gahetNA in het Nationaal Archief

Koloniën / Londen

2.10.45
A.M. Tempelaars
Nationaal Archief, Den Haag
1994
cc0

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

2.10.45
Auteur: A.M. Tempelaars
Nationaal Archief, Den Haag
1994
CC0

Periode:

1940-1948
merendeel 1940-1946

Omvang:

39,10 meter; 1224 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands en enkele stukken zijn in het Engels.

Soort archiefmateriaal:

Normale geschreven, getypte en gedrukte documenten, geen bijzondere handschriften.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

De minister van Koloniën Ch.J.I.M. Welter had op 13 mei 1940 enkele ambtenaren naar Londen gestuurd. Daardoor, en door de aanwezigheid van enkele KNIL-officieren, kon het departement relatief snel weer worden opgebouwd. Voorjaar 1942 was een omslag voor het departement. In maart 1942 werd Nederlands-Indië bezet. Bij KB van 9 mei 1942 (C39) werd het bestuur van Nederlands-Indië overgeheveld naar het departement in Londen. Op 21 mei 1942 werd dr. H.J. van Mook minister van Koloniën. Kort daarop begon men met de voorbereidingen van de terugkeer. Eind 1942 kondigde Wilhelmina in een radiorede aan dat de staatkundige verhoudingen tussen Nederland en zijn koloniën, vanaf nu overzeese gebiedsdelen, na de oorlog ingrijpend zouden worden gewijzigd. De opbouw van het naoorlogse bestuursapparaat begon de aandacht te eisen. Van Mook werd in september 1944 benoemd tot tijdelijk luitenant-gouverneur-generaal. Op 1 augustus 1945 werd het departement in Londen opgeheven. Resterende taken werden afgehandeld door het Londen Bureau van het Departement van Overzeese Gebiedsdelen (LBOG). Dat bureau werd medio 1946 opgeheven.
Het archief bevat dossiers over het functioneren van het departement en over een groot aantal aspecten van de oorlogsvoering tegen Japan: het Besluit Rechtsverkeer in Oorlogstijd, geïnterneerden en krijgsgevangenen, voorbereidingen voor het hertstel van het bestuur in Nederlands-Indië, Suriname en de Nederlandse Antillen tijdens de oorlog, de aankoop van militair materiaal voor de koloniën, het Bureau Inlichtingen voor Nederlands-Indië, de Politieke Inlichtingen Dienst en de werving van personeel voor het bestuur in Indië. Tenslotte is er gedeponeerd archief van mr. N.S. Blom, secretaris van de Raad van Bijstand voor Nederlands-Indische Zaken.

Archiefvormers:

  • Ministerie van Koloniën 1842-1945
  • Ministerie van Overzeese Gebiedsdelen 1945-1949
  • N.S. Blom

Archiefvorming

Inhoud en structuur van het archief

Aanwijzingen voor de gebruiker

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

  • 1. Op 2 maart 1942, vlak voor de capitulatie van Nederlands-Indië, vertrok het hoofd van het Indische Departement van Justitie, mr. N.S. Blom vanaf Batavia naar Australië. Dit vertrek geschiedde op bevel van gouverneur-generaal Van Starkenborgh Stachouwer, die het noodzakelijk achtte een vijftiental deskundige ambtenaren in onbezet gebied te hebben om een Indische regering in ballingschap te kunnen vormen. H.J. van Mook, die aan het hoofd van deze afvaardiging stond, splitste hen na aankomst in Australië op in twee groepen. De ene groep onder Ch.O. van der Plas werd geformeerd tot een in Australië zetelende rompregering, de Nederlands-Indische Commissie voor Australië en Nieuw-Zeeland. De andere groep volgde Van Mook in april 1942 naar Londen, waar zij zich voegden bij de Nederlandse regering, mr. N.S. Blom behoorde tot de laatstgenoemde groep.

    Op 21 mei 1942 werd Van Mook tevens belast met de functie van minister van Koloniën. Hij kreeg naast zich een college van advies, de Raad van Bijstand voor Nederlands-Indische Zaken, die op 10 juni 1942 werd ingesteld. Blom werd benoemd tot secretaris en lid van deze raad, waarin verder Raden Soejono, mr. D. Crena de Iongh, prof. Raden Loekman Dajadiningrat, prof. mr. J. Eggens en mr. J.E. van Hoogstraten zitting hadden. De raad verloor echter haar betekenis naarmate haar leden gedurende 1943-1944 meer en meer verspreid raakten over Australië en Amerika.

    Bij wetsbesluit C 26 van 21 maart 1942 werd door de Nederlandse regering in Londen de Buitengewone Raad van Advies ingesteld, waarvan de leden op 8 juni 1942 werden benoemd. Mr. N.S. Blom had in deze adviesraad zitting als een van de drie vertegenwoordigende leden van Nederlands-Indië. Bij het ontbreken van de volksvertegenwoordiging zou de Buitengewone Raad van Advies fungeren als een begeleidende instantie van de regering, die als een advies college tussen de koningin en de ministers werd geschoven. De ministers waren verplicht adviezen in te winnen inzake alle ontwerp-besluiten, waarin algemeen bindende regelingen werden vastgesteld, uitgezonderd besluiten van militaire aard.

    Het kabinet Gerbrandy kreeg bij de uitwerking van de beleidsplannen met betrekking tot de terugkeer naar Nederland steun vanuit particuliere hoek, toen de voorzitter van de raad van beheer van het Unilever concern, Paul Rijkens, in 1941 met het initiatief kwam hiertoe een studiecommissie op te richten. Deze Studie-Groep voor Reconstructie Problemen zou zich uitsplitsen in - een uiteindelijk aantal van - vierentwintig commissies. In de periode van eind 1942 tot begin 1944 produceerde de studie-groep een groot aantal rapporten over tal van onderwerpen, die men van belang achtte voor het beleid in het na-oorlogse Nederland. In totaal hebben ca. tweehonderd Nederlanders, meest hoge ambtenaren, hieraan deelgenomen.

    In verband met de wederoprichting van de Indische regering in september 1944 verplaatste mr. Blom zijn werkterrein van Londen naar Australië, waar hij weer belast werd met de leiding over het Departement van Justitie.

    De stukken over zijn werkzaamheden als hoofdambtenaar van het Ministerie van Koloniën in Londen zijn op de hierboven geschetste wijze terecht gekomen bij de geheime archieven van het Indische Departement van Justitie, die in 1951 met de zogenaamde 'Eerste Zending' door de hoge commissaris in Jakarta per schip naar Nederland werden gezonden. Bij de inventarisatie van dit bestand, dat werd aangeduid als Algemene Secretarie, Eerste en Tweede Zending is het door Blom in Londen gevormde archief hiervan afgescheiden en gedeponeerd bij het Londens archief van het Ministerie van Koloniën.

    2. Mr. Nicolaas Selhorst Blom, geboren 22 maart 1899 in Deventer, begon zijn loopbaan in 1924 bij de rechterlijke macht in Nederlands-Indië en werd in 1939 benoemd tot directeur van het Departement van Justitie.

    Bij het schrijven van deze inleiding is gebruik gemaakt van de stamkaarten van Indische Ambtenaren aanwezig in het archief van het Ministerie van Koloniën en van de delen IX en XI van het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog door dr. L. de Jong.

    3. In de periode 1944-1946 trad mr. Blom diverse malen op als plaatsvervangend gouverneur-generaal in de gevallen, dat Van Mook voor beraad naar het buitenland reisde. Blom werd op 31 mei 1946 eervol uit 's- lands dienst ontslagen.

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in