gahetNA in the National Archives

NHM

2.20.01
D.J. Wijmer, A.M. Tempelaars
Nationaal Archief, Den Haag
1998
(c)

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

2.20.01
Auteur: D.J. Wijmer, A.M. Tempelaars
Nationaal Archief, Den Haag
1998
(c)

Periode:

1677-1994
merendeel 1824-1964

Omvang:

1154,00 meter; 15664 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands. Een klein gedeelte is gesteld in talen als het Engels, het Frans, het Duits, het Indonesisch, het Chinees en het Japans.

Soort archiefmateriaal:

Normale geschreven, getypte en gedrukte documenten, geen bijzondere handschriften. Het archief bevat kaarten en foto's.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

De NHM werd in 1824 opgericht ter bevordering van de Nederlandse handel overzee. Het archief bevat stukken over de oprichting, organisatie (aandeelhouders, notulen (met bijlagen) van de raad van commissarissen, balansen en resultatenrekeningen (met memories van toelichting), notulen van de directie (inclusief geheime), met toegangen en notulen van directie en commissarissen gezamenlijk) en bedrijfsvoering (financiën, boekhouding, gebouwen, personeel). Er is correspondentie van binnen- en buitenlandse agenten, van diverse ministeries (oa. Koloniën), van bedrijven (meest financiële instellingen oa. DNB), van binnen- en buitenlandse ondernemingen en van particulieren. Qua toegangen zijn er voor de 19e eeuw de indicateurs en agenda's. Verder bevat het archief in- en uitgaande correspondentie van de Secretarie (later de afdeling Algemene Zaken) en van de Factorij, met agenda's; uitgifte, overschrijving en registratie van aandelen (meest registers); de boekhouding (rekeningen-courant, grootboeken, journalen, memorialen); het personeel (reglementen en instructieboeken); jaarverslagen, grootboeken en journalen van de Factorij; jaarverantwoordingsstukken buitenlandse agentschappen en diverse stukken m.b.t. de agentschappen in Japan.

Het archief bevat tevens stukken betreffende de bemoeienis van de directie met de bedrijfsvoering met toezicht op onder meer de financiële sector, de vervoerssector, de industriële sector, de mijnbouwsector, de handelssector en cultuurmaatschappijen in Oost en West. Daarnaast zijn er archiefbescheiden aanwezig met betrekking tot de teelt van suiker, koffie, oliepalmen, rubber, tabak, thee. Verder zijn er archieven van de verschillende agentschappen, van de diverse eigen cultuurondernemingen en van de door de Nederlandsche Handelsmaatschappij overgenomen financiële instellingen zoals die van de NV De Rentekas en van de Surinaamsche Bank.
Tenslotte zijn er ook gedeponeerde archieven aanwezig van enkele (handels)compagnieën, maatschappijen en vereenigingen en archivalia van diverse personen. Het archief bevat tevens nog allerlei documentatie in de vorm van artikelen, boeken, foto's, tekeningen en kaarten.

Archiefvormers:

  • Aalst, C.J.K. van
  • Clercq, W. de
  • Commissie tot onderzoek der usanties bij de Weging van Indisch Produkt
  • Crena de Iongh, D.
  • Grote Koopmansbeurs, Raad van Commissarissen
  • Heldring, Balthazar
  • Heldring, E.
  • Holland Centraal-Amerika Handels-Compagnie
  • Maatschappij tot Exploitatie van de Suiker-Onderneming Koning Willem II
  • Minahassa Comité, penningmeester
  • Nederlands Syndicaat voor China
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Agentschap Decima / Nagasaki
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Agentschap Hiogo
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Agentschap Nijverdal
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Agentschap Osaka
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Agentschap Yokohama
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Hoofdagent in Japan
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Hoofdkantoor
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Modelweverij te Nijverdal
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Weefschool te Goor
  • NV Administratiekantoor der Nederlandse Handel-Maatschappij
  • NV Administratiekantoor van aandelen Koninklijke Nederlandsche Hoogovens en Staalfabrieken
  • NV Assurantiebedrijf der Nederlandsche Handel-Maatschapij
  • NV Auto-Crediet
  • NV Cultuur Maatschappij Boekit Gompong
  • NV Cultuur Maatschappij Doekoewringin
  • NV Cultuur Maatschappij Kebon Hardjo
  • NV Cultuur Maatschappij Ketangoengan-West
  • NV Cultuur Maatschappij Klampok
  • NV Cultuur Maatschappij Lho Soekon
  • NV Cultuur Maatschappij Meloewoeng
  • NV Cultuur Maatschappij Peterongan
  • NV Cultuur Maatschappij Ploembon
  • NV Cultuur Maatschappij Tersana
  • NV De Spaarne-Bank
  • NV Geldersche Credietvereeniging
  • NV Handels- en Cultuur Compagnie Noord-Celebes
  • NV Internationale Producten Compagnie
  • NV Landbouw Maatschappij Boekit Gompong
  • NV Landbouw Maatschappij Commewijne
  • NV Landbouw Maatschappij en suikerfabriek Wonoredjo
  • NV Landbouw Maatschappij Poerwodadi
  • NV Landbouwmaatschappij Tersana
  • NV Lebak Roto Cultuur Maatschappij
  • NV Limburgsche Bankvereeniging
  • NV Maatschappij tot Exploitatie der Suikerfabriek Wonoredjo
  • NV Maatschappij voor Nijverheid en Land-exploitatie in de Transvaal
  • NV Nederlands Land Syndicaat
  • NV Nederlandsch Syndicaat voor China
  • NV Nederlandsch Syndicaat voor Industrieëlen Export
  • NV Nederlandsche Crediet en Financiering Maatschappij
  • NV Nederlandsche Effecten Compagnie
  • NV Nederlandsche Maatschappij voor de Walvisvaart, Raad van Commissarissen
  • NV Nederlandsche Zuid-Afrikaansche Stoomvaart Maatschappij, 'De Holland-Zuid-Afrika Lijn', College van Commissarissen
  • NV Nederlandsche-Indisch Pers Agentschap
  • NV Nederlandsch-Indisch Land Syndicaat
  • NV Philips & Co's Bank
  • NV Rentekas
  • NV Serdang Cultuur Maatschappij
  • NV Surinaamsche Cultuur Maatschappij
  • NV Surinaamsche Immigratie Maatschappij
  • NV West-Indische Cultuurbank
  • NV Zuid-Afrikaansche Scheepvaart Maatschappij, College van Commissarissen
  • Rijswijksche Bank NV
  • Stichting Studiefonds voor Werkverruiming
  • Surinaamsche Bank NV, De
  • Taudin Chabot, M.
  • Vereeniging ter bescherming van de belangen van houders van 8% Chineesche schatkistbiljetten van, 1920 in guldens
  • Vereniging van Importeurs
  • Vereniging van Thee-Importeurs
  • Walree, Emile David van

Archiefvorming

Inhoud en structuur van het archief

Inhoud

Selectie en vernietiging

Aanvullingen

Verantwoording van de bewerking

Het archief van de NHM was aanvankelijk slechts moeizaam toegankelijk via meerdere plaatsingslijsten op onderdelen die in de periode 1967-1993 bij het Algemeen Rijksarchief waren ondergebracht. In 1993 benaderde ABN AMRO Historisch Archief het Algemeen Rijksarchief ten aanzien van de mogelijkheden om in deze situatie verbetering te brengen. Dit contact leidde uiteindelijk tot een vruchtbare samenwerking, via welke in de periode 1995-1997 het op dat moment aanwezige archief kon worden geïnventariseerd. In de jaren daarna werd door ABN AMRO Historisch Archief nog een aanvulling bijeengebracht van circa 90 m1, waarvan de beschrijvingen (inv.nrs. 13248-15663) aan de bestaande inventaris zijn toegevoegd.

Het in deze inventaris beschreven archief van het hoofdkantoor van de Nederlandsche Handel-Maatschappij beloopt in principe de periode vanaf de oprichting van de vennootschap in 1824 tot en met 3 oktober 1964, de dag dat de statutaire naamswijziging in Algemene Bank Nederland werd geëffectueerd en de overeenkomst met De Twentsche Bank werd vastgelegd. Seriematige bestanden als notulen, jaarverslagen, financiële jaarstukken en correspondentie konden over het algemeen goed worden afgekapt. Waar mogelijk is hierbij de genoemde einddatum aangehouden; met name echter bij de series financiële bescheiden is afgesloten op het boekjaar 1963. In andere gevallen was de cesuur minder goed hanteerbaar. Omdat het bedrijf niet werd opgeheven maar onder nieuwe naam gewoon doorfunctioneerde, werden NHM-dossiers in de regel als ABN-dossiers voortgezet. Formeel behoren deze dossiers dus allemaal tot het archief van de ABN. In het geval dat zij een overduidelijk NHM-stempel dragen, dus voor het overgrote deel van de looptijd de NHM betreffen, zijn zij toch in deze inventaris opgenomen. Deze situatie doet zich met name voor bij dossiers inzake langlopende deelnemingen en commissariaten en bij dossiers in de uitvoerende sfeer als bijvoorbeeld de kredietdossiers. De gedeponeerde archieven zijn qua periode eenvoudigweg in de inventaris opgenomen zoals zij bij het archief zijn aangetroffen. Pogingen om in deze archieven, voor zover relevant, een cesuur aan te brengen zijn achterwege gelaten.

Bij de inventarisatie van het archief van het hoofdkantoor is de oorspronkelijke ordening van het archief naar organisatie in afdelingen op hoofdlijnen gehandhaafd. Enerzijds om de principiële reden van eerbied voor de oude orde, die overigens voor een belangrijk deel nog aanwezig was. Anderzijds om een meer prozaïsche en praktische reden. De grotendeels seriële bestanden van de diverse afdelingen lopen, wars van alle onderlinge taakverschuivingen, voor een belangrijk deel gewoon door. Dit geldt met name voor de correspondentieseries. Keuze voor een ander ordeningssysteem, waarbij de series en bijbehorende toegangen gesplitst hadden moeten worden, zou hier voor grote problemen hebben gezorgd. Keerzijde is wel dat de series door de tijd heen qua inhoud sterk uiteen kunnen lopen. De gebruiker die bijvoorbeeld gegevens zoekt aangaande cultuurzaken in Indië zal mogelijk, afhankelijk van de periode, series van verschillende afdelingen moeten raadplegen.

Ondanks bovengenoemd uitgangspunt is ter wille van het gebruiksgemak waar mogelijk en wenselijk van bovenstaand principe afgeweken. Zo zijn in een aantal gevallen de bemoeienissen van meerdere afdelingen met hetzelfde onderwerp of dezelfde zaak onder één rubriek gebracht. In enkele andere gevallen zijn bij de vorming van een nieuwe afdeling voor een bepaalde bedrijfsactiviteit de 'retroacta' betreffende deze activiteit onder de aan de nieuwe afdeling gewijde rubriek geplaatst. Tenslotte zijn fragmentbestanden van afdelingen, waar nauwelijks archief van bewaard is gebleven [Afdeling Effecten; Afdeling Controle] onder relevante aan andere afdelingen gewijde rubrieken zijn geplaatst.

In alle gevallen zijn genoemde inbreuken op de oorspronkelijke orde in een toelichting of voetnoot nader verantwoord.

Wat toevoeging van de circa 90 m1 aanvulling van na 1998 betreft, is gekozen voor een praktische oplossing. Er is doorgenummerd vanaf het laatste inventarisnummer in de archiefinventaris van 1998, maar de beschrijvingen van de afzonderlijke dossiers zijn op de logische plek in de inventaris opgenomen. Dit betekent dat de doorlopende nummering van de versie van 1998 is doorbroken.

Los van de beschrijvingen op zich, die ieder louter een omschrijving geven van een bepaald archiefbestanddeel, bevat deze inventaris een veelheid aan toegevoegde informatie. Om deze informatie zoveel mogelijk tot haar recht te laten komen en zo snel en makkelijk mogelijk raadpleegbaar te maken, is er voor gekozen haar zo dicht mogelijk te plaatsen bij het archiefonderdeel waarop zij betrekking heeft. Zij is daartoe verdeeld over de volgende vier onderdelen:

  • Geschiedenis van de archiefvormer: deze bevat de algemene, de NHM in haar totaliteit omspannende informatie: een summier historisch overzicht, de statutaire basis, de hoofdlijnen van het bestuur en de interne organisatie en het werkterrein.
  • Bijlagen: bestaande uit een literatuurlijst, lijsten van directieleden en commissarissen, lijsten van agentschappen en correspondentschappen en lijsten van geaffilieerde en gelieerde instellingen; de overzichten zijn samengesteld in nauwe samenwerking met medewerkers van ABN AMRO Historisch Archief, alsmede concordanties met oude en vervallen inventarisnummeringen.
  • Kopteksten: deze bevatten specifieke informatie toegespitst op de rubriek of subrubriek waarbij zij zijn geplaatst. Zij bevatten dus bijvoorbeeld gegevens over de organisatie en taken van de diverse afdelingen van het hoofdkantoor, de samenstelling en taken van bestuurseenheden en commissies daaruit, de inhoud van series en de werking van toegangen en de geschiedenis, doelstelling en andere gegevens van instellingen waarvan archiefbestanden als gedeponeerd archief in deze inventaris zijn opgenomen.
  • Toelichtingen: deze bevatten toegevoegde informatie betrekking hebbend op afzonderlijke inventarisnummers, zoals nadere specificaties van onderdelen van een archiefbestanddeel, verwijzingen naar andere inventarisnummers, geconstateerde omissies en andere mogelijk van belang zijnde gegevens.

Aanwijzingen voor de gebruiker

Verwant materiaal

Bijlagen

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in