gahetNA in het Nationaal Archief

NHM

2.20.01
D.J. Wijmer, A.M. Tempelaars
Nationaal Archief, Den Haag
1998
(c)

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

2.20.01
Auteur: D.J. Wijmer, A.M. Tempelaars
Nationaal Archief, Den Haag
1998
(c)

Periode:

1677-1994
merendeel 1824-1964

Omvang:

1154,00 meter; 15665 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands. Een klein gedeelte is gesteld in talen als het Engels, het Frans, het Duits, het Indonesisch, het Chinees en het Japans.

Soort archiefmateriaal:

Normale geschreven, getypte en gedrukte documenten, geen bijzondere handschriften. Het archief bevat kaarten en foto's.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

De NHM werd in 1824 opgericht ter bevordering van de Nederlandse handel overzee. Het archief bevat stukken over de oprichting, organisatie (aandeelhouders, notulen (met bijlagen) van de raad van commissarissen, balansen en resultatenrekeningen (met memories van toelichting), notulen van de directie (inclusief geheime), met toegangen en notulen van directie en commissarissen gezamenlijk) en bedrijfsvoering (financiën, boekhouding, gebouwen, personeel). Er is correspondentie van binnen- en buitenlandse agenten, van diverse ministeries (oa. Koloniën), van bedrijven (meest financiële instellingen oa. DNB), van binnen- en buitenlandse ondernemingen en van particulieren. Qua toegangen zijn er voor de 19e eeuw de indicateurs en agenda's. Verder bevat het archief in- en uitgaande correspondentie van de Secretarie (later de afdeling Algemene Zaken) en van de Factorij, met agenda's; uitgifte, overschrijving en registratie van aandelen (meest registers); de boekhouding (rekeningen-courant, grootboeken, journalen, memorialen); het personeel (reglementen en instructieboeken); jaarverslagen, grootboeken en journalen van de Factorij; jaarverantwoordingsstukken buitenlandse agentschappen en diverse stukken m.b.t. de agentschappen in Japan.

Het archief bevat tevens stukken betreffende de bemoeienis van de directie met de bedrijfsvoering met toezicht op onder meer de financiële sector, de vervoerssector, de industriële sector, de mijnbouwsector, de handelssector en cultuurmaatschappijen in Oost en West. Daarnaast zijn er archiefbescheiden aanwezig met betrekking tot de teelt van suiker, koffie, oliepalmen, rubber, tabak, thee. Verder zijn er archieven van de verschillende agentschappen, van de diverse eigen cultuurondernemingen en van de door de Nederlandsche Handelsmaatschappij overgenomen financiële instellingen zoals die van de NV De Rentekas en van de Surinaamsche Bank.
Tenslotte zijn er ook gedeponeerde archieven aanwezig van enkele (handels)compagnieën, maatschappijen en vereenigingen en archivalia van diverse personen. Het archief bevat tevens nog allerlei documentatie in de vorm van artikelen, boeken, foto's, tekeningen en kaarten.

Archiefvormers:

  • Aalst, C.J.K. van
  • Clercq, W. de
  • Commissie tot onderzoek der usanties bij de Weging van Indisch Produkt
  • Crena de Iongh, D.
  • Grote Koopmansbeurs, Raad van Commissarissen
  • Heldring, Balthazar
  • Heldring, E.
  • Holland Centraal-Amerika Handels-Compagnie
  • Maatschappij tot Exploitatie van de Suiker-Onderneming Koning Willem II
  • Minahassa Comité, penningmeester
  • Nederlands Syndicaat voor China
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Agentschap Decima / Nagasaki
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Agentschap Hiogo
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Agentschap Nijverdal
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Agentschap Osaka
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Agentschap Yokohama
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Hoofdagent in Japan
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Hoofdkantoor
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Modelweverij te Nijverdal
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Weefschool te Goor
  • NV Administratiekantoor der Nederlandse Handel-Maatschappij
  • NV Administratiekantoor van aandelen Koninklijke Nederlandsche Hoogovens en Staalfabrieken
  • NV Assurantiebedrijf der Nederlandsche Handel-Maatschapij
  • NV Auto-Crediet
  • NV Cultuur Maatschappij Boekit Gompong
  • NV Cultuur Maatschappij Doekoewringin
  • NV Cultuur Maatschappij Kebon Hardjo
  • NV Cultuur Maatschappij Ketangoengan-West
  • NV Cultuur Maatschappij Klampok
  • NV Cultuur Maatschappij Lho Soekon
  • NV Cultuur Maatschappij Meloewoeng
  • NV Cultuur Maatschappij Peterongan
  • NV Cultuur Maatschappij Ploembon
  • NV Cultuur Maatschappij Tersana
  • NV De Spaarne-Bank
  • NV Geldersche Credietvereeniging
  • NV Handels- en Cultuur Compagnie Noord-Celebes
  • NV Internationale Producten Compagnie
  • NV Landbouw Maatschappij Boekit Gompong
  • NV Landbouw Maatschappij Commewijne
  • NV Landbouw Maatschappij en suikerfabriek Wonoredjo
  • NV Landbouw Maatschappij Poerwodadi
  • NV Landbouwmaatschappij Tersana
  • NV Lebak Roto Cultuur Maatschappij
  • NV Limburgsche Bankvereeniging
  • NV Maatschappij tot Exploitatie der Suikerfabriek Wonoredjo
  • NV Maatschappij voor Nijverheid en Land-exploitatie in de Transvaal
  • NV Nederlands Land Syndicaat
  • NV Nederlandsch Syndicaat voor China
  • NV Nederlandsch Syndicaat voor Industrieëlen Export
  • NV Nederlandsche Crediet en Financiering Maatschappij
  • NV Nederlandsche Effecten Compagnie
  • NV Nederlandsche Maatschappij voor de Walvisvaart, Raad van Commissarissen
  • NV Nederlandsche Zuid-Afrikaansche Stoomvaart Maatschappij, 'De Holland-Zuid-Afrika Lijn', College van Commissarissen
  • NV Nederlandsche-Indisch Pers Agentschap
  • NV Nederlandsch-Indisch Land Syndicaat
  • NV Philips & Co's Bank
  • NV Rentekas
  • NV Serdang Cultuur Maatschappij
  • NV Surinaamsche Cultuur Maatschappij
  • NV Surinaamsche Immigratie Maatschappij
  • NV West-Indische Cultuurbank
  • NV Zuid-Afrikaansche Scheepvaart Maatschappij, College van Commissarissen
  • Rijswijksche Bank NV
  • Stichting Studiefonds voor Werkverruiming
  • Surinaamsche Bank NV, De
  • Taudin Chabot, M.
  • Vereeniging ter bescherming van de belangen van houders van 8% Chineesche schatkistbiljetten van, 1920 in guldens
  • Vereniging van Importeurs
  • Vereniging van Thee-Importeurs
  • Walree, Emile David van

Archiefvorming

Inhoud en structuur van het archief

Inhoud

Selectie en vernietiging

De omvang van het archief vóór aanvang van de huidige inventarisatie bedroeg circa 1050 m1. Dankzij kleinschalige vernietiging en inklinking als gevolg van herverpakking enerzijds en toevoegingen aan en aanvullingen op het archief tijdens de inventarisatie anderzijds was de omvang nà bewerking en laatste aanvulling: 1150 m1.

Uit het archief van het hoofdkantoor van de NHM is in het verleden op grote schaal vernietigd, zowel door de organisatie zelf als tijdens eerdere bewerkingen door het Algemeen Rijksarchief nadat het archief hier in bewaring was gegeven.

Al medio negentiende eeuw werd op directieniveau besloten tot opschoning van het archief wegens optredend ruimtegebrek. Van deze en latere vernietigingsoperaties door de organisatie zelf zijn geen processen-verbaal overgeleverd, zodat naar de aard en omvang van het vernietigde materiaal slechts geraden kan worden. Instructies inzake bewaring en vernietiging hebben vermoedelijk wel bestaan, zij bestonden in elk geval in 1945 voor de Factorij, maar zijn voor het hoofdkantoor voor zover bekend niet overgeleverd. Met behulp van enkele inventarissen van tijdens de Tweede Wereldoorlog naar de Afdeling Archief afgevoerde bestanden èn via aperte omissies in het momenteel aanwezige archief valt echter wel iets te herleiden. Duidelijk is dat bepaalde categorieën die tot de kern van het archief gerekend kunnen worden voor permanente bewaring in aanmerking kwamen. Hiertoe behoorden de processen-verbaal/notulen van de diverse bestuursorganen, inclusief die van de Factorij, alle jaarverslagen en financiële jaarstukken, de geheime en confidentiële correspondentie, contracten, etc. Deze categorieën zijn in elk geval grotendeels compleet bewaard gebleven. Voor andere categoriën, met name de financiële administratie, golden vermoedelijk op de wetgeving afgestemde bewaartermijnen. Dat delen hiervan zijn bewaard heeft mogelijk meer te maken met de uiterlijke vorm ervan ['mooie grote boeken'] dan met de inhoud: in ieder geval is het bijvoorbeeld opvallend dat het grootboek ontbreekt vanaf het moment dat op een kaartsysteem werd overgestapt. Het overgrote deel van het archief werd uitgemaakt door routinematige bestanden: afdelingsboekhoudingen, routinematige correspondentieseries van afdelingen betreffende dagelijkse aangelegenheden als bestellingen, transferten, transport etc. en dossierseries. Van deze bestanden zijn slechts onderdelen bewaard gebleven, met name betreffende de cultuurzaken. Wat betreft het twintigste-eeuwse bancaire archief was van het routinematige deel al ten tijde van de inbewaringgeving vrijwel niets meer over.

Ook na de inbewaringgeving van het archief bij het Algemeen Rijksarchief is nog het nodige materiaal vernietigd. Tijdens een bewerking in het begin van de jaren tachtig betrof dit onder meer vrijwel alle aanwezige bestanden van de Vierde Afdeling, de afdeling verantwoordelijk voor de aankoop, het transport en de verkoop van producten.

Tijdens de inventarisatie in 1995-1996 is archief slechts op bescheiden wijze nog enigzins opgeschoond. De voor vernietiging voorgedragen bestanden betroffen voor het overgrote deel materiaal dat dubbel in het archief van de NHM aanwezig was [doorslagen, klad-correspondentie etc.] of reeds aanwezig was in andere door het Algemeen Rijksarchief beheerde archieven [series ingekomen circulaires van Indische belangenverenigingen]. Uitzondering hierop betroffen fragmenten van de boekhouding [afdelingsdagboeken], enkele series zeer routinematige correspondentie alsmede enkele categorieën bescheiden waarvoor van ABN AMRO-zijde een staande machtiging tot vernietiging werd verstrekt [niet ter zake doende knipsels, folders etc.]. Een deel van het dubbele materiaal, waaronder statuten, processen-verbaal en jaarverslagen is retourgezonden naar ABN AMRO Historisch Archief.

Aanvullingen

Verantwoording van de bewerking

Aanwijzingen voor de gebruiker

Verwant materiaal

Bijlagen

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in