Fagel
- Archiefinventaris
- Inleiding
- Inventarisnummers
- Bestanden
- Alle scans (0)
1.10.29
N.M. Japikse
Nationaal Archief, Den Haag
(c) 1964
Beschrijving van het archief
Naam archiefblok:
Collectie Fagel
Fagel
Periode:
1513-1927
Omvang:
62 meter; 5346 inventarisnummers
Taal van het archiefmateriaal:
Het merendeel der stukken is in het Nederlands. Een aantal stukken zijn in het Frans, in het Duits of in het Engels. Een enkel stuk is in het Latijn.
Soort archiefmateriaal:
Normale geschreven en gedrukte teksten. De Nederlandstalige stukken van vóór ca. 1700 zijn geschreven in het gotische cursiefschrift, met name in de oud-Hollandse klerkencursief.
Archiefbewaarplaats:
Nationaal Archief, Den Haag
Samenvatting van de inhoud van het archief:
Het archief bestaat uit drie hoofdgroepen: stukken van persoonlijke aard, stukken van ambtelijke aard en briefwisselingen. Het eerste deel bevat overwegend benoemingen (commissies e.d.) en overige particuliere stukken over de levensloop van diverse leden van het geslacht Fagel. De familie speelde met name in de 18e eeuw een belangrijke rol in de ambtenarij op generaliteitssniveau, overwegend als griffiers van de Staten-Generaal. Er zijn tevens diverse reisjournalen, dagboeken, aantekeningen over ambtelijke werkzaamheden maar bijvoorbeeld ook van geschiedkundige of theoretische aard of uit de studietijd en andersoortige manuscripten.
Ten tweede bevat het archief een aantal ambtelijke stukken, meest opgesteld in hun hoedanigheid als griffier: het zogeheten griffiersarchief. Dit loopt van de 16e-18e eeuw. Er zijn stukken over de griffie en het ambt van griffier; indices op de resoluties van de Staten-Generaal; agenda's en registers van uitgaande brieven; stukken over de werkzaamheden van de diverse generaliteitscolleges; de prins van Oranje, het stadhouderschap en de domeinen. Tevens zijn er stukken over allerlei gewestelijke zaken; over de financiën; leger en vloot; buitenlandse zaken (ontvangst van diplomaten, buitenlandse betrekkingen); religie en kerkelijke zaken; juridische zaken; Generaliteitslanden; VOC; WIC en Suriname. Van een aantal leden van de familie zijn er ook nog stukken opgesteld als ambassadeur of in overige officiële betrekkingen. Ten derde is er een reeks briefwisselingen voor de periode 1672-1688 en vanaf 1700 tot eind 19e eeuw met zowel familieleden als een aparte reeks met ministers (alleen voor de 18e eeuw).
Archiefvormers:
- Fagel
- Rosa
- Goedecke, van
- Hackebracht, van
- Fagel, Gaspar
- Fagel, Hendrik baron (de jonge)
- Fagel, Jacob baron
- Fagel, Francois Willem baron
- Fagel, Robert baron
- Fagel, Francois Hendrik Robert René baron
Archiefvorming
Geschiedenis van de archiefvormer
Geschiedenis van het archiefbeheer
Het valt niet moeilijk om naast een stamboom van de zgn. adellijke tak van het geslacht Fagel ook een stamboom van het familie-archief te construeren.
Indien men uitgaat van de stelling, dat in het algemeen familiepapieren van vader op zoon vererven, wordt de stam van de boom gevormd door de archieven of archivalia, die achtereenvolgens in het bezit waren van François Fagel de Oudste, Hendrik Fagel de Oudste, Cornelis Gerrit Fagel, Hendrik Fagel de Oude, Jacob baron Fagel, François Hendrik Robert René baron Fagel en tenslotte van Jacob John baron Fagel. Aan deze stam kunnen tevens worden toegevoegd de archivalia, die afkomstig waren van hun echtgenoten of moeders na het overlijden.
De takken van de boom worden dan gevormd door de opneming van archieven of archivalia, afkomstig van ooms en tantes na het overlijden en van broers en zusters na het overlijden, resp. huwelijk.
De stamboom is zo compleet, waarbij echter opgemerkt wordt, dat archieven of archivalia van afstammelingen uit de zijtakken Fagel-Aux Brébis, Fagel-Robbé, Fagel-Graswinckel, die uitstierven, niet in het familie-archief Fagel werden opgenomen, uitgezonderd echter enkele archivalia, afkomstig van generaal François Nicolaas baron Fagel.
Dit conglomeraat archieven, archiefjes en losse stukken, afkomstig van 26 leden der familie Fagel, vermeerderd met die der aanverwante geslachten, vormt het Familie-Archief Fagel, dat een lengte van ongeveer 45 strekkende meter beslaat. De dossiers en losse stukken waren geborgen in bruine en rood-kleurige portefeuilles, die eerst ten huize van de hierboven genoemde stamhouders te 's-Gravenhage werden bewaard en laatstelijk op 'Avegoor' te Ellecom (gemeente Rheden).
Zolang het archief in particuliere handen is gebleven, werd het zelden geraadpleegd. Enkele sporen werden gevonden, die wezen op een onderzoek van mr. G. Groen van Prinsterer, de eerste directeur van het Koninklijk Huisarchief. Hij verdiepte zich in de stukken over de Oostenrijkse Successie Oorlog. In de negentiger jaren van de vorige eeuw kon W. M. C. Regt ter bewerking van zijn genealogie over de familie Fagel geen toegang tot het archief verkrijgen, hetgeen hij toeschreef aan de uitlandigheid van de familie. (
Het meer geciteerde artikel van W. M. C. Regt, blz. 49. Een nog onuitgegeven verdrag van Willem III, 'Bijdr. v. Vad. Gesch.', 3de Reeks, VI, 133 vlg. en VII, 41 vlg. Idem
Er werden vier hulpmiddelen ontworpen om het zoeken in deze inventaris te bevorderen nl.:
- de inhoudsopgave, die onder meer verwijst naar de zakelijke inhoud van het familie-archief Fagel;
- de index van persoonsnamen, die niet alleen verwijst naar de eigennamen, die in de inventaris worden vermeld, maar ook naar de namen van de correspondenten, die in schriftelijke relatie tot de Fagels stonden en wier namen niet in de inventaris zelf voorkomen (blz. 189 vlg.). Het betreft hier alleen de namen van correspondenten in de series 'Particuliere Brieven' en 'Brieven van Ministers'. De getallen achter de namen verwijzen naar de nummers van deze inventaris. Aan de hand van deze nummers kan men in het bijzonder ten aanzien van de correspondenten nagaan met welke Fagels en wanneer briefwisseling werd onderhouden;
- bijlage I inhoudende een overzicht van de onderlinge verhouding der groepen archivalia in het familie-archief Fagel;
- bijlage II inhoudende de stamboom van de familie Fagel.
De archivalia onder de nummers voorzien van een a, een b, een c enz. werden verworven nadat de beschrijving en ook de ordening van het archief in 1960 was gereed gekomen. Zij zijn gedeeltelijk afkomstig van een schenking door Jhr. mr. L. Quarles van Ufford, afstammeling van de laatste vrouwelijke telg van de familie Fagel, mevrouw Wendela Albertine gravin van Limburg Stirum, geb. barones Fagel en gedeeltelijk uit de verzameling 'Vervolg Archief Staten-Generaal'. Deze laatste archivalia behoorden thuis in het familie-archief, maar werden waarschijnlijk in 1795 door de Bataafse autoriteiten in beslag genomen om de politieke activiteiten van het 'ancien régime' in Nederland te onderzoeken. Bedoelde stukken waren in het archief der Staten-Generaal achtergebleven alhoewel andere archivalia reeds eerder aan de familie waren geretourneerd. In dit geval werd dus een fout uit het verleden hersteld.
Het uiterlijk van het familie-archief Fagel moest helaas worden veranderd. De bruine en rood-kleurige portefeuilles waren dermate vergaan, dat zij alle door de normale archief-portefeuilles werden vervangen. De opschriften van deze portefeuilles werden echter zorgvuldig, evenals die der dossiers en losse stukken, in de inventaris overgenomen.
De verwerving van het archief
De rechtstitel is (nog) onbekend
Het archiefblok bevat archiefstukken onder verschillende rechtstitels verworven.
Inhoud en structuur van het archief
Aanwijzingen voor de gebruiker
Openbaarheidsbeperkingen
Beperkingen aan het gebruik
Materiële beperkingen
Aanvraaginstructie
Citeerinstructie
Verwant materiaal
Beschrijving van de series en archiefbestanddelen
Zoals opgemerkt in de inleiding ontstonden tijdens Hendrik Fagel de Oude vier series briefwisselingen, nl:
- Particuliere Brieven
- Brieven van Ministers
- Brieven aan Ministers
- Ontcijferde brieven van Vreemde Gezanten aan hun regeringen
Hendrik Fagel de Oude paste deze indeling niet alleen toe op zijn eigen brieven, maar ook op die van zijn voorganger-griffier François Fagel de Oude. Zijn opvolger-griffier Hendrik Fagel de Jonge volgde in dit opzicht de voetsporen van zijn grootvader tot het moment, waarop hij in 1794 met een bijzondere missie belast als ambassadeur naar Groot-Brittannië vertrok. Tijdens zijn ballingschap en daarna voegde hij de brieven van en aan ministers bij zijn particuliere correspondentie. Hendrik Fagel de Oude heeft deze soort brieven van raadpensionaris Gaspar Fagel niet bij zijn brieven van en aan ministers gevoegd, zodat ook deze onder diens particuliere brieven te vinden zijn. In de inleiding wordt hiervan de oorzaak verklaard.
De jaarsgewijze opberging van de brieven bleef voor alle series in deze beschrijving gehandhaafd met dien verstande dat brieven van eenzelfde correspondent per jaar in één omslag werden samengevoegd. Ieder jaar bevat dus verschillende genummerde omslagen, voorzien van de naam van de betrokken correspondenten. Deze omslagen werden alphabetisch-lexicographisch geordend. Eén toegang tot deze jaarsgewijze opgesomde correspondentie in de series 'Particuliere Brieven' en 'Brieven van Ministers' werd verkregen door de opneming van de namen van de correspondenten in de 'Index van persoonsnamen', die de gehele inventaris bestrijkt.
Gezien de enorme hoeveelheid particuliere brieven werden - in afwijking van het hiervoor gestelde - brieven, die slechts éénmaal per jaar van een bepaalde correspondent werden ontvangen, in omslagen gemerkt 'Diverse Personen' ondergebracht.
De minuten van de uitgaande brieven waren in deze serie in het algemeen met de ingekomen brieven verenigd, terwijl thans ook de originele uitgaande brieven die na de dood van geadresseerden werden terugontvangen, bij de ingekomen brieven werden gevoegd, zodat vraag en antwoord zich in deze serie afwisselen.
Een toegang tot deze jaarsgewijze opgesomde correspondentie werd verkregen door de opneming van de namen van de correspondenten in de 'Index van persoonsnamen', die de gehele inventaris bestrijkt (blz. 189 vlg.). Deze index vermeldt achter de namen van de correspondenten de functies, die zij hebben bekleed, echter zonder vermelding van hun commissies naar andere regeringsinstanties, waar zij hun gewest of stad vertegenwoordigden.
Zoals is vermeld in de toelichting tot het voorgaande hoofdstuk (blz. 175) stelde Hendrik Fagel de Oude naast zijn serie 'Particuliere Brieven' ook een serie .Brieven van Ministers' met daaraan annex een serie 'Brieven aan Ministers' samen. In beide series nam hij in het algemeen brieven op, die hem uit het buitenland bereikten en de minuten van zijn brieven, die daarheen werden verzonden. De meeste brieven in de serie 'Brieven van Ministers' zijn afkomstig van Nederlandse diplomatieke vertegenwoordigers in den vreemde en van buitenlandse diplomatieke vertegenwoordigers hier te lande. Daarnaast bevinden zich in deze serie brieven van vreemde vorsten, terwijl ook enkele brieven van particulieren in het buitenland voorkomen.
Hendrik Fagel de Oude completeerde zijn serie 'Brieven van Ministers' met de brieven uit het buitenland, die door zijn voorganger François Fagel de Oude waren ontvangen, terwijl zijn opvolger Hendrik Fagel de Jonge zich aan de indeling van zijn grootvader hield en beide series voortzette tot aan zijn vertrek als buitengewoon ambassadeur naar Engeland in de winter van het jaar 1794.
Een toegang tot deze jaarsgewijze opgesomde correspondentie werd verkregen door de opneming van de namen van de correspondenten in de 'Index van persoonsnamen', die de gehele inventaris bestrijkt (zie blz. 189 vlg.). Deze index vermeldt achter de namen van de correspondenten de functies, welke zij hebben bekleed. Met de functie 'gezant' worden alle vertegenwoordigers in Nederlandse of buitenlandse diplomatieke dienst aangegeven, die over een vaste standplaats beschikten, terwijl met de functie 'diplomaat' alle diplomatieke vertegenwoordigers met speciale missies zonder vaste standplaats worden bedoeld.
Reacties
Mijn in de Verenigde Staten wonende schoonvader Jhr L. Quarles van Ufford wenst aan het Fagel archief een collectie brieven over te dragen van zijn oudoom Jacob John baron Fagel (5 oktober 1859-'s-Gravenhage 16 maart 1928). Mijn schoonvader arriveert hier te lande op 25 september a.s. voor een verblijf van enkele dagen. Aan wie kan hij de brieven overdragen?
Gaarne van U vernemend,
Hoogachtend,
Ch.M. van Beuningen
Nassaulaan 19
2514JT 's-Gravenhag