Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Fagel

1.10.29
N.M. Japikse
Nationaal Archief, Den Haag
1964
cc0

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

1.10.29
Auteur: N.M. Japikse
Nationaal Archief, Den Haag
1964
CC0

Periode:

1513-1927

Omvang:

61,99 meter; 5345 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands. Een aantal stukken zijn in het Frans, in het Duits of in het Engels. Een enkel stuk is in het Latijn.

Soort archiefmateriaal:

Normale geschreven en gedrukte teksten. De Nederlandstalige stukken van vóór ca. 1700 zijn geschreven in het gotische cursiefschrift, met name in de oud-Hollandse klerkencursief.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

Het archief bestaat uit drie hoofdgroepen: stukken van persoonlijke aard, stukken van ambtelijke aard en briefwisselingen. Het eerste deel bevat overwegend benoemingen (commissies e.d.) en overige particuliere stukken over de levensloop van diverse leden van het geslacht Fagel. De familie speelde met name in de 18e eeuw een belangrijke rol in de ambtenarij op generaliteitssniveau, overwegend als griffiers van de Staten-Generaal. Er zijn tevens diverse reisjournalen, dagboeken, aantekeningen over ambtelijke werkzaamheden maar bijvoorbeeld ook van geschiedkundige of theoretische aard of uit de studietijd en andersoortige manuscripten.
Ten tweede bevat het archief een aantal ambtelijke stukken, meest opgesteld in hun hoedanigheid als griffier: het zogeheten griffiersarchief. Dit loopt van de 16e-18e eeuw. Er zijn stukken over de griffie en het ambt van griffier; indices op de resoluties van de Staten-Generaal; agenda's en registers van uitgaande brieven; stukken over de werkzaamheden van de diverse generaliteitscolleges; de prins van Oranje, het stadhouderschap en de domeinen. Tevens zijn er stukken over allerlei gewestelijke zaken; over de financiën; leger en vloot; buitenlandse zaken (ontvangst van diplomaten, buitenlandse betrekkingen); religie en kerkelijke zaken; juridische zaken; Generaliteitslanden; VOC; WIC en Suriname. Van een aantal leden van de familie zijn er ook nog stukken opgesteld als ambassadeur of in overige officiële betrekkingen.
Ten derde is er een reeks briefwisselingen voor de periode 1672-1688 en vanaf 1700 tot eind 19e eeuw met zowel familieleden als een aparte reeks met gezanten (alleen voor de 18e eeuw).

Archiefvormers:

  • Fagel
  • Rosa
  • Goedecke, van
  • Hackebracht, van
  • Fagel, Gaspar
  • Fagel, Hendrik baron (de jonge)
  • Fagel, Jacob baron
  • Fagel, Francois Willem baron
  • Fagel, Robert baron
  • Fagel, Francois Hendrik Robert René baron

Archiefvorming

Geschiedenis van de archiefvormer

François Fagel de Oudste was de eerste Fagel, die op Nederlands grondgebied het levenslicht zag. Hij was ook de eerste Nederlandse Fagel, die in dit land een hoge functie bekleedde, nl. die van raadsheer in de Hoge Raad van Holland.

Deze François was de zoon van François Fagel en diens tweede vrouw Agnes of Agneta Poignet, die in het jaar 1585 tengevolge van de tegen-reformatie in de Spaanse Nederlanden naar Amsterdam waren gevlucht, waar zij een onderdak vonden bij Gaspar Poignet, de vader van Agnes, aan de Kalverstraat. Agnes beviel hier op 30 mei 1585 van een zoon François, die later de bijnaam 'de Oudste' kreeg. Zijn vader overleed twee jaren later op 30 september 1587 en werd 2 oktober d.a.v. in de Westerkerk bijgezet. (

W. M. C. Regt, Genealogie der Familie Fagel 'Gen. en Herald. Bladen', 1906, 53 vlg.

)

Vader François werd in Lokeren in Vlaanderen geboren als zoon van Joris Fagel en diens tweede vrouw Péronne Martens. Het is niet duidelijk van wie deze Joris afstamde al komen reeds leden van het geslacht Fagel, Faghel, Faghele voor in de 14de eeuw, zoals blijkt uit aantekeningen in het familiearchief. (

Inventaris nr. 3, stuk 8.

) Ook Joris was in Lokeren omstreeks 1500 geboren. Hij huwde driemaal en verwekte bij zijn drie vrouwen tien kinderen, zoals op de stamboom te zien is, die bij deze inventaris is gevoegd. Drie van deze kinderen zijn belangrijk, omdat zij de stichters werden van even zoveel takken van het geslacht Fagel. Zijn oudste zoon Colvaert werd het hoofd van de tak Lokeren, terwijl zijn broeders Pieter en François verhuisden naar Neuve-Eglise (Nieuwkerk) in Vlaanderen. Na de vlucht van François naar het noorden bleef Pieter hier wonen en werd zodoende het hoofd van de tak Neuve-Eglise. François werd tengevolge van zijn vlucht het hoofd van de Nederlandse tak, die zich de 'FAMILIE Fagel' noemde. Later, toen afstammelingen van François en Agnes Poignet in de Nederlandse adelstand met de titel van baron waren verheven, sprak men ook van de 'zogenoemde adellijke tak' van het geslacht Fagel. De baronnentitel viel bij Koninklijk Besluit van 16 september 1815 nr. 67 aan de toen levende broeders Hendrik, Jacob, François Willem, Robert en Willem Hendrik Jacob Fagel toe met de bepaling, dat deze titel erfelijk zou zijn bij recht van eerstgeboorte.

In de loop van de 17de en 18de eeuw kwamen ook afstammelingen van de takken Lokeren en Neuve-Eglise naar Nederland, maar zij werden niet in de adelstand verheven. Het zou te ver voeren om ook stambomen van deze takken in deze inventaris op te nemen, ook al omdat deze afstamming niet precies bekend is. (

Inventaris nr. 3, stukken 6 en 9.

) In ieder geval is Lokeren de bakermat van het geslacht Fagel vanaf Joris Fagel. Zijn zoon François verkeerde vóór zijn vlucht naar Nederland in Vlaamse ambtenaren- en koopmanskringen. Hij verhuisde van Neuve-Eglise naar Antwerpen en werd in 1575 aangesteld tot schepen van Brugge, een ambt dat hij bekleedde tot 1582. (

W. M. C. Regt, Genealogie der Familie Fagel 'Gen. en Herald. Bladen', 1906, 53 vlg.

)
In hetzelfde jaar werd hij tot 'clerq van de weeserie' van Brugge benoemd. Op een register van deze weeskamer noteerde hij: 'Franchois Faghele, clerq van weesen deser stede heeft dit bouck begonst den Ven septembris 1583'. Hij hield dit register bij tot 6 maart 1584 toen het handschrift totaal veranderde. (

Idem

)
Dit was het gevolg van zijn ontslag en verbanning uit de stad omdat hij het Calvinisme aanhing, hetgeen dus omstreeks 6 maart 1584 gebeurd moet zijn. Hij vestigde zich toen als koopman in Antwerpen, maar moest tengevolge van de opening van het beleg door Parma de wijk nemen naar het noorden.

Met recht kan men deze François Fagel beschouwen als stamvader van de adellijke tak van het geslacht Fagel, die in mannelijke lijn met Jacob John baron Fagel in 1928 uitstierf. De stamboom van deze tak laat zien hoe uitgebreid deze familie Fagel vooral in de 17de eeuw was. In de 18de eeuw begon het verval reeds, want het is opmerkelijk hoevele familieleden - en in het bijzonder mannelijke - ongehuwd zijn gebleven. Tevens valt het op, dat het bestaan van deze tak gedurende de 18de en 19de eeuw telkens aan een zijden draad hing en afhankelijk was van slechts één mannelijke telg, nl. van Hendrik Fagel de Oude, François Fagel de Jonge, Jacob baron Fagel en François Hendrik Robert René baron Fagel . . . . . . totdat Jacob John baron Fagel verkoos vrijgezel te blijven.

Door de familieleden, zowel mannelijke als vrouwelijke, werden talrijke aanzienlijke ambten tijdens het bewind van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en het Koninkrijk der Nederlanden bekleed. Welgeteld leverde de familie Fagel gedurende vier eeuwen de volgende functionarissen op en zulks tijdens de Republiek:

  • vijf griffiers van de Staten-Generaal,
  • twee commiezen of adjunct-griffiers van de Staten-Generaal, die het eigenlijke griffierschap niet bereikten,
  • een raadpensionaris van Holland,
  • een pensionaris van Haarlem,
  • drie leden van de rechterlijke macht,
  • een vrouwelijke hoffunctionaris,
  • een gezant,
  • vier officieren,
  • twee burgemeesters,
  • een vendumeester aan de Kaap de Goede Hoop.

Tijdens het Koninkrijk is de verdeling anders, nl.:

  • een minister van staat,
  • drie gezanten,
  • een hoofdambtenaar,
  • drie mannelijke en vier vrouwelijke hoffunctionarissen.

De ambten tijdens de Republiek waargenomen zijn veel talrijker dan die tijdens het Koninkrijk, waarbij men echter dient te bedenken, dat de republikeinse in een periode van drie eeuwen werden bekleed en de koninklijke in een periode van nauwelijks een eeuw. In totaal gaat het hier om 33 ambten in de staatkundige, diplomatieke en militaire sfeer, die door 22 Fagels werden bekleed. Deze getallen dekken elkaar niet omdat zich in deze lijst gevallen voordoen van een opeenvolging in verschillende ambten door één en dezelfde persoon. Gaspar Fagel bijv. was eerst pensionaris van Haarlem, toen griffier der Staten-Generaal en tenslotte raadpensionaris van Holland.

Zonder twijfel zijn de bijnamen 'de Oude' en 'de Jonge' voor enkele telgen, die de voornaam Hendrik of François kregen, reeds in de 18de eeuw ontstaan. Men kan zich voorstellen dat deze bijnamen niet alleen in de kring van de familie werden gebruikt, maar ook bij de griffie der Staten-Generaal, waar al deze oude en jonge Fagels hun werkkring hadden. Eerlijkheidshalve moet hier aan worden toegevoegd dat de bijnaam 'de Oudste' pas is ontstaan tijdens de inventarisatie van het familiearchief Fagel, maar nu alleen om er oudere generaties mee aan te geven.

De familie Fagel heeft zich gedurende de 16de, 17de en 18de eeuw tot een aanzienlijk regentengeslacht ontwikkeld, hetgeen hun ambten en huwelijken met andere voorname families bewijzen. Zij voerden een fiere wapenspreuk 'In recto decus', waaraan alle familieleden zich zonder uitzondering hebben gehouden. (

W. M. C. Regt, Genealogie der Familie Fagel 'Gen. en Herald. Bladen', 1906, 50 en foto van het wapen op p. 48.

) Zij waren trouwe dienaars van het Huis Oranje-Nassau, waarmede zij intieme relaties onderhielden. Ook hun betrekkingen met buitenlandse staatslieden en diplomaten waren van groot belang. In dit opzicht waren zij in het bijzonder op Groot-Brittannië georiënteerd, hetgeen als het ware in het verloop der gebeurtenissen tijdens de tweede helft van de 17de eeuw, de gehele 18de eeuw en het begin van de 19de eeuw lag opgesloten. Zowel de voorbereiding van de expeditie van prins Willem III naar Engeland, waarvan de spil bij raadpensionaris Gaspar Fagel in 1688 lag, evenals de voorbereiding van de terugkeer van prins Willem VI door Hendrik en Robert Fagel in 1813 duiden als het ware in de geschiedenis van de familie Fagel het begin en het einde van deze periode van Engels-Nederlandse betrekkingen aan.

Behalve de officieren in de familie Fagel, studeerden nagenoeg alle mannelijke Fagels in de rechten, zowel in het buitenland als hier te lande. Zij waren bekwame latinisten, een eigenschap, die zij reeds jong ontwikkelden en tijdens hun studie in de praktijk brachten. Hun belangstelling ging meestal niet alleen naar het gekozen vak zelve uit, maar ook bestudeerden enkele hunner godsdienstige en vooral politieke wetenschappen. Deze inslag spreekt het sterkste bij François Fagel de Oude, Hendrik Fagel de Oude, François Fagel de Jonge en Hendrik Fagel de Jonge. Hun 'Eigenhandige Aanteekeningen' over al deze onderwerpen bevinden zich nog in het familiearchief Fagel. Behalve hun belangstelling voor de a-vakken waren François Fagel de Jonge en zijn zoon Hendrik Fagel de Jonge exponenten van de interesse voor de b-vakken.

Naast hun studies op het gebied der wetenschappen hadden deze Fagels ook een open oog voor literatuur en kunst. Zij bezaten een uitgebreide bibliotheek, die de grondslag van hun kennis vormde. Zeer bekend was hun schilderijenverzameling, waarin vele werken van bekende 16de-, 17de- en 18de-eeuwse meesters voorkwamen. Tenslotte dient ook de collectie munten, penningen, tekeningen en kaarten genoemd te worden, die voornamelijk door François Fagel de Jonge werd samengesteld.

Bij de biografische schetsen van leden van de familie Fagel zijn alleen bronnen vermeld, die niet ontleend zijn aan de gegevens betreffende het geslacht Fagel, verstrekt in het door Jhr. mr. dr. E. A. van Beresteyn, 2de druk, aangevuld met gegevens in , 1930, III, 331 en , 1914, II, 79, alsmede in M. A. van Rhede van der Kloot, , 1905, 14 en 22, in het (nr. 27 in kw.st. van F. A. C. Pauw), in de door Wildeman (nr. 7 in kw.st. van Jhr. J. M. van Singendonck), in de (nr. 13 en 15 in kw.st. van mr. C. J. E. graaf van Bylandt), in de , deel I (nr. 11 in kw.st. van mr. J. J. L. van der Brugghen en dito in kw.st. van mr. W. R. baron van Tuyll van Serooskerken), idem deel II (nr. 11 in kw.st. van mr. L. Hulsen de Beyer en nrs. 11 en 15 in kw.st. van Jhr. C. P. D. van Singendonck), idem deel III (nr. 11 in kw.st. van mr. A. Warin). Evenmin worden gegevens vermeld, voorkomende in de bekende biografische woordenboeken van Kok, Van der Aa en het . Onder de 'voornaamste literatuur', die per persoon in deze inventaris is opgenomen, wordt niet de literatuur vermeld, die is opgenomen in het en zijn voorgangers. De meeste van de genoemde boekwerken werden direct geput uit de bronnen van het familiearchief Fagel.

Stamboom van de familie Fagel

De stamboom van de familie Fagel is een weergave van de versie zoals deze in 1964 is afgedrukt in de archiefinventaris.

Geschiedenis van het archiefbeheer

Inhoud en structuur van het archief

Aanwijzingen voor de gebruiker

Verwant materiaal

Bijlagen

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

  • Zoals opgemerkt in de inleiding ontstonden tijdens Hendrik Fagel de Oude vier series briefwisselingen, nl:

    1. Particuliere Brieven
    2. Brieven van Ministers
    3. Brieven aan Ministers
    4. Ontcijferde brieven van Vreemde Gezanten aan hun regeringen

    Hendrik Fagel de Oude paste deze indeling niet alleen toe op zijn eigen brieven, maar ook op die van zijn voorganger-griffier François Fagel de Oude. Zijn opvolger-griffier Hendrik Fagel de Jonge volgde in dit opzicht de voetsporen van zijn grootvader tot het moment, waarop hij in 1794 met een bijzondere missie belast als ambassadeur naar Groot-Brittannië vertrok. Tijdens zijn ballingschap en daarna voegde hij de brieven van en aan ministers bij zijn particuliere correspondentie. Hendrik Fagel de Oude heeft deze soort brieven van raadpensionaris Gaspar Fagel niet bij zijn brieven van en aan ministers gevoegd, zodat ook deze onder diens particuliere brieven te vinden zijn. In de inleiding wordt hiervan de oorzaak verklaard.

    De jaarsgewijze opberging van de brieven bleef voor alle series in deze beschrijving gehandhaafd met dien verstande dat brieven van eenzelfde correspondent per jaar in één omslag werden samengevoegd. Ieder jaar bevat dus verschillende genummerde omslagen, voorzien van de naam van de betrokken correspondenten. Deze omslagen werden alphabetisch-lexicographisch geordend. Eén toegang tot deze jaarsgewijze opgesomde correspondentie in de series 'Particuliere Brieven' en 'Brieven van Ministers' werd verkregen door de opneming van de namen van de correspondenten in de 'Index van persoonsnamen', die de gehele inventaris bestrijkt.

Reacties

Mijn in de Verenigde Staten wonende schoonvader Jhr L. Quarles van Ufford wenst aan het Fagel archief een collectie brieven over te dragen van zijn oudoom Jacob John baron Fagel (5 oktober 1859-'s-Gravenhage 16 maart 1928). Mijn schoonvader arriveert hier te lande op 25 september a.s. voor een verblijf van enkele dagen. Aan wie kan hij de brieven overdragen?

Gaarne van U vernemend,

Hoogachtend,

Ch.M. van Beuningen
Nassaulaan 19
2514JT 's-Gravenhag

De In de rubriek "geschiedenis van de archiefvormer" ontbreken onder "B. Lijst van leden der familie Fagel, wier archivalia in deze inventaris beschreven zijn met enige genealogische en historische aantekeningen" de genealogische en historische aantekeningen (in de gedrukte tekst van de Fagelinventaris pp. XVIII-XXXIII). Naar die aantekeningen wordt wel verwezen bij de afzonderlijke archiefvormers.
Ik miste in de rubriek "Geschiedenis van het archiefbeheer" overigens ook het grootste gedeelte uit "C. Geschiedenis van het familie-archief Fagel", het daarmee corresponderende hoofdstuk in de gedrukte inventaris, maar die vond ik in andere rubrieken terug.
Zijn de genealogische en historische aantekeningen misschien ook naar elders verplaatst?

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in