gahetNA in het Nationaal Archief

Isp. Gymnasiaal Onderwijs

2.14.02
J.A.A. Bervoets
Nationaal Archief, Den Haag
1972
cc0

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

2.14.02
Auteur: J.A.A. Bervoets
Nationaal Archief, Den Haag
1972
CC0

Periode:

1877-1958

Omvang:

2,70 meter; 311 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands.

Soort archiefmateriaal:

Normale geschreven, getypte en gedrukte documenten, geen bijzondere handschriften.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

Het archief bevat ingekomen stukken, registers en doorslagen van uitgegane stukken, en stukken betreffende onder meer wettelijke regelingen, het leerplan voor gymnasia, eindexamens, onderwijzend personeel en leerlingen. Daarnaast bevat het een serie stukken betreffende afzonderlijke scholen, geordend per school en per plaats. Het archief is niet volledig.

Archiefvormers:

  • Inspectie van het Gymnasiaal Onderwijs

Archiefvorming

Geschiedenis van de archiefvormer

De inspectie op het gymnasiale onderwijs werd bij de wet op het Hoger Onderwijs van 1876 (Stbl. 102) ingesteld. In deze wet werd het toezicht op de gymnasia opgedragen aan "een of meer inspecteurs" (art. 27), die door de Kroon werden benoemd en door het Rijk werden bezoldigd. In de praktijk werd deze functie door één persoon uitgeoefend. Zijn taken en bevoegdheden, beschreven in de artikelen 17 en 29-31 zijn als volgt samen te vatten.

  1. De inspecteurs moeten ervoor waken, dat de wet op het Hoger Onderwijs niet wordt overtreden en zonodig proces-verbaal opmaken. (art. 29).
  2. Zij "zorgen door bezoek bekend te blijven met de gymnasia, onder hun toezigt geplaatst; zij trachten door overleg met de gemeentebesturen, de curatoren en de rectoren de bloei der gymnasia te bevorderen." (art. 31). De directies van de scholen die zij bezoeken moeten hen, op straffe van boete en zelfs enkele dagen gevangenisstraf, vrij toegang verlenen en alle gevraagde inlichtingen verstrekken. (art. 30).
  3. "Zij lichten de Regeering voor omtrent alle onderwerpen, waarover hun berigt wordt gevraagd, en doen aan Onze Minister van Binnenlandsche Zaken de noodige voorstellen" (art. 31). In de praktijk werd hun advies gevraagd bij iedere wettelijke regeling die het gymnasiaal onderwijs aanging, elk beroep tegen beslissingen van lagere instanties en elk verzoek om van de gebruikelijke wettelijke regeling af te wijken.
  4. Zij zijn verplicht om sollicitanten voor een leraarsbetrekking aan een openbaar gymnasium te horen en moeten over hem advies uitbrengen aan de hem benoemende gemeente (art. 17). Dit advies was vrijwel bindend, omdat, indien de gemeente hiervan afweek, de inspecteur met inachtneming van art. 15 de benoeming aan het Rijk of aan Gedeputeerde Staten ter goedkeuring kon voorleggen en zijn bezwaren kon kenbaar maken. Ook moest de inspecteur worden gehoord ingeval van schorsing van een leraar; zelf kon hij bij de gemeente op schorsing aandringen en, indien deze onwillig was, in beroep gaan bij Gedeputeerde Staten (art. 17) en zo nodig bij de Kroon (art. 19).
  5. Zij moeten jaarlijks een verslag samenstellen over de toestand van het onderwijs (art. 31).

Door de wijziging van de wet op het Hoger Onderwijs van 1900 (Stbl. 113) werd hun taak nog uitgebreid, omdat een regeling werd getroffen voor de toekenning van het ius promovendi aan bijzondere gymnasia: weliswaar hadden de inspecteurs geen bemoeiing met de benoeming van het onderwijzend personeel, maar bij de periodieke "aanwijzing" van deze bijzondere scholen werd hun advies gevraagd over de kwaliteit en de inhoud van het onderwijs. Een enkele maal ging een schoolbestuur ook voor andere zaken vrijwillig bij de inspecteur te rade.

In deze situatie kwam geen verandering, totdat bij ministeriële beschikking van 1 december 1933 de inspectie der gymnasia werd opgeheven en een algemene inspectie van het Middelbaar en Voorbereidend Hoger Onderwijs werd ingevoerd, die regionaal werd opgezet. Dit had tot gevolg, dat de voormalige inspecteur der gymnasia een rayon kreeg toegewezen, waarin hij ook H.B.S.-en, Lycea, Handelsscholen en M.M.S.-en moest inspecteren, en dat de gymnasia, die niet tot zijn rayon behoorden, onder de inspectie van de voormalige inspecteurs van het Middelbaar Onderwijs vielen. Dit stuitte op grote bezwaren, vooral van het onderwijzend personeel der gymnasia, dat vreesde, dat een inspectie door functionarissen die geen klassieke opleiding genoten hadden tot onoplosbare conflicten zou leiden. Op 1 december 1936 werd, mede op aandringen van de ex-inspecteur der gymnasia, de oude orde weer hersteld.

In de bezettingsjaren had de inspecteur naast zijn gewone taak ook het toezicht op de naleving van de voorschriften van de secretaris-generaal van Opvoeding, Wetenschappen en Cultuurbescherming en diende hij de scholen van advies over de al dan niet door de bezetter toegelaten leerboeken. Ook regelde hij met de schoolbesturen in 1944 de toekenning van nooddiploma's aan eindexaminandi, die voortijdig in de arbeidsinzet waren opgeroepen. Na de bevrijding was hij, voorzover zijn gezondheid dit toeliet, behulpzaam bij het onderzoek voor de zuivering van het onderwijzend personeel. De inspectie van het gymnasiaal onderwijs werd opgeheven, toen per 1 september 1969 wederom een algehele inspectie van het middelbaar en voorbereidend hoger onderwijs werd ingevoerd, die eveneens regionaal werd onderverdeeld.

Achtereenvolgens waren de volgende personen inspecteur der gymnasia:

  • J.G. van Eijken, benoemd op 17 augustus 1877,
  • C.J. Eggink, benoemd op 18 oktober 1889,
  • C.J. Vinkesteyn, benoemd op 8 september 1908,
  • E.H. Renkema, benoemd op 1 september 1931,
  • J. van IJzeren, a.i. in 1946,
  • J.M. van Buijtenen, benoemd in 1947.

Geschiedenis van het archiefbeheer

Inhoud en structuur van het archief

Aanwijzingen voor de gebruiker

Verwant materiaal

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in