gahetNA in het Nationaal Archief

NHM

2.20.01
D.J. Wijmer, A.M. Tempelaars
Nationaal Archief, Den Haag
1998
(c)

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

2.20.01
Auteur: D.J. Wijmer, A.M. Tempelaars
Nationaal Archief, Den Haag
1998
(c)

Periode:

1677-1994
merendeel 1824-1964

Omvang:

1154,00 meter; 15665 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands. Een klein gedeelte is gesteld in talen als het Engels, het Frans, het Duits, het Indonesisch, het Chinees en het Japans.

Soort archiefmateriaal:

Normale geschreven, getypte en gedrukte documenten, geen bijzondere handschriften. Het archief bevat kaarten en foto's.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

De NHM werd in 1824 opgericht ter bevordering van de Nederlandse handel overzee. Het archief bevat stukken over de oprichting, organisatie (aandeelhouders, notulen (met bijlagen) van de raad van commissarissen, balansen en resultatenrekeningen (met memories van toelichting), notulen van de directie (inclusief geheime), met toegangen en notulen van directie en commissarissen gezamenlijk) en bedrijfsvoering (financiën, boekhouding, gebouwen, personeel). Er is correspondentie van binnen- en buitenlandse agenten, van diverse ministeries (oa. Koloniën), van bedrijven (meest financiële instellingen oa. DNB), van binnen- en buitenlandse ondernemingen en van particulieren. Qua toegangen zijn er voor de 19e eeuw de indicateurs en agenda's. Verder bevat het archief in- en uitgaande correspondentie van de Secretarie (later de afdeling Algemene Zaken) en van de Factorij, met agenda's; uitgifte, overschrijving en registratie van aandelen (meest registers); de boekhouding (rekeningen-courant, grootboeken, journalen, memorialen); het personeel (reglementen en instructieboeken); jaarverslagen, grootboeken en journalen van de Factorij; jaarverantwoordingsstukken buitenlandse agentschappen en diverse stukken m.b.t. de agentschappen in Japan.

Het archief bevat tevens stukken betreffende de bemoeienis van de directie met de bedrijfsvoering met toezicht op onder meer de financiële sector, de vervoerssector, de industriële sector, de mijnbouwsector, de handelssector en cultuurmaatschappijen in Oost en West. Daarnaast zijn er archiefbescheiden aanwezig met betrekking tot de teelt van suiker, koffie, oliepalmen, rubber, tabak, thee. Verder zijn er archieven van de verschillende agentschappen, van de diverse eigen cultuurondernemingen en van de door de Nederlandsche Handelsmaatschappij overgenomen financiële instellingen zoals die van de NV De Rentekas en van de Surinaamsche Bank.
Tenslotte zijn er ook gedeponeerde archieven aanwezig van enkele (handels)compagnieën, maatschappijen en vereenigingen en archivalia van diverse personen. Het archief bevat tevens nog allerlei documentatie in de vorm van artikelen, boeken, foto's, tekeningen en kaarten.

Archiefvormers:

  • Aalst, C.J.K. van
  • Clercq, W. de
  • Commissie tot onderzoek der usanties bij de Weging van Indisch Produkt
  • Crena de Iongh, D.
  • Grote Koopmansbeurs, Raad van Commissarissen
  • Heldring, Balthazar
  • Heldring, E.
  • Holland Centraal-Amerika Handels-Compagnie
  • Maatschappij tot Exploitatie van de Suiker-Onderneming Koning Willem II
  • Minahassa Comité, penningmeester
  • Nederlands Syndicaat voor China
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Agentschap Decima / Nagasaki
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Agentschap Hiogo
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Agentschap Nijverdal
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Agentschap Osaka
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Agentschap Yokohama
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Hoofdagent in Japan
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Hoofdkantoor
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Modelweverij te Nijverdal
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Weefschool te Goor
  • NV Administratiekantoor der Nederlandse Handel-Maatschappij
  • NV Administratiekantoor van aandelen Koninklijke Nederlandsche Hoogovens en Staalfabrieken
  • NV Assurantiebedrijf der Nederlandsche Handel-Maatschapij
  • NV Auto-Crediet
  • NV Cultuur Maatschappij Boekit Gompong
  • NV Cultuur Maatschappij Doekoewringin
  • NV Cultuur Maatschappij Kebon Hardjo
  • NV Cultuur Maatschappij Ketangoengan-West
  • NV Cultuur Maatschappij Klampok
  • NV Cultuur Maatschappij Lho Soekon
  • NV Cultuur Maatschappij Meloewoeng
  • NV Cultuur Maatschappij Peterongan
  • NV Cultuur Maatschappij Ploembon
  • NV Cultuur Maatschappij Tersana
  • NV De Spaarne-Bank
  • NV Geldersche Credietvereeniging
  • NV Handels- en Cultuur Compagnie Noord-Celebes
  • NV Internationale Producten Compagnie
  • NV Landbouw Maatschappij Boekit Gompong
  • NV Landbouw Maatschappij Commewijne
  • NV Landbouw Maatschappij en suikerfabriek Wonoredjo
  • NV Landbouw Maatschappij Poerwodadi
  • NV Landbouwmaatschappij Tersana
  • NV Lebak Roto Cultuur Maatschappij
  • NV Limburgsche Bankvereeniging
  • NV Maatschappij tot Exploitatie der Suikerfabriek Wonoredjo
  • NV Maatschappij voor Nijverheid en Land-exploitatie in de Transvaal
  • NV Nederlands Land Syndicaat
  • NV Nederlandsch Syndicaat voor China
  • NV Nederlandsch Syndicaat voor Industrieëlen Export
  • NV Nederlandsche Crediet en Financiering Maatschappij
  • NV Nederlandsche Effecten Compagnie
  • NV Nederlandsche Maatschappij voor de Walvisvaart, Raad van Commissarissen
  • NV Nederlandsche Zuid-Afrikaansche Stoomvaart Maatschappij, 'De Holland-Zuid-Afrika Lijn', College van Commissarissen
  • NV Nederlandsche-Indisch Pers Agentschap
  • NV Nederlandsch-Indisch Land Syndicaat
  • NV Philips & Co's Bank
  • NV Rentekas
  • NV Serdang Cultuur Maatschappij
  • NV Surinaamsche Cultuur Maatschappij
  • NV Surinaamsche Immigratie Maatschappij
  • NV West-Indische Cultuurbank
  • NV Zuid-Afrikaansche Scheepvaart Maatschappij, College van Commissarissen
  • Rijswijksche Bank NV
  • Stichting Studiefonds voor Werkverruiming
  • Surinaamsche Bank NV, De
  • Taudin Chabot, M.
  • Vereeniging ter bescherming van de belangen van houders van 8% Chineesche schatkistbiljetten van, 1920 in guldens
  • Vereniging van Importeurs
  • Vereniging van Thee-Importeurs
  • Walree, Emile David van

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

      • De NV Holland Centraal-Amerika Handels-Compagnie/Compaña Holandesa de Commercio de Centro-America [of kortweg Holandesa] te Amsterdam werd opgericht op 18 december 1911 door C.H. Roosegaarde Bisschop en E. van der Veen. Achterliggende motivatie was de dreigende [in 1915 gerealiseerde] afschaffing van de gouvernementskoffiecultuur in Nederlands-Indië, en het daarmee samenhangende dreigende verlies door de NHM van haar positie van grootste koffie-importeur en dat van Amsterdam als belangrijke koffiemarkt. De NHM ging daarom in op voorstellen van J. Alberts tot aanvoer van koffie uit Guatemala. Statutair doel van de daarvoor opgerichte vennootschap was:

        [...] den handel in den ruimsten zin des woords, zoo voor eigen rekening, als in commissie, het verstrekken van voorschotten en van bedrijfskapitaal aan en het deelnemen in cultuur- en andere ondernemingen. Het startkapitaal bedroeg _ 200.000,-. Het gehele geplaatste aandelenkapitaal werd meteen na de oprichting overgeschreven op naam van de NHM. De maatschappij had een bijkantoor te Guatemala-city, waar een agent zetelde, en een correspondentschap te San-José in Costa Rica. De vennootschap had geen commissarissen; statutair was bepaald dat voor alle transacties boven een bepaald bedrag de goedkeuring van de aandeelhouders [= NHM] nodig was, zodat in de praktijk de directie der NHM vrijwel elke handeling moest goedkeuren. De bedoeling was aanvankelijk enkel om de planters te Guatemala voorschotten te verstrekken op de te velde staande koffie-oogsten, die dan uit de opbrengst van het produkt werden afgelost. Tot zekerheid werd oogstverband op de ondernemingen [fincas] gevestigd. Door aflossingsproblemen werden geleidelijk verschillende ondernemingen hypothecair aan de HCAHC verbonden. Een aantal daarvan ging tenslotte in eigendom van de HCAHC over; in 1940 bedroeg dit aantal eigen ondernemingen ruim 20. Tot de tweede helft van de jaren dertig werd de koffie uitsluitend in Nederland op de markt gebracht; na ca. 1935 vond ook verkoop plaats te Guatemala en New York. Al meteen na de Tweede Wereldoorlog wilde de NHM van haar belangen in de HCAHC af. In 1948 verkocht zij haar aandelen HCAHC aan de toenmalige agent te Guatemala, J.J.C. Pieters. De wederzijdse relatie verdween niet geheel. Bij de genoemde overeenkomst werden namelijk de schulden en vorderingen in de Europese sfeer door de HCAHC aan de NHM gecedeerd. Hiertoe behoorde een vordering op L. Rand-Tischmann, waarvan de afwikkeling jarenlang voortsleepte. Na de dood van directeur Th.J. van Rossum werd, speciaal met het oog op deze vordering, de chef van de Afdeling Cultures en Producten der NHM tot directeur benoemd. Geleidelijk werden de bedrijfsactiviteiten volledig overgeheveld naar Guatemala. Vanaf 1 januari ..... werd de HCAHC door de fiscus dan ook niet meer als Nederlandse onderneming beschouwd. In 1962 overleed J.J.C. Pieters. Het bedrijf werd vervolgens ontbonden en geliquideerd.

        Directeuren: E. van der Veen, 1911-1931; Th.J. van Rossum, 1931-1959; A. de Leur, 1959-1962.

        Agenten: J. Alberts, 1911-1922; F. Hochstetter, 1922-1931; J.J.C. Pieters, 1931-1948.

      • De NV Internationale Producten Compagnie te Amsterdam werd opgericht op 16 augustus 1920 door S. Birnbaum en zijn zoon D. Birnbaum als voortzetting van de firma S. & W. Birnbaum. Het maatschappelijk kapitaal bij de oprichting bedroeg ƒ 5.025.000,-, verdeeld in 25 preferente en 5.000 gewone aandelen van ƒ 1000,-. De NHM bezat sedert november 1921 de meerderheid van de preferente aandelen. Doel van de maatschappij was: [..] de handel in alle koopmansgoederen, zonder onderscheid, waaronder begrepen de import- en exporthandel, een en ander zoowel voor eigen rekening als de agentuur en commissiehandel en het deelnemen in en het financieren van andere handelsondernemingen. Namens de NHM was C.H. Guépin voorzitter, en N.J. van Aalst secretaris van de Raad van Commissarissen. De maatschappij kwam niet echt van de grond. Vanwege grote verliezen besloot de vergadering van aandeelhouders op 6 september 1922 tot ontbinding en liquidatie van de vennootschap.

      • Op 10 januari 1929 was het 250 jaar geleden dat het eerste contract werd gesloten tussen de Verenigde Oost-Indische Compagnie [VOC] en de gezamenlijke hoofden van de Minahassa. Naar aanleiding hiervan en vanwege de onafgebroken trouw en dienstbaarheid van de Menadonese bevolking aan het Nederlandse gezag was het plan gerijpt om de bevolking uit particuliere bijdragen een sanatorium voor longlijders en zo mogelijk een centrale ziekeninrichting te schenking. Ter realisatie hiervan werden een Erecomité, een hoofdcomité en een aantal subcomités ingesteld. Koningin-Moeder Emma trad op als beschermvrouwe. Voorzitter van het hoofdcomité was C.J.K. van Aalst, directeur der NHM; penningmeester was J.F. de Beaufort, directeur van De Nederlandsche Bank; secretaris was E. de Kruyff, oud-hoofd van de Afdeling Handel van het Departement van Landbouw, Nijverheid en Handel in Nederlands-Indië.

      • De NV Nederlandsche Crediet en Financiering Maatschappij [Necrefima] te Amsterdam werd opgericht op 21 juni 1928 via een wijziging van de statuten van de lege naamloze vennootschap Hollandsche Czechoslovakische Handelcompagnie Holbo, waarvan alle aandelen in handen waren van de NHM. In de nieuwe vennootschap werd deelgenomen door 21 instellingen, naast de NHM onder andere Mendelssohn & Co, de Amstelbank, Heldring & Pierson, R. Mees & Zoonen, de Schweizerischer Bankgesellschaft te Zürich, de Schweizerischer Bankverein te Basel, Dillon, Read & Co te New York en N.M. Rothschild & Sons te Londen. Het maatschappelijk kapitaal bedroeg ƒ 15.035.000,-, waarvan ƒ 35.000,- in de vorm van preferente aandelen. Het geplaatste en volgestorte aandelenkapitaal bedroeg ƒ 3.000.000,-. Na de oprichting werd hiervan voor ƒ 2.765.000,- verkocht aan andere deelnemers. Statutair doel van de vennootschap was: [..] het verleenen van kredieten, het verrichten van financieringen, van welken aard ook, het in eigendom verkrijgen en vervreemden van effecten en/of andere waarden en verder het verrichten van alle transactiën, die ter bereiking van het vorenomschreven doel bevorderlijk kunnen zijn. De maatschappij moest binnen- en buitenlandse ondernemingen kredieten verlenen, die in het kader van de lopende bankzaken niet pasten en ook niet in de vorm van leningen konden worden gebracht. De looptijd van de kredieten bedroeg twee tot vijf jaar. De te verlenen kredieten moesten worden goedgekeurd door een kredietcommissie, bij aanvang bestaande uit F. Mannheimer, D. Crena de Iongh, A. Pierson en H.C. Hintzen. Namens de NHM was C.J.K. van Aalst voorzitter en D. Crena de Iongh gewoon lid van de Raad van Commissarissen. Zie ook inv.nrs 6020-6022; in inv.nr 6020 bevinden zich onder meer afschriften van de notulen van de Raad van Commissarissen.

      • De NV Nederlandsch-Indisch Pers Agentschap te Amsterdam werd opgericht op 23 mei 1916, door H.C. Buurman, G.F. Mastenbroek, A.W.G. van Riemsdijk en J.R. Mikkers. Statutair doel was: [..] het tegen vergoeding verstrekken van berichten, in de eerste plaats betreffende Nederland aan Nederlandsch-Indië en betreffende Nederlandsch-Indië aan Nederland en voorts in het algemeen het verrichten van alles wat tot den werkkring van een persbureau in den ruimsten zin geacht kan worden te behooren. Het maatschappelijk kapitaal bedroeg ƒ 100.000,-, verdeeld in 100 aandelen van ƒ 1000,-. Hiervan waren bij aanvang 20 aandelen geplaatst, gelijkelijk verdeeld onder de vier oprichters. Verder werden nog 10 oprichtersbewijzen aan toonder uitgegeven, recht gevend op een deel van de winst en op een deel van het restant bij liquidatie. De vennootschap had kantoren te Amsterdam en Batavia. Commissarissen waren A.W.G. van Riemsdijk, J.R. Mikkers, G.F. Mastenbroek en na verloop van tijd J. Bierens de Haan, secretaris van de NHM. Directeur was H.C. Buurman. De aandeelhoudersvergadering van 12 april 1919 besloot over te gaan tot liquidatie van de onderneming. Liquidator werd de directeur H.C. Buurman. Hij kreeg overigens toestemming het agentschap na liquidatie op eigen titel voort te zetten.

      • De maatschappij werd op 25 januari 1889 opgericht en was gevestigd in Amsterdam. De vennootschap had ten doel: het oprichten van fabrieken ter vervaardiging van alle soorten fijn en grof aardewerk en porcelein in de Zuid-Afrikaanse republiek en de handel in deze producten, alsmede het beheer van en de handel in gronden in de Transvaal. Het maatschappelijk kapitaal bestond uit 300 aandelen van ƒ 1000,-. Bij besluit van de buitengewone vergadering van aandeelhouders ging de maatschappij vanaf 14 april 1898 in liquidatie, welk proces in 1905 werd afgerond.

      • De Surinaamsche Immigratie Maatschappij werd in 1865 opgericht om de leegloop van arbeiders op de suikerplantages, die na de afschaffing van de slavernij in Suriname was ontstaan, door immigratie te ondervangen. Het maatschappelijk kapitaal bedroeg ƒ 500.000,-, waarin de NHM voor 20% deelnam. Als doel werd geformuleerd: [..] het huren in het buitenland en aanvoeren in de kolonie Suriname van [Chinese] immigranten voor rekening, risico en op order van derden, tegen een commissieloon. De maatschappij kende een raad van commissarissen en de hoofddirecteuren van De Surinaamsche Bank, Ch.M. Fraissinet en N.G. Pierson, voerden de directie. Na aanvankelijke winsten kwam de maatschappij spoedig in verliezen terecht. Problemen met de wervingsagent in Hongkong en met name de bepaling in het Immigratiereglement, dat bij iedere zending immigranten uit China een vierde gedeelte vrouwen aanwezig moest zijn, bezwaarde een regelmatige aanvoer. De commissarissen en directeuren besloten de maatschappij per 1 januari 1871 te liquideren.

      • De commissie werd tijdens een vergadering op 16 mei 1902 opgericht door Amsterdamse 'belanghebbenden' bij de Indische goederenhandel en enige scheepvaartmaatschappijen. Doel was tot een standaardisatie te komen bij weging en het vaststellen van eenheden in geval van vervoer, opslag en verkoop van Indisch product. Als voorzitter trad op T.J. van Haren Noman van de Nederlandsch-Indische Handelsbank en W. Boissevain als secretaris. In 1903 had de commissie vermoedelijk haar doel bereikt: een opheffingsbesluit is echter niet vastgesteld.

      • De vereniging werd op 28 april 1903 in Amsterdam opgericht door een bundeling van importeurs na de hier ter stede plaats gevonden hebbende werkstaking der veem- en dokarbeiders, waarvan de importhandel de zeer schadelijke gevolgen in hevige mate ondervonden heeft. Aanvankelijk had de NHM een commissie in het leven geroepen, die na haar rapportage besloot tot oprichting van de Vereeniging van Importeurs. De NHM-directieleden A. Muller en J. Bierens de Haan traden op als respectievelijk voorzitter en secretaris van de vereniging. Tijdens de Eerste Wereldoorlog, toen alle im- en exporten via de Nederlandsche Overzee Trustmaatschappij liepen, viel het belang van de vereniging weg. Tot een officieel opheffingsbesluit is het echter nooit gekomen.

      • De Vereeniging van Thee-Importeurs kwam voort uit de Permanente Commissie uit Importeurs en werd op 18 april 1916 ten kantore van de NHM opgericht. De vereniging had ten doel de belangen van importeurs van Java- en Sumatrathee bestemd voor de openbare verkoop in Nederland te bevorderen. Het NHM-directielid Abram Muller trad op als eerste voorzitter en nadien gold het als het primaat van de NHM de voorzitter te leveren. Als leden traden vrijwel alle vennootschappen toe, die zich met de import van thee bezig hielden. De firma Pakhuismeesteren van de Thee te Amsterdam trad op als adviserend lid en coördineerde tegen een uniform tarief alle handelingen voorafgaand aan de Amsterdamse theeveilingen. In 1945 bracht de vereniging om belastingtechnische redenen al haar bemoeienissen met de theedistributie onder in de Stichting Thee-Centrale. Na de nationalisatie van de Nederlandse cultuurbelangen in Indonesië viel het instituut van de Amsterdamse theeveilingen weg. In de bestuursvergadering van 28 maart 1961 constateerde de voorzitter, K.F. Zeeman, dat [..] de vereniging momenteel eigenlijk geen reden van bestaan heeft. Hierop werd besloten de vereniging sluimerend te laten voortbestaan.

      • Toelichting De stichting werd opgericht in 1918 door de Commissie tot het inzamelen van gelden ten behoeve van de weduwe van wijlen luitenant ter zee 2e klasse J.A. de Jongh. In de commissie zaten onder anderen J.T. Cremer, C.J.K. van Aalst en H. Colijn. Eerste voorzitter was W. Naudin ten Cate, vice-admiraal en commandant van de stelling van Den Helder. Zijn opvolgers vanaf 1940 waren E. Heldring (1940-1959), C.J. baron Collot d'Escury (1959-1963) en D.C. Renooij (vanaf 1963).

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
CAPTCHA
Deze vraag is om te testen of u een menselijke bezoeker bent en om geautomatiseerde spam te voorkomen.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in