gahetNA in het Nationaal Archief

BiZa / Kunsten en Wetenschappen

2.04.13
J.A.A. Bervoets
Nationaal Archief, Den Haag
1985
cc0

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

2.04.13
Auteur: J.A.A. Bervoets
Nationaal Archief, Den Haag
1985
CC0

Periode:

1875-1918

Omvang:

89,10 meter; 3563 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands

Soort archiefmateriaal:

Normale geschreven, getypte en gedrukte documenten, geen bijzondere handschriften.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

Het archief bevat stukken over: zorg voor monumenten, musea, archieven en bibliotheken, beeldende en uitvoerende kunsten, letterkunde, wetenschap (wetenschappelijke congressen, bemiddeling bij onderzoek en stimulering van publicaties). Ook is er een rubriek 'Zorg voor gebouwen', waaronder zowel museum- en archiefgebouwen als gebouwen van onderwijsinstellingen of provinciale besturen kunnen vallen.
Bij het onderwerp monumentenzorg vormen de dossiers van de afzonderlijke gebouwen een zeer omvangrijke serie, die alfabetisch op gemeente is geordend. Bij de musea zijn stukken aanwezig betreffende: organisatie, gebouw en inrichting, beheer, acquisitie, conservering, inventarisatie en beschrijving van kunstobjecten, en dienstverlening.
Het beleid bij de musea betrof met name het Rijksmuseum (nieuwbouw geopend in 1885), het Mauritshuis en de Leidse rijksmusea. Na 1901 was er ook bemoeienis met niet-rijksmusea. Bij de zorg voor archieven lag de nadruk op de omvorming van de provinciale archiefdiensten in rijksarchieven en op nieuwe huisvesting voor het Algemeen Rijksarchief. Het wetenschapsbeleid richtte zich op de Koninklijke Academie van Wetenschappen, de Koninklijke Bibliotheek en andere wetenschappelijke genootschappen (de universiteiten en hogescholen bleven onder de Afdeling Onderwijs van het Ministerie van Binnenlandse Zaken).
Het archief bevat ook een tekening met het ontwerp van het ambtskostuum van de algemeen rijksarchivaris.

Archiefvormers:

  • Ministerie van Binnenlandse Zaken / Afdeling Kunsten en Wetenschappen

Archiefvorming

Geschiedenis van de archiefvormer

Geschiedenis van het archiefbeheer

De afdeling had in 1879 voor lange tijd haar maximale omvang bereikt: er werden in 1875 naast de referendaris een commies en een hoofdcommies aangesteld en in 1879 was zij uitgebreid met drie adjunct-commiezen . Wellicht heeft het optreden van het kabinet Kappeyne van de Coppello ook tot personeelsinkrimping geleid. Tot het aftreden van De Stuers was de afdeling met hooguit vijf man bezet, waarvan er één speciaal belast was met het beheer van de archieven van het gehele Ministerie van Binnenlandse Zaken. Dit duurde tot 1897, toen het beheer van het archief overging naar de Afdeling Secretarie en Expeditie.

Terwijl zich binnen het Ministerie van Binnenlandse Zaken per afdeling een conglomeraat van archieven vormde, die door de ambtenaren zelf werden beheerd, viel het ministerie zelf in verschillende nieuwe ministeries uiteen. In 1905 ging de Afdeling Landbouw over naar het Ministerie van Landbouw, Nijverheid en Handel, in 1918 werd een nieuw Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen gevormd. De ambtenaren die overgingen naar de nieuwe ministeries, namen hun archieven mee. Allengs begon de praktijk te ontstaan dat een afdeling of bureau waaraan een bepaalde taak verbonden was ook het oude archief betreffende deze taak te beheren kreeg. Het gevolg was dat de oorspronkelijke archieven van de verschillende afdelingen van het Ministerie van Binnenlandse Zaken over de jaren 1875 tot 1918 uit elkaar werden gehaald en met andere vermengd.

Voorzover het archief van de Afdeling Kunsten en Wetenschappen als eenheid bleef bewaard, kan de geschiedenis van de huisvesting van dit archief worden gereconstrueerd (

Mededelingen, overgenomen uit H.J. van Meerendonk, Inleiding op de inventaris..., p. 4.

). Vóór het najaar van 1914 was het ondergebracht in de kamers van de ambtenaren van de afdeling in het later afgebroken gebouw van het Ministerie van Binnenlandse Zaken aan het Binnenhof. De verbouwing had een tijdelijke onderbrenging in het voormalig gebouw van het Ministerie van Buitenlandse Zaken op het Buitenhof ten gevolge. In de zomer van 1920 betrok de Afdeling Kunsten en Wetenschappen het pand Laan van Meerdervoort 19, waarheen alleen het gedeelte mee verhuisde dat de administratie nog nodig had. Een deel bleef op het Binnenhof achter. Het archief werd weer compleet, toen de afdeling in het najaar van 1922 naar het Bezuidenhout 30 verhuisde en dat bleef zo, toen in 1933 wederom een verhuizing naar Oostduinlaan 2 volgde.

Tijdens de oorlog werd het archief over verschillende plaatsen verspreid. Het oudste deel van het archief werd op een zolder van het Vredespaleis ondergebracht, de dynamisch geachte stukken volgden de Afdeling Cultuurbescherming en Wetenschap naar de Wassenaarseweg (28 februari 1941) en Apeldoorn (17 maart 1943). De stukken betreffende monumentenzorg werden op 20 maart 1943 in enkele vertrekken van het gebouw van de Tweede Kamer ondergebracht. In 1946 werden de kelders van het gebouw aan de Prinsessegracht 15 (vroeger Topografische Dienst), waar ook het Ministerie van onderwijs, Kunsten en Wetenschappen werd gevestigd, bestemd tot centrale archiefbewaarplaats.

Bij Koninklijk Besluit van 24 juni 1954, nr. 11, werden de archieven van de Afdelingen Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen van het Ministerie van Binnenlandse Zaken over de jaren 1875-1918 aan het Algemeen Rijksarchief overgedragen (

Na vaststelling van het Koninklijk Besluit is het archief stilzwijgend naar het depot van het Algemeen Rijksarchief overgebracht, althans in de archieven van de verschillende afdelingen is vergeefs naar correspondentie gezocht.

). Buiten deze overdracht vielen de publicaties van deze afdelingen, die als bibliotheekbescheiden van het ministerie werden beschouwd en als zodanig zijn gecatalogiseerd. De archiefstukken waren in portefeuilles geborgen, waarbij de verschillende rubrieken elk van een nummer werden voorzien en een nummerlijst werd opgesteld in de vorm van een rubrieksgewijs ingedeelde inventaris. Bij de verdeling van de rubrieken is uitgegaan van de taakstelling in 1954. Van het oorspronkelijke archief van de Afdeling Kunsten en Wetenschappen ontbrak toen ca. 15 m' of 20%, dat zich in het archief van de Afdeling Onderwijs of in dat van andere ministeries bevond. Buiten het afdelingsarchief bleven verschillende tekeningen van monumenten, die via de Rijkscommissie voor de Monumentenzorg in beheer raakten van de in 1918 opgerichte Rijksdienst voor de Monumentenzorg, en die daar worden bewaard.

Inmiddels is vergeefs gezocht naar archiefbescheiden van de Afdeling Kunsten en Wetenschappen betreffende de Vogelwet, die in 1943 via de Directie van de Landbouw naar het archief van de Afdeling Cultuurbescherming en Wetenschap zijn overgebracht (

Correspondentie van de Tweede Afdeling, 1982, D 9.139.

). Blijkens de indices op de correspondentie van de Afdeling Kunsten en Wetenschappen moeten er ook stukken betreffende 'inrichtingen van gevaar' zijn geweest, die betrekking hadden op adviezen bij de aanvrage van hinderwetvergunningen; de afdeling kon bezwaar aantekenen als zij meende dat een overheidsgebouw in het geding was. Deze stukken werden nergens aangetroffen; vermoedelijk zijn zij als een deel van het archief van het Ministerie van Sociale Zaken dat betrekking heeft op hinderwetvergunningen vernietigd.

Bij Koninklijk Besluit van 24 juni 1954, nr. 11, werden de archieven van de Afdelingen Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen van het Ministerie van Binnenlandse Zaken over de jaren 1875-1918 aan het Algemeen Rijksarchief overgedragen (

Na vaststelling van het Koninklijk Besluit is het archief stilzwijgend naar het depot van het Algemeen Rijksarchief overgebracht, althans in de archieven van de verschillende afdelingen is vergeefs naar correspondentie gezocht.

). Buiten deze overdracht vielen de publicaties van deze afdelingen, die als bibliotheekbescheiden van het ministerie werden beschouwd en als zodanig zijn gecatalogiseerd.

Het archief is krachtens bepalingen van de Archiefwet overgebracht.

Inhoud en structuur van het archief

Aanwijzingen voor de gebruiker

Verwant materiaal

Bijlagen

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in