gahetNA in het Nationaal Archief

Ned. Ver. Psychiatrie

2.19.221
W.J.A. Koolen, Bureau Voorzee
Nationaal Archief, Den Haag
2009
(c)

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

2.19.221
Auteur: W.J.A. Koolen, Bureau Voorzee
Nationaal Archief, Den Haag
2009
(c)

Periode:

1871-2006
merendeel 1960-2005

Omvang:

20,30 meter; 1071 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands.

Soort archiefmateriaal:

Normale handgeschreven en gedrukte documenten.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

Het archief bevat stukken betreffende de interne organisatie van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie en nationale en internationale samenwerking, de wetenschappelijke en de beroepsmatige belangenbehartiging van de leden, de opleidingen in de geestelijke gezondheidszorg en de praktijk van de beroepsuitoefening als psychiater.

Archiefvormers:

  • Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, 1871-1898 en 1974-
  • Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie en Neurologie, 1898-1974
  • Vereniging Nederlandse Psychiaters (VNP) 1977-1994,
  • Stichting Tijdschrift voor Psychiatrie, 1971-2004
  • Stichting Antonia Wilhelmina Fonds, 1916-1953
  • Stichting C.U. Ariëns Kappersfonds, 1946-1993
  • Stichting Fondsen Psychiatrie, 1990-1998
  • Stichting Operatie Delta, 1993-1994

Archiefvorming

Geschiedenis van de archiefvormer

Oprichting en doelstellingen

De oprichting van de Nederlandsche Vereeniging voor Psychiatrie door een aantal gestichtsartsen vond plaats op 17 november 1871, op initiatief van de psychiater J.N. Ramaer (1817-1887), welke de eerste president werd. De doelstellingen van de vereniging waren de volgende:

  1. Het persoonlijk contact van de beoefenaars der psychiatrie in Nederland te bevorderen.
  2. Aan de uitkomsten van de ervaring en het wetenschappelijk onderzoek van Nederlanders op psychiatrisch gebied meer openbaarheid te geven.
  3. Psychiatrische kennis te verspreiden.
  4. Het bevorderen van de opleiding van verplegend personeel.
  5. De belangen en rechten van de Nederlandse geneeskundigen, die de psychiatrie als hoofdvak beoefenen, te handhaven.
  6. Het lot van de krankzinnigen in de ruimste zin des woords behartigen.
Met de oprichting in 1871 geldt de beroepsorganisatie voor psychiaters als de oudste medisch-specialistenvereniging in Nederland. In 1895 sluiten de neurologen zich bij de psychiaters aan en bij de eerstvolgende statutenwijziging in 1898 wordt de naam van de vereniging uitgebreid tot 'Nederlandsche Vereeniging voor Psychiatrie en Neurologie'. Dat duurde tot 1974. De vereniging wordt dan gesplitst en de psychiaters en neurologen gaan afzonderlijk verder.

In de statuten van 2001 stelt de vereniging zich (nog steeds) ten doel de bevordering van de psychiatrie, de behartiging van de wetenschappelijke en beroepsmatige belangen van psychiaters en het bevorderen en bewaken van de kwaliteit van de psychiatrie. Zij tracht haar doel te bereiken door:

  • de leden van de vereniging te informeren over het gevoerde beleid,
  • wetenschappelijke en andere vergaderingen te houden en te bevorderen,
  • medewerking te geven aan de uitgave van tijdschriften en reeksen,
  • nauw samen te werken met andere verenigingen,
  • de opleiding en voortgezette opleiding van psychiaters en andere werkers te bevorderen,
  • ontwikkelingen niet alleen op de voet te volgen, maar daarin ook initiatieven te nemen,
  • belangenbehartiging van de leden,
  • zich tot de media te wenden met betrekking tot belangen die op haar terrein liggen, en
  • het instellen en instandhouden van secties, commissies en werkgroepen.
Naamgeving

Bij de oprichting op 17 november 1871 krijgt de vereniging de naam 'Nederlandsche Vereeniging voor Psychiatrie'. Bij statutenwijziging in 1898 wijzigt de naam in 'Nederlandsche Vereeniging voor Psychiatrie en Neurologie' en in 1970 wordt deze taalkundig omgezet in 'Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie en Neurologie'. Per 31 december 1973 wordt de 'Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie en Neurologie' opgeheven en worden er twee nieuwe verenigingen opgericht, te weten de 'Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie en de 'Nederlandse Vereniging voor Neurologie'. Op 20 december 1994 fuseren de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie en de Vereniging Nederlandse Psychiaters. De samengevoegde verenigingen gaan verder onder de bestaande naam 'Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie. Op 31 december 2005 is de naam van de vereniging nog steeds 'Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie', afgekort 'NVvP'.

Structuur van de vereniging

De vereniging wordt bestuurd door een algemeen bestuur dat tenminste is samengesteld uit een president of voorzitter, vice-president of vice-voorzitter, secretaris, penningmeester en bibliothecaris. Vanaf hun bestaan is geregeld dat de secties en de subvereniging elk een lid voor het bestuur aanwijzen. De president, later voorzitter, leidt de vergadering en vertegenwoordigt de vereniging naar buiten toe. De secretaris voert de briefwisseling, notuleert de verschillende vergaderingen en bewaart het archief. De penningmeester zorgt voor het innen van de contributies en de financiële administratie. De bibliothecaris beheert de boekerij welke in 1887 door dr. Ramaer aan de vereniging is geschonken en welke het begin was van een eigen bibliotheek.

De administratie werd altijd gedaan bij de penningmeester en de diverse secretarissen van de vereniging en de secties. In 1968 komt de eerste secretaresse in dienst van de vereniging. Voor de administratieve werkzaamheden, de organisatie van congressen en de beleidsmatige ondersteuning kent de vereniging sinds de jaren 80 een centraal bureau. Aan het hoofd van het bureau staat een directeur.

De vereniging heeft meerdere vormen van lidmaatschap. Zo zijn er

  • gewone leden en buitenleden: psychiaters en zenuwartsen ingeschreven in het Nederlandse specialistenregister en werkend in Nederland, resp. in het buitenland,
  • assistent-leden: in opleiding tot psychiater,
  • buitengewone leden: in het buitenland als psychiater ingeschreven en als zodanig werkzaam, of (bijna) fulltime werkzaam op het gebied van de psychiatrie, en
  • ereleden: personen welke zich bijzonder verdienstelijk hebben gemaakt voor vereniging of op wetenschappelijk gebied van de psychiatrie, neurologie en aanverwante vakken.
Afsplitsing en fusie

De vereniging heeft lang een vaste structuur gehad, maar in 1959 vind er een grote wijziging plaats. De vereniging wordt gesplitst in twee afdelingen, Psychiatrie en Neurologie, beide met een eigen bestuur. De afdelingen hebben ieder tot taak de wetenschappelijke vergaderingen voor hun achterban te regelen en in de specifieke informatievoorziening en belangenbehartiging te voorzien. Beide afdelingen blijven overkoepeld door het hoofdbestuur, dat de band vormt tussen neurologie en psychiatrie, de buitenlandse betrekkingen regeldt en de verantwoording houdt voor de jaarvergadering. Eind 1973 splitsen de neurologen zich af in een eigen vereniging en gaat de afdeling psychiatrie verder als 'Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie'.

In 1919 ontstond naast de bredere NVvPN een afzonderlijke Nederlandsche Vereeniging van Gestichtsartsen, in 1964 omgedoopt in Nederlandse Vereniging van Psychiaters in Dienstverband, die in 1974 met NVvP fuseerde.

In 1976 scheidde een groep zelfstandig gevestigde psychiaters zich af van de NVvP en richtte een eigen vereniging op, onder de naam Vereniging Nederlandse Psychiaters (VNP). De groep psychiaters was van mening dat hun belangen door de NVvP onvoldoende behartigd werden, met name in de discussie over de psychotherapie. De VNP zag zichzelf meer als een beroepsvereniging dan een wetenschappelijke vakvereniging. Eind 1994 keren de leden van de VNP weer terug in de NVvP en beide verenigingen fuseren. De samengevoegde verenigingen gaan verder onder de bestaande naam 'Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie'. Het archief van de VNP is opgenomen als gedeponeerd archief bij dat van de NVvP.

Vaste commissies, secties en de subvereniging van de NVvP

De vereniging heeft in haar bestaan altijd commissies en werkgroepen gehad om haar activiteiten uit te voeren, zoals de Examencommissie, de Bestuurscommissie voor Samenwerking en Initiatief, de Commissie Sociale Belangen en de Werkgroep Extramurale Zorg. In de statuten van 1979 wordt voor het eerst melding gemaakt van vaste commissies met een verdergaande adviesfunctie: de Commissie Opleidingen, de Commissie Wetenschapsbevordering en de Commissie Beroepsuitoefening. In 1993 komt hier een Commissie Kwaliteitszorg bij. De commissies kunnen de ledenvergadering en het algemeen bestuur gevraagd en ongevraagd van advies dienen over de vraagstukken die tot hun gebied behoren. Naast de vaste commissies waren er in 2002 een Stuurgroep Juridisering, Commissie Voorlichting, Visitatiecommissie Praktijken en Commissie Accreditatie Bij- en Nascholing actief.

De vereniging kent secties die zich bewegen op een deelterrein of aangrenzend gebied van de psychiatrie. De sectiebesturen regelen de werkzaamheden van de secties en doen daarvan jaarlijks verslag aan het verenigingsbestuur. De oudste secties zijn de sectie Sociale Psychiatrie en de sectie Kinder- en Jeugdpsychiatrie, beide opgericht eind jaren veertig. Met de oprichting van aparte secties kwam met name de wetenschappelijke ontwikkeling van de kinderpsychiatrie en de psychotherapie, maar bijvoorbeeld ook de verslavingspsychiatrie en de psychiatrie door zelfstandig gevestigden beter tot zijn recht. Om de inbreng en zeggenschap van vrouwen in de psychiatrie te vergroten, organiseerden vrouwelijke psychiaters zich in een Platform Vrouwen in de Psychiatrie. In 1999 wordt dit platform een sectie. In 2002 had de vereniging veertien verschillende secties.

De subvereniging Assistenten in de Psychiatrie (SAP) is in 1976 opgericht door een groep assistenten in opleiding tot psychiater, die destijds actief betrokken waren bij de organisatie van de opleiding en belangenbehartiging van assistenten.

Congressen en wetenschappelijke vergaderingen

De belangrijkste activiteiten van de vereniging zijn de huishoudelijke ledenvergaderingen en de organisatie van de voordrachtenvergaderingen, wat vanaf 1973 het voorjaarscongres en de wetenschappelijke vergaderingen zijn. De Commissie Wetenschapsbevordering, later Commissie Wetenschappelijke Activiteiten (CWA) organiseert en bevordert wetenschappelijke en andere vergaderingen en stimuleert het onderzoek op het gebied van de psychiatrie. Verder wordt er vanuit de vereniging deelgenomen aan nationale en internationale congressen, en regelmatig worden er door de vereniging in internationaal verband congressen en werkbezoeken in Nederland georganiseerd.

Samenwerking met andere verenigingen in geestelijke gezondheidszorg

Zowel binnen Nederland als internationaal wordt veel samengewerkt met andere verenigingen binnen de (geestelijke) gezondheidszorg. De NVvP is actief vertegenwoordigd in de diverse organisaties, platforms en samenwerkingsverbanden op het gebied van de psychiatrie en aanverwante gebieden. Er is intensief contact met de psychotherapeuten en de zelfstandig gevestigd psychiaters zowel binnen als buiten verenigingsverband. Bestuursleden van de vereniging maken deel uit van invloedrijke commissies die zich bezighouden met beleidsvorming, belangenbehartiging en onderzoek in de geestelijke gezondheidszorg en aanverwante gebieden. Internationaal is er samenwerking met de zusterverenigingen in België en bijvoorbeeld binnen de World Psychiatric Association (WPA).

De opleiding en voortgezette opleiding van zenuwartsen en psychiaters

De vereniging was al vroeg betrokken bij de opleiding en nascholing van zenuwartsen, later psychiaters en neurologen. Eind vorige eeuw ontstond het inzicht dat gestichtartsen meer kennis nodig hadden om hun werk goed te kunnen doen. Na de invoering van het specialistenregister in 1933 werd verplicht dat een psychiater na zijn opleiding tot arts aan bepaalde voorwaarden moest voldoen. De bemoeienis van de vereniging betreft de inhoud van de basisopleiding, de opleidingseisen, de opleidingscapaciteit, de eindtermen en de toetsing van de opleiding.

In 1970 komt er een gescheiden registratie van psychiaters en neurologen en verkorting van beide opleidingen. Tot die tijd bestond er alleen een opleiding 'zenuw- en zielsziekten', waarin men naar keuze psychiatrie en neurologie als hoofdvak kon kiezen. De Commissie Opleidingen houdt zich bezig met de opleiding en voortgezette opleiding van psychiaters en andere werkers binnen de geestelijke gezondheidszorg. Het Consilium (Neuro)-Psychiatricum is eerst een permanente subcommissie van de Commissie Opleidingen. Later wordt dit de naam van de vaste commissie die zich specifiek bezighoudt met de opleiding en voortgezette opleiding van psychiaters.

De opleiding van verplegenden en verzorgenden.

De opleiding van verplegenden was van begin af in handen van de aan de instellingen verbonden artsen. In 1892 wordt het eerste officiële examen voor de verplegenden van krankzinnigen en zenuwzieken namens de vereniging afgenomen. De gedelegeerden bij de jaarlijkse examens vormen de Examencommissie. Door deze vorm van supervisie kon enige uniformiteit in de opleiding en examenvorm worden bereikt. In 1937 wordt het reglement van de Commissie voor de Voortgezette opleiding van gediplomeerden B door de vereniging goedgekeurd. De vereniging houdt zich begin jaren zestig ook bezig met de herzieningen van de sociaal psychiatrische opleiding voor gediplomeerden B.

Bevordering van de kwaliteit van de beroepsuitoefening

De Commissie Kwaliteitszorg (CKZ) bestaat vanaf 1993 en houdt zich bezig met bevordering van de kwaliteit van de beroepsuitoefening van het vak psychiatrie. Door of onder auspiciën van de Commissie Kwaliteitszorg worden een groot aantal richtlijnen ontwikkeld. Men organiseert in het kader daarvan onder meer consensusbijeenkomsten om tot overeenstemming te komen over nieuwe behandelrichtlijnen. Omstreeks 2000 start de vereniging het project Psychiater en Kwaliteit, dat specifiek bedoeld is voor de bevordering van de kwaliteit, doelmatigheid en transparantie in de beroepsuitoefening door zelfstandig gevestigde psychiaters. Deelprojecten richten zich op automatisering en het elektronisch psychiatrisch dossier, farmacotherapie en visitatie. Er vindt een groot aantal visitaties plaats. Het visiteren vormt een onderdeel van het kwaliteitsbeleid van de vereniging en is gericht op het functioneren van de psychiaters, dus niet instellingsgericht.

Belangenbehartiging van de leden

De Commissie beroepsuitoefening (CBU) is ontstaan uit de in jaren 60 ingestelde Sociale Commissie. Deze commissie behartigt de sociaal-economische belangen van de leden van de vereniging en bestaat uit twee kamers: Kamer zelfstandig werkende zenuwartsen (later zelfstandig gevestigde psychiaters) en Kamer zenuwartsen in dienstverband (later psychiaters in dienstverband). De activiteiten van de commissie op het gebied van belangenbehartiging waren aanvankelijk beperkt, maar worden later belangrijker. De CBU heeft concreet als doelstelling de collectieve belangenbehartiging van beroepsbelangen, vertegenwoordiging van de beroepsgroep in relevante politieke en maatschappelijke organen, en het gevraagd en ongevraagd adviseren van het bestuur. De Beroeps Belangen Commissie (BBC) is ontstaan vanuit het voormalig CBU en vertegenwoordigers van het platform van de regionale verenigingen van zelfstandig gevestigde psychiaters.

Initiatieven t.a.v. ontwikkelingen binnen de geestelijke gezondheidszorg

Binnen de vereniging is er specifieke aandacht voor de wet- en regelgeving en de ontwikkelingen op het gebied van bijvoorbeeld de psychotherapie, extramurale zorg en ethisch-maatschappelijke aangelegenheden. Commissies en werkgroepen weerspiegelen de thema's die de vereniging in de loop der tijd bezighielden, varierend van de profielschets van de psychiater, de classificatie van psychosen, het psychiatertekort, de zedelijkheidswetgeving, het abortusvraagstuk, patiëntenrechten en de vergoeding voor langerdurende psychotherapie.

Publiciteit en voorlichting

De commissie Voorlichting richt zich op de representatie van vereniging zelf en op de uitgave van voorlichtingsfolders over psychiatrische aandoeningen door de vereniging. Jubilea werden uitgebreid gevierd met bijzondere activiteiten en de uitgave van (geschiedkundige) feestbundels.

De tijdschriften, nieuwsbrieven en mededelingenbladen functioneren als spreekbuis van de vereniging. Reeds in 1871 verschijnen de 'Handelingen van de Nederlandsche Vereeniging voor Psychiatrie', die in 1883 worden hervormd tot het verenigingsblad 'Psychiatrische en Neurologische Bladen', later genoemd 'Folia Psychiatrica, Neurologica et Neurochirurgica Neerlandica'. Wetenschappelijke artikelen en teksten van voordrachten gehouden in de wetenschappelijke vergaderingen of op symposia worden gebundeld en uitgegeven in reeksen. In 1994 wordt het tijdschrift 'De Psychiater' het verenigingsorgaan, met daarin opgenomen het katern 'Nieuws en Mededelingen van de NVvP'. Het 'Tijdschrift voor Psychiatrie' is een voortzetting van de 'Voordrachtenreeks' en wordt uitgegeven door een aparte stichting. Het tijdschrift is verbonden aan het lidmaatschap van de vereniging. De sectie Kinder- en Jeugdpsychiatrie bracht een eigen reeks uit onder de naam 'Kinderpsychiatrie in ontwikkeling'.

In 1918 wordt voor het eerst de Ramaermedaille uitgereikt. Dit is een gedenkpenning voor personen die zich verdienstelijk hebben gemaakt op het gebied van de psychiatrische wetenschap. Andere prijzen zijn de Winklermedaille (neurologie), Dr. Herman Musaph Prijs voor Medisch Seksuologie en de Publicatieprijs voor arts-assistenten.

Geschiedenis van het archiefbeheer

Inhoud en structuur van het archief

Aanwijzingen voor de gebruiker

Verwant materiaal

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in