gahetNA in het Nationaal Archief

NHM

2.20.01
D.J. Wijmer, A.M. Tempelaars
Nationaal Archief, Den Haag
1998
(c)

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

2.20.01
Auteur: D.J. Wijmer, A.M. Tempelaars
Nationaal Archief, Den Haag
1998
(c)

Periode:

1677-1994
merendeel 1824-1964

Omvang:

1154,00 meter; 15665 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands. Een klein gedeelte is gesteld in talen als het Engels, het Frans, het Duits, het Indonesisch, het Chinees en het Japans.

Soort archiefmateriaal:

Normale geschreven, getypte en gedrukte documenten, geen bijzondere handschriften. Het archief bevat kaarten en foto's.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

De NHM werd in 1824 opgericht ter bevordering van de Nederlandse handel overzee. Het archief bevat stukken over de oprichting, organisatie (aandeelhouders, notulen (met bijlagen) van de raad van commissarissen, balansen en resultatenrekeningen (met memories van toelichting), notulen van de directie (inclusief geheime), met toegangen en notulen van directie en commissarissen gezamenlijk) en bedrijfsvoering (financiën, boekhouding, gebouwen, personeel). Er is correspondentie van binnen- en buitenlandse agenten, van diverse ministeries (oa. Koloniën), van bedrijven (meest financiële instellingen oa. DNB), van binnen- en buitenlandse ondernemingen en van particulieren. Qua toegangen zijn er voor de 19e eeuw de indicateurs en agenda's. Verder bevat het archief in- en uitgaande correspondentie van de Secretarie (later de afdeling Algemene Zaken) en van de Factorij, met agenda's; uitgifte, overschrijving en registratie van aandelen (meest registers); de boekhouding (rekeningen-courant, grootboeken, journalen, memorialen); het personeel (reglementen en instructieboeken); jaarverslagen, grootboeken en journalen van de Factorij; jaarverantwoordingsstukken buitenlandse agentschappen en diverse stukken m.b.t. de agentschappen in Japan.

Het archief bevat tevens stukken betreffende de bemoeienis van de directie met de bedrijfsvoering met toezicht op onder meer de financiële sector, de vervoerssector, de industriële sector, de mijnbouwsector, de handelssector en cultuurmaatschappijen in Oost en West. Daarnaast zijn er archiefbescheiden aanwezig met betrekking tot de teelt van suiker, koffie, oliepalmen, rubber, tabak, thee. Verder zijn er archieven van de verschillende agentschappen, van de diverse eigen cultuurondernemingen en van de door de Nederlandsche Handelsmaatschappij overgenomen financiële instellingen zoals die van de NV De Rentekas en van de Surinaamsche Bank.
Tenslotte zijn er ook gedeponeerde archieven aanwezig van enkele (handels)compagnieën, maatschappijen en vereenigingen en archivalia van diverse personen. Het archief bevat tevens nog allerlei documentatie in de vorm van artikelen, boeken, foto's, tekeningen en kaarten.

Archiefvormers:

  • Aalst, C.J.K. van
  • Clercq, W. de
  • Commissie tot onderzoek der usanties bij de Weging van Indisch Produkt
  • Crena de Iongh, D.
  • Grote Koopmansbeurs, Raad van Commissarissen
  • Heldring, Balthazar
  • Heldring, E.
  • Holland Centraal-Amerika Handels-Compagnie
  • Maatschappij tot Exploitatie van de Suiker-Onderneming Koning Willem II
  • Minahassa Comité, penningmeester
  • Nederlands Syndicaat voor China
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Agentschap Decima / Nagasaki
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Agentschap Hiogo
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Agentschap Nijverdal
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Agentschap Osaka
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Agentschap Yokohama
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Hoofdagent in Japan
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Hoofdkantoor
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Modelweverij te Nijverdal
  • Nederlandse Handel-Maatschappij, NV, Weefschool te Goor
  • NV Administratiekantoor der Nederlandse Handel-Maatschappij
  • NV Administratiekantoor van aandelen Koninklijke Nederlandsche Hoogovens en Staalfabrieken
  • NV Assurantiebedrijf der Nederlandsche Handel-Maatschapij
  • NV Auto-Crediet
  • NV Cultuur Maatschappij Boekit Gompong
  • NV Cultuur Maatschappij Doekoewringin
  • NV Cultuur Maatschappij Kebon Hardjo
  • NV Cultuur Maatschappij Ketangoengan-West
  • NV Cultuur Maatschappij Klampok
  • NV Cultuur Maatschappij Lho Soekon
  • NV Cultuur Maatschappij Meloewoeng
  • NV Cultuur Maatschappij Peterongan
  • NV Cultuur Maatschappij Ploembon
  • NV Cultuur Maatschappij Tersana
  • NV De Spaarne-Bank
  • NV Geldersche Credietvereeniging
  • NV Handels- en Cultuur Compagnie Noord-Celebes
  • NV Internationale Producten Compagnie
  • NV Landbouw Maatschappij Boekit Gompong
  • NV Landbouw Maatschappij Commewijne
  • NV Landbouw Maatschappij en suikerfabriek Wonoredjo
  • NV Landbouw Maatschappij Poerwodadi
  • NV Landbouwmaatschappij Tersana
  • NV Lebak Roto Cultuur Maatschappij
  • NV Limburgsche Bankvereeniging
  • NV Maatschappij tot Exploitatie der Suikerfabriek Wonoredjo
  • NV Maatschappij voor Nijverheid en Land-exploitatie in de Transvaal
  • NV Nederlands Land Syndicaat
  • NV Nederlandsch Syndicaat voor China
  • NV Nederlandsch Syndicaat voor Industrieëlen Export
  • NV Nederlandsche Crediet en Financiering Maatschappij
  • NV Nederlandsche Effecten Compagnie
  • NV Nederlandsche Maatschappij voor de Walvisvaart, Raad van Commissarissen
  • NV Nederlandsche Zuid-Afrikaansche Stoomvaart Maatschappij, 'De Holland-Zuid-Afrika Lijn', College van Commissarissen
  • NV Nederlandsche-Indisch Pers Agentschap
  • NV Nederlandsch-Indisch Land Syndicaat
  • NV Philips & Co's Bank
  • NV Rentekas
  • NV Serdang Cultuur Maatschappij
  • NV Surinaamsche Cultuur Maatschappij
  • NV Surinaamsche Immigratie Maatschappij
  • NV West-Indische Cultuurbank
  • NV Zuid-Afrikaansche Scheepvaart Maatschappij, College van Commissarissen
  • Rijswijksche Bank NV
  • Stichting Studiefonds voor Werkverruiming
  • Surinaamsche Bank NV, De
  • Taudin Chabot, M.
  • Vereeniging ter bescherming van de belangen van houders van 8% Chineesche schatkistbiljetten van, 1920 in guldens
  • Vereniging van Importeurs
  • Vereniging van Thee-Importeurs
  • Walree, Emile David van

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

      • Het administratiekantoor werd opgericht op 10 maart 1941 door een consortium waarin de Nederlandse staat, de Nederlandse grootbanken en een reeks Nederlandse grote bedrijven waren vertegenwoordigd. Achterliggende reden was de wens van de Duitse autoriteiten tot een nauwe samenwerking van Hoogovens met de Vereinigte Stahlwerke AG, onder meer via een zware deelneming van de Stahlwerke in Hoogovens. Om een Nederlandse meerderheid in de aandeelhoudersvergadering te garanderen, diende een meerderheid van de geplaatste aandelen beveiligd te worden, te bereiken door deze om te zetten in 'beperkt royeerbare' certificaten. Statutair doel van de maatschappij was dan ook het uitgeven van certificaten tegenover prioriteits-, preferente en gewone aandelen Hoogovens, het administreren van genoemde aandelen, het uitoefenen van de daaraan verbonden stem- en andere rechten, het verifiëren en in bewaring nemen van de genoemde andelen en het verrichten in de ruimste zin van alle zinvolle bedrijfshandelingen. Het startkapitaal bedroeg ƒ 25.000,-. De maatschappij vond onderdak in het hoofdkantoor van de NHM. De NHM voerde de administratie van de maatschappij. Aanvankelijk waren er twee secretarissen, G.S.K. Blaauw en W.A. van Ravesteijn. Blaauw trad in 1951 af, Van Ravesteijn werd in 1959 opgevolgd door E. Kool. E. Heldring was vanuit de NHM ondervoorzitter van de Raad van Commissarissen; hij werd in 1950 opgevolgd door C.J. baron Collot d'Escury, en deze in 1958 door A.A. van Sandick.

      • De NV Nederlandsche Maatschappij voor de Walvischvaart te Amsterdam werd opgericht op 22 februari 1946. Statutair doel van de vennootschap was: a.het uitoefenen van de walvischvaart, zoo voor eigen rekening als voor rekening van derden, in den ruimsten zin des woords, onder meer door het koopen, verkoopen, bouwen, verbouwen, inrichten, in de vaart brengen, charteren, huren, in charter geven, verhuren en exploiteren van schepen, moederschepen, jagers, transportschepen en verder benoodigd drijvend materiaal, bestemd voor de walvischvaart en de tankvaart; b.het verwerken aan boord en aan de wal van den walvisch en zijn producten, alsmede het verhandelen der producten van de vangst, zoo voor eigen rekening als voor rekening van derden; c.het exploiteeren van de benoodigde installaties aan den wal voor opslag der producten van de vangst, waaronder begrepen het koopen, verkoopen, huren en verhuren van zoodanige installaties, zoo voor eigen rekening als voor rekening van derden; d.het oprichten en exploiteren van bureaux en labaratoria voor onderzoek en techniek ten dienste der met de walvischvaart en de walvischproducten samenhangende industrie, zoo voor eigen rekening als voor rekening van derden en in den ruimsten zin des woords. De vennootschap kon deelnemen in andere ondernemingen met soortgelijk doel of met een bovenomschreven doel bevorderende doelstelling. Het startkapitaal bedroeg ƒ 50.040.000,-, verdeeld in 40 preferente en 15.000 gewone aandelen van ƒ 1000,-. In 1954 werd het aantal gewone aandelen uitgebreid tot ƒ 30.000,-. Namens de NHM was C.J. baron Collot d' Escury tot 1956 voorzitter [hij werd opgevolgd door H.F. van Leeuwen van De Twentsche Bank] en W.A. van Ravesteijn tot 1959 secretaris [hij werd opgevolgd door C.J. van der Slikke] van de Raad van Commissarissen. De directie werd van aanvang af gevoerd door de firma Vinke & Co te Amsterdam.

      • Het Nederlandsch Syndicaat voor China ving aan op 1 juli 1919 als een syndicaat tot het bestudeeren, technisch uitwerken en tot stand brengen van industrieele ondernemingen in het Oosten, speciaal in China. Het startkapitaal bedroeg ƒ 400.000,-, verdeeld in 40 onvervreemdbare participaties van ƒ 10.000,-. De NHM had een aandeel van vier participaties. Het bestuur was opgedragen aan een leider, in die zin tevens beheerder van het syndicaat. De participanten wezen de Maatschappij voor Havenwerken te Amsterdam aan als leider, en de heer Robert de Vos als hoofdvertegenwoordiger. De leider werd bijgestaan door een Commissie van Bijstand van vijf leden, waaronder de NHM, die controle uitoefende op het beheer van de leider. De vorming van het Syndicaat was in eerste aanleg een georganiseerde poging om financieel-industriële ondernemingen in China in het leven te roepen, doch niet om deze ook te beheren. Voor dit laatste zou een afzonderlijke maatschappij met de juiste rechtspersoonlijkheid moeten worden opgericht. Omdat het syndicaat echter sedert mei 1920 feitelijk al het beheer voerde over een onderneming ter financiering en aanleg van de Lung-Hai-spoorweg, besloot men geen aparte maatschappij op te richten, maar het syndicaat tot naamloze vennootschap om te vormen. Op 18 maart 1921 zag aldus de NV Nederlandsch Syndicaat voor China het licht. Het oude syndicaat werd geliquideerd door middel van overdracht van haar activa en passiva aan de nieuwe vennootschap. Het kapitaal van de vennootschap werd bepaald op ƒ 1.000.000,-, verdeeld in 200 aandelen van ƒ 5.000,-. De leider/beheerder en de Commissie van Bijstand werden vervangen door een directie respectievelijk een Raad van Commissarissen. In grote lijnen veranderde in de vorm en personele invulling van bestuur en toezicht weinig tot niets.

        Op 22 oktober 1940 keurden de aandeelhouders een voorstel van directie en commissarissen goed tot uitbreiding van het statutaire doel der vennootschap en een daarmee samengaande naamswijziging. De naam veranderde in NV Nederlandsch Syndicaat voor Industrieelen Export; het doel werd: [..] het bestudeeren, technisch uitwerken en bevorderen van industrieele objecten in het buitenland, het tot stand brengen van industrieele ondernemingen mede in het buitenland, het bevorderen van den uitvoer van Nederlandsche industrieproducten en het verleenen van bemiddeling voor beleggingen in het buitenland, een en ander in den ruimsten zin. Als secretarissen traden achtereenvolgens op N.J. van Aalst, 1919-1924; D.J. Willet, hoofd van de Afdeling Algemene Zaken van de NHM, 1925-circa 1950 en J.H. van Wichen vanaf circa 1950.

      • In de Chinese provincie Honan werd in 1903 de Pienlo-spoorweg aangelegd tussen Honanfu en Kaifongfu. In 1912 sloot de Chinese regering een overeenkomst met de Compagnie Générale de Chemins de Fer et de Tramways en Chine te Brussel over een verlenging van deze lijn van Lanchowfu in de provincie Kansuh in het westen, door de provincies Shensi, Honan en Kiangsu naar de kustplaats Haichow. De verlengde lijn kreeg de naam Lung-Tsing-U-Hai-spoorweg, ook wel kortweg Lung-Hai spoorweg (de naam is grotendeels afgeleid van de provincienamen: Lung betekent Kansu, Tsing Shensi, U Honan en Hai betekent zee). De Compagnie zou via de uitgifte van schatkistbiljetten de aanleg financieren. De onderneming bleek echter te zwaar voor de Belgische kapitaalmarkt. Daarom sloot de Compagnie in 1920 een overeenkomst met het Nederlandsch Syndicaat voor China, dat in Nederland voor een bedrag van ƒ 50.000.000,- schatkistbiljetten onder zou brengen, in ruil voor zekere rechten in China voor het Nederlandse bedrijfsleven. Slechts een eerste tranche kon in 1922 volledig worden geëmitteerd; een tweede tranche in 1923 werd grotendeels ondershands overgenomen door de belanghebbende bankiers/emittenten en industrieën. In 1925 werd als gevolg van de binnenlandse situatie in China de rentebetaling stopgezet. De laatstbetaalde coupon was die van 1 juli 1925, overigens voornamelijk met door banken verstrekte middelen. Niet alleen de rentebetaling werd gestaakt, maar gedurende lange tijd werd door strijd de spoorlijn verwaarloosd. Toen de situatie verbeterde, werd de lijn opgeknapt met gelden die zij nog opbracht. Terugbetalingen op de leningen vonden niet plaats.

        De Vereeniging ter Bescherming van de Belangen van Houders van 8% Chineesche Schatkistbiljetten van 1920 in Guldens voor den Lung-Tsing-U-Hai-Spoorweg werd opgericht in 1926 door een bankierssyndicaat waarin alle Nederlandse grootbanken waren vertegenwoordigd. Reden was het feit dat de schatkistbiljetten wegens bovenomschreven oorzaken noodlijdend waren geworden. Als voordelen van een vereniging van houders werden verder aangegeven: 1. het voorkomen van de vorming van een beschermingscomité door de Vereeniging voor den Effectenhandel, 2. het verkrijgen van een zo groot mogelijke samenwerking tussen alle houders, met inbegrip van de particulieren, 3. het creëren van een orgaan dat officieel namens de houders kon optreden. Statutair doel was: [..] de belangen waar te nemen van de houders van .., welke de behartiging van hunne belangen aan de Vereeniging op de door deze vast te stellen voorwaarden zullen hebben opgedragen. Zij tracht dit doel te bereiken: 1. door tegen afgifte van certificaten aan toonder de genoemde schatkistbiljetten van de houders over te nemen, hetzij in eigendom, hetzij onder anderen rechtstitel, al naar gelang het haar wenschelijk zal voorkomen ter bescherming van de rechten en belangen der houders; 2. door al zulke wettige middelen als door haar bevorderlijk geacht worden aan het gestelde doel. Namens de NHM was J.C.A. Everwijn voorzitter van de vereniging; hij werd per juli 1929 opgevolg door D. Crena de Iongh. Secretaris was D.J. Willet, hoofd Algemene Zaken van de NHM.

      • De NV Zuid-Afrikaansche Scheepvaart Maatschappij werd opgericht in 1919 door de NHM, de Nederlandsch-Indische Handelsbank, de Rotterdamsche Bankvereeniging [Robaver], de NV Van der Eb & Dresselhuys' Scheepvaart Maatschappij en Furness' Scheepvaart- en Agentuur-Maatschappij, nadat eerdere pogingen hiertoe van de Nederlandse stoombootmaatschappijen waren mislukt. Voor de oprichting was overigens nog wel de steun nodig van de Nederlandsche Bank voor Zuid-Afrika, de Commissie voor den Nederlandsch-Zuid-Afrikaanschen Handel, de Nederlandse regering en vooraanstaande politici in de Zuid-Afrikaanse Unie. Doel van de vennootschap was het onderhouden van een regelmatige stoomvaartdienst onder Nederlandse vlag, voor passagiers en lading, tussen Nederland en Zuid-Afrika. De maatschappij was statutair gevestigd te Amsterdam, maar hield kantoor te Rotterdam. Afvaarten konden zowel vanuit Amsterdam als Rotterdam plaatsvinden. Het maatschappelijk kapitaal bedroeg bij oprichting ƒ 25.250.000,-, verdeeld in 25.000 gewone en 250 preferente aandelen van ƒ 1000,-, waarvan bij oprichting respectievelijk 5000 en 50 geplaatst. Het NHM-aandeel bedroeg 20%. De ZASM sloot een cargadoorsovereenkomst met de beide deelnemende rederijen Van der Eb en Furness', waarbij deze tot generaal-vrachtagenten te Rotterdam werden aangesteld. De bankzaken van de vennootschap werden voor 75% door de NHM en voor 25% door Robaver behandeld. Namens de NHM was C.J.K. van Aalst commissaris.

      • De Stichting Studiefonds voor Werkverruiming te Amsterdam werd opgericht op 27 april 1939. Tot de oprichters behoorden vertegenwoordigers uit de politiek, waaronder Willem Drees, het bankwezen, de industrie en de handel. Vanuit de NHM behoorden president-directeur D. Crena de Iongh en onderdirecteur S.G. Binnerts tot deze groep. Doel van de stichting was: [..] de bestudeering van plannen voor de verruiming van de werkgelegenheid in Nederland, de voorbereiding van en de medewerking bij de uitvoering van dergelijke plannen, alles in den ruimsten zin des woords.

        De stichting kende een algemeen besuur en een dagelijks bestuur. D. Crena de Iongh en S.G. Binnerts waren respectievelijk voorzitter en secretaris van het algemeen bestuur en, qualitate qua, ook van het dagelijks bestuur. Onder het bestuur fungeerde een directeur; deze functie werd vervuld door B. Bölger.

      • De Compagnie des Machines Bull SA te Parijs (CMB) hield zich reeds lang voor 1948 bezig met de fabricatie en verkoop in Frankrijk en het buitenland van statistiek- en kantoormachines volgens door haar verkregen licenties en patenten. Via haar Belgische dochter zocht en vond de onderneming, die daartoe een filiaal in Den Haag opende, een afzetgebied in Nederland. Kort hierna ging men over tot vestiging van een fabriek in Nederland. Hiertoe werd de NV Kamatec te Amsterdam overgenomen, een kleine onderneming die zich bezighield met de exploitatie van eigen patenten op het gebied van kantoormachines. Dit kleine bedrijf, opgericht in 1932, had kort na de Tweede Wereldoorlog uit industrialisatieoverwegingen ook al de aandacht van het Ministerie van Economische Zaken getrokken. In 1947 werd uitbreiding van het bedrijf ernstig in overweging genomen, maar dit bleek zonder buitenlands kapitaal niet mogelijk. IBM en Bull werden als kandidaat gezien. IBM viel af. Het bedrijf van Kamatec, met patenten en andere rechten, werd ingebracht in de op 7 juli 1948 opgerichte Nederlandse Boekhoud- en Statistiekmachine Maatschappij Bullatec NV te Amsterdam. Bull op haar beurt verleende de nieuwe onderneming het exclusieve recht om Bull in Nederland, Nederlands-Indië, Suriname en Curaçao te vertegenwoordigen. De prioriteitsaandelen waren in handen van CMB (11), de Banque de Paris et des Pays-Bas (4), de NHM (4) en de heren Van Duyl en Stuivenberg (elk 1). De gewone aandelen waren in handen van de NHM (590) en de Banque de Paris et des Pays-Bas (589). De functie van secretaris van de Raad van Commissarissen werd lange tijd vervuld door een functionaris van de NHM: achtereenvolgens J.H. Maschhaupt (1948-1963) en C. Krol (vanaf februari 1963).

      • Jhr D.G. de Graeff en W.A. van Ravesteijn maakten deel uit van de Raad van Commissarissen, de laatste van november 1953 tot en met de vergadering van 5 maart 1959 als voorzitter. J.H. Maschhaupt was van [1955-1963] secretaris.

      • Opgericht op 1 juli 1949. In 1955 kwam een eerste samenwerking tot stand met de Greenfield Tap and Die Corporation [GTD] te Greenfield Massachusetts, waarbij Bofa voor de GTD-export op de door deze aangewezen markten boren zou fabriceren onder de merknaam GTD, die verkocht zouden worden via een daarvoor apart opgerichte Nederlandse naamloze vennootschap onder de naam Greenfield Tap and Die (Holland) NV. De naam Bofa werd circa september 1957 veranderd in Greenfield Tap and Die (Holland) NV. J.H. Maschhaupt was van 1949 tot 1961 secretaris van de Raad van Commissarissen. Ook C.J. baron Collot d'Escury, H.W.A. van den Wall Bake en W.A. van Ravesteijn maakten deel uit van de raad.

      • De NV Administratiekantoor voor Aandelen Koninklijke Java-China-Paketvaart Lijnen NV te Amsterdam werd opgericht op 2 september 1947. Per 1 april 1967 werd H.J. Pabbruwe, employé van de NHM, benoemd tot secretaris.

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in