gahetNA in the National Archives

BuZa / Londens Archief

2.05.80
Centrale Archief Selectiedienst
Nationaal Archief, Den Haag
2004
cc0

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

2.05.80
Auteur: Centrale Archief Selectiedienst
Nationaal Archief, Den Haag
2004
CC0

Periode:

1936-1958
merendeel 1940-1945

Omvang:

100,50 meter; 6443 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands en in het Engels

Soort archiefmateriaal:

Normale geschreven, getypte en gedrukte documenten, geen bijzondere handschriften.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

Het archief bestaat uit het Geheim- of Kabinetsarchief, Gewoon- of Groot archief en het archief van de Regeringsvoorlichtingsdienst te Londen. Het bevat o.a. de politieke rapportage van Nederlandse gezanten en consuls in het buitenland. Verder dossiers betreffende de diplomatieke betrekkingen, oorlogvoering, internationale na-oorlogse samenwerking, verdragen, consulaire en handelszaken, pers en propaganda, en stukken betreffende individuele personen en bedrijven.

Archiefvormers:

  • Ministerie van Buitenlandse Zaken te Londen
  • Codedienst te Londen
  • Regeringsvoorlichtingsdienst te Londen

Archiefvorming

Geschiedenis van de archiefvormer

Geschiedenis van het archiefbeheer

In mei 1940 nam de voormalige directeur van de kanselarij van het gezantschap in Brussel, R.J. van Groningen de opbouw van het archief in Londen op zich. In die eerste hectische weken was er vanzelfsprekend geen tijd voor schriftelijke verslaglegging. Dossiers uit mei 1940 zijn dan ook zeldzaam. Van Groningen besloot uit te gaan van de bij de posten gebruikelijke archiefordening volgens het dossiersysteem (op het departement borg men voorde oorlog de stukken op op numerieke volgorde of op onderwerpnummer). De indeling volgde, zeker in de latere jaren, de organisatie van het departement. Nadeel was dat een reorganisatie van het departement ook een wijziging in de archiefindeling ten gevolge had. Het sterkst kwam dit tot uitdrukking bij de reorganisatie van 1945. Toen ontstond een enigszins chaotische toestand, met name in het Gewone of Groot Archief.

Ook de oprichting van het Bureau Na-oorlogse Vraagstukken in het voorjaar van 1942 en de opheffing ervan in de zomer van 1945 had veel consequenties voor het archief. BNOV vormde vanaf 1942 een eigen archief met een eigen agenda, waarin dossiers van andere afdelingen opgingen. Hierdoor is het mogelijk dat stukken uit 1941 worden aangetroffen in dossiers van een bureau, dat pas in 1942 werd opgericht. In 1945 werden de BNOV-dossiers verdeeld over de nieuw gevormde afdelingen.

Er hebben na de oorlog diverse aanpassingen plaatsgevonden in de inventaris van het archief. Dit heeft ertoe geleid dat het niet meer mogelijk is de situatie van begin 1945 te herstellen. De huidige inventaris is dan ook gebaseerd op de indeling van de zomer van 1945.

Het archief bestaat uit drie hoofdgedeelten, t.w. Geheim Archief of Kabinetsarchief (een term die gebruikt werd tot 1 januari 1943), Gewoon of Groot Archief, waaronder ook gerekend werden DBD en Comptabiliteit en het archief van de Regerings Voorlichtingsdienst.

In de jaren vijftig en zestig werd onder leiding van mej. Ruys een inventarisatie van het archief uitgevoerd. In 1966 kwam de inventaris tot stand, die tot 2001 in gebruik is gebleven. Deze bestaat uit twee gedeelten, t.w. Geheim Archief, waartoe ook de politieke rapportage behoort, en Gewoon of Groot Archief, zonder DBD en Comptabiliteit. Van Comptabiliteit bestaat een plaatsingslijst, evenals van de RVD. Van DBD werd geen inventaris teruggevonden. Dit is overigens voor veel onderzoekers geen onoverkomelijk probleem omdat het archief vrijwel alleen bestaat uit de dossierseries 'personeel' en 'posten' (beide in alfabetische volgorde gerangschikt).

Geheim Archief (GA) of, tot 1 januari 1943, Kabinetsarchief (KA)

Het merendeel van de dossiers uit het Geheim Archief is afkomstig van de afdeling Diplomatieke Zaken (DZ), enkele van Juridische Zaken (JZ) en enkele van de afdeling Consulaire- en Handelszaken (CHZ). Van een klein aantal dossiers van het Algemeen Secretariaat (AS) werd een geheime behandeling eveneens wenselijk geacht. Daarnaast is er nog de serie brandkastdossiers (BK). Dit waren de zeer geheime stukken die dagelijks in de brandkast opgeborgen werden. In de loop van de tijd werden hiervan vijf inventarissen gemaakt (

Zie hiervoor de inv.nrs. 4776 - 4788

).

Uit een aantekening van Van Groningen van 29 december 1942 blijkt de werkwijze met betrekking tot het Geheim Archief. In de agenda van het Geheim Archief werden alle stukken van DZ, dus ook de niet geheime, de stukken van het Kabinet van de minister (behalve die over evacuaties en inlichtingen) en voorts de geheime stukken van de afdelingen JZ, CHZ, AS, Comptabiliteit en BNOV ingeschreven. Van Groningen's aantekening was een reactie op een aantekening van 28 december 1942 van dr. Huender(

GA AS1, zie inv.nr. 1600

) over de DZ stukken, die alle, geheim of niet, werden opgeborgen in het Geheim Archief. Voordeel was dat er slechts één archief DZ was en slechts één agenda. Nadeel was dat ook gewone stukken als geheim moesten worden beschouwd en dat de behandeling daarvan een extra belasting vormde voor de medewerkers van het Geheim Archief.

Vanwege deze nadelen werd besloten per 1 januari 1943 de aanduiding Kabinetsarchief te wijzigen in Geheim Archief en in het Geheim Archief slechts die zaken onder te brengen, waarvan:

  1. inzage door derden, dus ook door geallieerden, onwenselijk werd geacht;
  2. kennisneming een te grote belasting zou vormen voor het veelal jongere personeel (bijvoorbeeld personeelszaken of berichten uit Nederland).

Voortaan werden alleen deze stukken ingeschreven in de geheime agenda. Alle andere, dus ook de niet-geheime van het Kabinet van de minister, werden ingeschreven in de gewone agenda.

Deze nieuwe opzet blijkt uit de beide laatste inventarissen van het Geheim Archief, die nu ook nadrukkelijk de indeling van het ministerie volgen . (Zie 'Geschiedenis van het archiefbeheer' voor deze indeling.)

Onderdeel van het Geheim Archief was de politieke rapportage. De rapporten waren opgeborgen in een aparte serie, met een eigen inventaris, naar werelddeel en vervolgens in alfabetische volgorde naar standplaats van de Nederlandse vertegenwoordiger, in chronologische volgorde. In de inventaris Ruys van 1966 was deze ordening verder uitgesplitst in onderwerpen. Omdat in een aantal gevallen de vlag de lading niet geheel en al bleek te dekken, heb ik deze uitsplitsing tenietgedaan en de oorspronkelijke ordening van 1945 gevolgd, chronologisch naar werelddeel en standplaats.

De reorganisatie uit 1945 heeft, behalve voor wat betreft de persoonsdossiers, die overgegaan zijn naar het archief DBD, de enkele comptabiliteitsdossiers, die opgegaan zijn in het comptabiliteitsarchief en de RVD-dossiers, die bij het RVD archiefgedeelte zijn gevoegd, geen gevolgen gehad voor het Geheim Archief. Met uitzondering van deze dossiers heeft de hierna volgende inventaris de indeling van die van 1945 en dus ook van 1966 behouden.

Het Geheim Archief of Kabinetsarchief had een eigen agenda, een kaartsysteem, een kaartsysteem op de brandkastdossiers en sinds 1942 een accusatie-systeem. In de accusatie-boeken werd alle ingekomen post van de Nederlandse diplomatieke en consulaire vertegenwoordigingen in alfabetische volgorde genoteerd. Telegrammen werden, voordat ze ter verzending doorgezonden werden aan de codekamer, door jkvr. Van Boetzelaer voorzien van een nummer en ingeschreven in een controleboekje voor de codekamer.

Zoals hiervoor al werd uiteengezet werden de geheime stukken van alle afdelingen en alle stukken van DZ en Protocol tot 1 januari 1943 in de geheime agenda ingeschreven en na die datum nog slechts de geheime. De geheime agenda begon op 29 mei 1940 met no. 1001, aanvankelijk zonder vermelding van de behandelende afdeling of het dossiernummer. Vanaf november 1940 werden deze gegevens wel vermeld. Telegrammen werden met rode inkt genoteerd. Een uitgaande brief kreeg hetzelfde nummer als het agendanummer van de inkomende brief waarop deze het antwoord was.

Gewoon of Groot Archief

Als gevolg van de reorganisatie van 1945 is het Groot Archief grondig veranderd. Zoals uit de coderingen blijkt zijn met name de dossiers van het Bureau Na-oorlogse Vraagstukken door het gehele archief verspreid geraakt (

Dientengevolge zijn bijvoorbeeld de stukken met betrekking tot de rapportage van de diverse subgroepen van

de studiegroep Rijkens verspreid geraakt door het gehele Groot Archief, t.w. over de dossiers PZ/BNOV D13

en H1, DD/BNOV B16, B17II, C3 en C4, EZ/BNOV A12 en A13, AZ/BNOV F3 en EZ/CHZ C20a.

).

De toegangen op het Groot Archief bestaan uit een aantal kaartsystemen (op naam, CHZ en decoraties) en de agenda's (

Zie hiervoor de inv.nrs. 4798 - 4818

) De agenda 1941, nrs. 1-6602 is door waterschade vrijwel onbruikbaar. De waarde van de agenda's van het groot archief is zeer beperkt vanwege de vele reorganisaties, die op de ordening van het archief hun sporen hebben achtergelaten. In de serie AS A44 dossiers bevinden zich agenda's BNOV 1943-1945. (Voor nadere bijzonderheden over het Groot Archief; zie onder 'Geschiedenis van het archiefbeheer'.)

Archief Directie Buitenlandse Dienst (DBD)

Verder is het archief van de Directie Buitenlandse Dienst in deze inventaris opgenomen. Dit bevat de dossiers betreffende alle zaken van de Nederlandse diplomatieke dienst, dus ook de postendossiers en de vroegere CHZ-dossiers betreffende consulair personeel. Het archief bestaat uit een klein aantal algemene beleidsdossiers, een aantal dossiers betreffende werving en selectie en voorts, in alfabetische volgorde dossiers betreffende de posten en persoonsdossiers van diplomaten en consuls.

Archief Comptabiliteit

Van het archief van de afdeling Comptabiliteit bestaat een uit 1966 daterende plaatsingslijst. Door vernietiging is het archief, dat oorspronkelijk uit ongeveer 260 dozen bestond, nu tot 193 dozen teruggebracht. Op dit bestand is een toegang in de vorm van een kaartsysteem. Vanzelfsprekend is dit niet meer betrouwbaar in verband met de vernietiging.

Archief Regerings Persdienst / Regeringsvoorlichtingsdienst

Er bestaat een plaatsingslijst van het archief van de RVD. Daarom is dit archief niet meegenomen in de inventarisatie Ruys en verkeert het nog vrijwel in de staat waarin het in 1945 is opgezonden naar Den Haag. Juist daarom wordt het weinig geraadpleegd, wat als een gemis kan worden beschouwd, omdat het een aantal waardevolle dossiers bevat. Reden om het nu alsnog te bewerken.

Indeling oude Inventaris

De hoofdindeling van de laatste inventaris ziet er als volgt uit:

  • A. Nederlandse Overzeese Gebieden
    1. Nederlands-Indië
    2. Suriname en Curaçao
  • B. Oorlogvoering
    1. Nederland - Duitsland
    2. Duitsland
    3. Duitsland en andere landen
    4. Italië
    5. Aanhoudingen, interneringen, terechtstellingen
  • C. Hof
    1. H.M. de Koningin
    2. H.K.H. Prinses Juliana
    3. Z.K.H. Prins Bernhard
  • D. Samenwerking geallieerden in oorlogvoering en daarna
  • E. Nederlandse Regering
    1. Regering
    2. Diplomatieke ambtenaren
    3. Kwesties met België inzake scheepvaart
  • F. Wapenleveranties en bewapening
  • G. Diversen
    1. Zie JZ
    2. Politiek diverse landen
  • H. Oorlog met Japan
  • K. Naoorlogse verhoudingen
  • N. Diplomatieke betrekkingen Nederland met en vertegenwoordiging Nederland bij diverse regeringen
  • O. Betrekkingen, vertegenwoordigingen, oorlogsverklaringen andere landen dan Nederland onderling
  • P. Diplomatieke vertegenwoordiging
    1. Verheffing gezantschap tot ambassade
    2. Benoeming tijdelijk zaakgelastigde tot gezant
    3. Hervormingen buitenlandse dienst
  • R. Erkenningen van regeringen door Nederland en andere landen en diplomatieke betrekkingen
  • Politieke rapportage
  • volgens nummering 1 - 76
  • G. I. Onderzoek betrouwbaarheid
  • X Geheime Zwarte Lijst
  • F. Financiële Zaken
  • H. Handelszaken
  • L. Luchtvaartzaken
  • N. Berichtgeving betreffende bezet Nederland
  • O - 9. Bijzondere gevallen in verband met KB A 1, KB A 6 en KB C 18
  • P. Petroleum
  • Sch. Scheepvaart
  • volgens nummering 1 - 18
  • volgens nummering 1 - 14
  • volgens nummering 2 - 11
  • I. Nederlands-Indië en Verre Oosten
  • II. Suriname
  • IIB. Bases in de Pacific, Nederlands-Indië en andere aangelegenheden
  • III. Curaçao
  • IV. Politieke berichten en rapporten
  • V.
  • VI. Contact met Nederland
  • VII. Diverse personen
  • VIII. Centrale Inlichtingen Dienst (CID)
  • IX. Rapporten diverse personen over Nederland
  • X. Zuivering overheids- en semi-overheidsorganen
  • volgens nummering 1 - 7
De verwerving van het archief

Het archiefblok bevat archiefstukken onder verschillende rechtstitels verworven.

Inhoud en structuur van het archief

Aanwijzingen voor de gebruiker

Verwant materiaal

Bijlagen

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in