een nadere uitleg van het gebruik van deze concordantie zie p. 209

De stukken uit de "Aanvulling".

De nummering zoals opgenomen in de "Aanvulling .." is in deze inventaris integraal overgenomen. Een overzicht van de herkomst van de stukken was opgenomen achter de voorlopige inventaris in 1985. Deze concordantie is als bijlage 5 opgenomen.