gahetNA in het Nationaal Archief

Staten van Holland na 1572

3.01.04.01
W.E. Meiboom
Nationaal Archief, Den Haag
1990
cc0

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

3.01.04.01
Auteur: W.E. Meiboom
Nationaal Archief, Den Haag
1990
CC0

Periode:

1572-1795

Omvang:

427,20 meter; 4164 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands. Een klein gedeelte is gesteld in talen als het Frans, het Duits, het Latijn, het Engels het Portugees en het Spaans.

Soort archiefmateriaal:

Geschreven en gedrukte documenten. Kennis van het 16e, 17e en 18e eeuwse handschrift is noodzakelijk. Het archief bevat een aantal kaarten.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

Het archief van de Staten van Holland en West-Friesland bevat ondermeer geschreven en gedrukte resoluties inzake financiële aangelegenheden, stukken over onderhandelingen met het buitenland, over het stadhouderschap, ingediende rekesten en de door de Staten van Holland verleende octrooien.
Daarnaast bevat het archief stukken betreffende de Admiraliteit, bijvoorbeeld over het bewapenen en loodsen van koopvaardijschepen, de VOC en de WIC, stukken met betrekking tot het innen, wijzigen en hervormen van belastingen en stukken betreffende militaire zaken.

Archiefvormers:

  • Staten van Holland en West-Friesland

Archiefvorming

Inhoud en structuur van het archief

Inhoud

Verantwoording van de bewerking

In dit deel beschreven archiefstukken
  1. de inventarisnummers 1-2999 A uit de oude inventaris van de Staten van Holland. Deze inventaris is oorspronkelijk gemaakt in 1880 (

    De in 1880 gereedgekomen inventaris is tot 1957 slechts in handschrift beschikbaar geweest. Op aanraden van jhr. mr. Th.H.F. van Riemsdijk besloot de Minister van Binnenlandse Zaken dat de inventaris, vervaardigd in de jaren 1873-1879 door P.A. Leupe, J.J. Feijlbrief en P.L. Muller niet gedrukt zou worden. De inventaris voldeed, volgens Van Riemsdijk, wiens advies werd overgenomen door de minister, niet aan de vereisten van duidelijkheid, goede scheiding der archieven, en wetenschappelijkheid. Het dossier van Van Riemsdijk hierover bevindt zich in: ARA, Archief van het Algemeen Rijksarchief 1800-1940, inv.nr. 662.

    )
    . In 1957 is deze inventaris, met weglating van de stukken van vóór 1572, die in 1913 in een apart bestand waren opgenomen, vrijwel ongewijzigd overgetypt. Deze getypte versie is tot nu toe in gebruik geweest.
  2. de stukken van de Staten van Holland beschreven in de "Aanvulling op de archieven van de Staten van Holland en Gecommitteerde Raden ..". uit 1985.

Er is getracht een systematischer ingedeelde inventaris te vervaardigen, waarin zoveel mogelijk de tot nu toe aanwezige kennis is verwerkt.

Dit houdt het volgende in:

"Omgeknipt"

Al geruime tijd was duidelijk dat met de oude inventaris van het archief van de Staten van Holland na 1572 niet gemakkelijk te werken was. Dit lag niet alleen aan de summiere en soms foutieve beschrijvingen, doch ook aan de indeling van de inventaris. Vandaar dat bij de inventarisatie van de aanvulling op het archief van de Staten van Holland, uitgekomen in 1985 (

R. Kramer en W.E. Meiboom, Aanvulling op de archieven van de Staten van Holland en West-Friesland en van Gecommitteerde Raden in het Zuiderkwartier en op daarmee samenhangende archieven, 1572-1795, `s-Gravenhage, 1985. Voor een uitleg met betrekking tot de stukken beschreven in deze aanvulling, zie de inleiding op die voorlopige inventaris.

), een indelingsschema gemaakt is, gebaseerd op ervaringen opgedaan tijdens het inventariseren van de raadpensionaris-archieven (

Er is vooral gebruik gemaakt van het indelingsschema's van de inventarissen van de archieven van raadpensionaris Pieter van Bleiswijk en Anthonie van der Heim.

)
. Het schema bleek in de praktijk zeer goed te voldoen. Daarom is hetzelfde schema hier gebruikt voor de herindeling van de inventarisnummers 1-2999 A uit de inventaris van 1957, die het hoofdbestanddeel van het archief van de Staten van Holland ná 1572 vormen.

Hiertoe zijn alle beschrijvingen van de oude inventaris tussen nummer 1 en 2999 A gefotokopieerd, uit elkaar geknipt en volgens het schema van de "Aanvulling" opnieuw gerangschikt. Alle beschrijvingen uit de "Aanvulling op de archieven van de Staten van Holland.." zijn hieraan toegevoegd.

"Bijgewerkt"

Sinds 1908 zijn gedeelten van het archief opnieuw geïnventariseerd.

De in 1908 speciaal voor de inventarisatie van de Hollandse Statenarchieven aangetrokken mr. P.G. Bos heeft tot aan zijn dood in 1914 zeer veel nieuwe beschrijvingen op fiches vervaardigd. Aanvankelijk betrof dit losse stukken uit het archief van de Staten van Holland zelf, maar na 1909 heeft hij vooral stukken uit het archief van Van Oldenbarnevelt beschreven. In de jaren 1976-1988 zijn door H.J.Ph.G. Kaajan, R. Kramer, W.E. Meiboom en J.A.S.M. Suijkerbuijk, medewerkers aan het sinds 1974 lopende "Staten-project", beschrijvingen gemaakt van series, registers en losse stukken. Ook zijn de raadpensionaris-archieven, die in de vorige eeuw ten onrechte in de Staten-inventaris waren opgenomen, nu grotendeels opnieuw beschreven.

Verschenen zijn tot nu toe in het "Staten-project" de inventarissen van de archieven de raadpensionarissen: P. Buys (H.J.Ph.G. Kaajan), J. van Oldenbarnevelt (H.J.Ph.G. Kaajan), J. Cats (W.E. Meiboom), I. Hoornbeek (J.A.S.M. Suijkerbuijk), A. van der Heim (J.A.S.M. Suijkerbuijk en W.E. Meiboom), P. Steyn (W.E. Meiboom) en P. van Bleiswijk (W.E. Meiboom). Momenteel wordt gewerkt aan de inventarisatie van het archief van J. de Witt (H.J.Ph.G. Kaajan). De archieven van de raadpensionarissen A. Duyk, A. Pauw en J. Gilles zijn (nagenoeg) geheel verloren gegaan, de restanten ervan zijn echter ook beschreven. Het archief van raadpensionaris S. van Slingelandt is opgenomen in de VROA-inventaris van het familiearchief Slingelandt de Vrij-Temminck. Ook het archief van L.P. van der Spiegel is in een VROA-inventaris beschreven. De inventaris van het archief van I. Heinsius van de hand van B. van `t Hoff en M.W. Jurriaanse is in 1950 al in druk verschenen. In de in 1964 uitgebrachte inventaris van N.M. Japikse van het archief van de familie Fagel bevindt zich een gedeelte van het archief van G. Fagel als raadpensionaris van Holland. De rest van het archief van G. Fagel, dat zich nog in het Staten-archief bevond, is in het kader van deze "nieuwe inventaris" uit de inventaris gelicht en wordt zonder verandering van nummering of beschrijving in een apart bandje uitgebracht. Op dezelfde wijze is gehandeld met beschrijvingen van het archief van Johan de Witt, dat ook zonder wijziging in de nummering in een aparte band is opgenomen. Hiermee is een einde gekomen aan een van de punten van kritiek uit 1880, de opname van de raadpensionarisarchieven in de inventaris van de Staten.

Deze archiefinventaris bevat dus nu alleen nog maar beschrijvingen van de "Staten-stukken". Hierbij moet de aantekening gemaakt worden, dat zeker bij de losse stukken, in deze inventaris zich nog dossiers kunnen zijn beschreven die afkomstig zijn uit raadpensionarisarchieven. Helaas is het vrijwel ondoenlijk een duidelijk beeld te krijgen van de stukken afkomstig van raadpensionarissen, aangezien deze zonder enige vermelding over de herkomst zijn opgenomen in de inventaris uit 1880.

Alle nieuw beschreven inventarisnummers zijn verwerkt in deze omgeknipte en bijgewerkte versie. In veel gevallen geven deze beschrijvingen meer informatie dan de oude beschrijvingen uit 1880 en soms vervangen ze zelfs compleet verkeerde beschrijvingen.

Niet alle beschrijvingen zijn echter vernieuwd; daar waar nog geen nieuwe beschrijvingen voorhanden waren, is de oude gehandhaafd. Dit geldt echter alleen voor de losse stukken, alle series in deze inventaris zijn opnieuw beschreven.

Indeling van de inventaris

Aangezien niet alle stukken die in de verschillende collecties werden aangetroffen behoren tot de Statenarchieven is het geheel onderverdeeld in de volgende hoofdrubrieken:

  1. Algemeen
  2. Bijzonder
  3. Inventarissen van archieven van de Staten en Gecommitteerde Raden van Holland en West-Friesland
  4. Stukken behorend tot andere archieven

De stukken beschreven in hoofdrubriek IV zullen te gelegener tijd worden overgebracht naar de betreffende archieven.

De subrubrieken van de rubrieken "Bijzonder" bij het Statenarchief en bij de Gecommitteerde Raden zijn alfabetisch geordend om deze snel te kunnen terugvinden.

Zoals hierboven al beschreven is, is het indelingsschema aangehouden van de "Aanvulling op de archieven van de Staten van Holland ..". Dit betekent dat de hoofdrubriek Algemeen is onderverdeeld naar stukken met gemeenschappelijke karakteristieken, ongeacht hun inhoud (resoluties, octrooien, brieven, rekesten, enz). Om bijvoorbeeld een overzicht te krijgen van alle resoluties, zijn alle beschrijvingen van resolutie-registers in "Algemeen" opgenomen onder de rubriek "resoluties", ook die beschrijvingen van registers die handelen over bijzondere onderwerpen. Hetzelfde geldt voor de rekesten: alle beschrijvingen van rekesten zijn vermeld in de rubriek "Rekesten" in "Algemeen".

De stukken opgenomen in de hoofdrubriek "Bijzonder" zijn onderverdeeld naar het onderwerp van de stukken. Een onderverdeling naar taken was niet mogelijk aangezien de Staten zelf geen onderscheid maakten tussen bijvoorbeeld regelgeving en uitvoering daarvan, maar hun archief naar onderwerp indeelden.

Sommige beschrijvingen leenden zich voor plaatsing in "Algemeen" en in "Bijzonder", aangezien de stukken zowel naar soort als naar inhoud te rubriceren waren. Voorbeelden zijn o.a de rekesten om venia aetatis. Deze zijn zowel in "Algemeen" in de rubriek "Rekesten" opgenomen als in "Bijzonder" in de rubriek "Juridische zaken". Een ander voorbeeld betreft de registers van resoluties over buitenlandse zaken. Deze registers zijn zowel in "Algemeen", onder "resoluties betreffende bijzondere onderwerpen", als in "Bijzonder" in de rubriek "Buitenlandse zaken" opgenomen.

Archivalia van verschillende herkomst

Tot de archieven van de Staten van Holland en West-Friesland en Gecommitteerde Raden van Holland over de periode 1572-1795, behoort een groot aantal archiefstukken, die niet in de oorspronkelijke inventaris van de Staten van Holland waren opgenomen. Deze archiefstukken zijn op verschillende wijzen verkregen door het Algemeen Rijksarchief.

Een aantal series had de naam "Dubbelen" meegekregen nl.: Dubbelen Holland, Octrooien dubbelen Haarlem, Resoluties dubbelen Holland 1921 en dubbelen Staten-Generaal. Bij de eerste serie "Dubbelen" ging het inderdaad om een dubbele serie en wel van de gedrukte resoluties van de Staten van Holland. De overige drie series waren echter absoluut niet dubbel; ze bevatten o.a. netresoluties en netoctrooien, de minuten waren destijds hier gebleven. De vier series "Dubbelen" zijn in de vorige eeuw naar Haarlem overgebracht om in geval van calamiteiten nog een gedeelte van het archief van de Staten van Holland over te hebben. In 1921 en 1922 zijn deze series weer overgedragen aan het Algemeen Rijksarchief, waar ze eigenlijk in de inventaris op hadden moeten worden genomen. Dit is echter verzuimd, zodat het tot 1984 geduurd heeft voor er een duidelijk beeld van deze stukken werd gekregen. De "Dubbelen Staten-Generaal" is een serie gedrukte resoluties van de Staten-Generaal. Uiteraard hebben de Staten van Holland altijd zo’n serie gehad. In de vorige eeuw vond men echter dat resoluties van de Staten-Generaal alleen in het archief van de Staten-Generaal thuis hoorden. De serie gedrukte resoluties van de Staten van Holland is toen bij de series in het archief van de Staten-Generaal zelf gevoegd. Op een niet te bepalen tijdstip is een aantal delen, maar niet van één serie en niet de oorspronkelijk Hollandse, aan het Algemeen Rijksarchief overgedragen, waar het helaas, onder de naam "Dubbelen Staten-Generaal" achter het archief van de Staten van Holland is geplaatst.

Nog vreemder is de gang van zaken geweest met de "Staten van Oorlog". In de vorige eeuw zijn alle Staten van Oorlog die in het Algemeen Rijksarchief aanwezig waren bij elkaar gezet, niet per archief maar per jaar. Hieruit zijn een aantal series geconstrueerd nl. één voor het archief van de Raad van State en één voor het archief van de Staten-Generaal. De rest heeft men over het land verdeeld en als ruilobject gebruikt, zodat het Algemeen Rijksarchief nu in het bezit is van 281 delen Staten van Oorlog. Reconstructie bleek ondoenlijk, omdat uiterlijke kenmerken vaak geen uitsluitsel gaven en aan de inhoud ook niet was vast te stellen waar de Staten van Oorlog vandaan kwamen. Wel is aantekening gehouden van alle kenmerken en bijzonderheden, zodat in de toekomst, mogelijk in samenwerking met andere archiefdiensten, gewerkt kan worden aan het achterhalen van de herkomst van de diverse delen. Voorlopig is achterin deze inventaris een lijst opgenomen van delen die zeker overgebracht kunnen worden naar andere archieven, omdat erop vermeld stond voor wie ze bestemd waren. De hiervoor genoemde series "Dubbelen" stonden dus in het depot, zonder dat goed bekend was waaruit ze bestonden.

Daarnaast bestond er nog een supplement op het archief van de Staten van Holland, dat gedeeltelijk bestond uit stukken die uit de Verspreide Collectie afkomstig waren en deels uit aanwinsten, die niet in het archief waren opgenomen. De Verspreide Collectie is gevormd uit alle stukken die in ± 1880 tijdens de verhuizing naar een nieuw depot bij ambtenaren op de kamer zijn gevonden en waarop niet was vermeld uit welk archief de stukken afkomstig waren. Deze collectie is na beschrijving over de verschillende afdelingen van het Algemeen Rijksarchief verspreid en de stukken die afkomstig leken te zijn uit het archief van de Staten van Holland, zijn achter het archief geplaatst en nooit duidelijk beschreven. Ditzelfde geldt voor het supplement Muntzaken, ook deze stukken zijn na veel omzwervingen achter het archief van de Staten van Holland gevoegd.

Naast al deze series zijn ook de "Particuliere Notulen van de stemhebbende steden" aanwezig. Deze notulen, die allemaal als aanwinsten het gebouw zijn binnengekomen, horen naar ons idee thuis in de archieven van de steden waar de verschillende opstellers van de notulen vandaan kwamen. Wat inhoud betreft vormen ze een zeer waardevolle serie voor diegenen, die willen weten hoe de beraadslagingen in de vergaderingen feitelijk zijn verlopen. Overigens dient te worden opgemerkt dat lang niet alle notulen van vergaderingen van de Staten van Holland in het Algemeen Rijksarchief berusten, vele bevinden zich namelijk in de archieven van de verschillende steden. (Zie voor de de inventarissen 3.01.08.01 t.e.m. 3.01.08.12).

Gebruikte nummering
De inventaris uit 1880

De oude nummering, zoals die al in de inventaris van 1880 bestond, is gehandhaafd. Wel echter zijn pakken losse stukken, die in de achterliggende jaren opnieuw beschreven waren, uitgesplitst, maar dan met handhaving van het oude nummer en toevoeging van subnummers.

De in deze inventaris vermelde -- A, -- a, -- 1, en --*-nummers, zijn voor het grootste gedeelte afkomstig uit de oude inventaris. Deze nummers zijn met opzet gehandhaafd om de onderzoeker, die de stukken al sinds een eeuw onder deze nummering kan vinden, ten dienste te zijn. Aangezien de nummering niet wijzigt, noch in deze inventaris, noch in dat van het afgescheiden archief van Gecommitteerde Raden, kunnen onderzoekers gebruik blijven maken van de nummering uit de oude, in 1957 overgetypte inventaris uit 1880, en zijn oude verwijzingen naar deze archieven nog steeds bruikbaar.

De inventaris van de "Aanvulling" uit 1985.

De nummering vanaf 5000, zoals opgenomen in de "Aanvulling" is in deze samengevoegde inventaris integraal overgenomen. Een overzicht van de herkomst van de stukken is als concordantie opgenomen als bijlage.

Aanwijzingen voor de gebruiker

Verwant materiaal

Bijlagen

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in